Cazale - Polski Serwis Naukowy

Na mapach: 18°48′05″N 72°23′01″W / 18.80139, -72.38361

Cazale (także: Casale, wcześniej: prawdopodobnie Canton de Plateaux) – wieś na Haiti, w północno-zachodniej części kraju, w górskim, niedostępnym rejonie, ponad 70 kilometrów od Port-au-Prince, stolicy kraju. Jest głównym ośrodkiem zamieszkałym przez Polonię w Haiti, zwaną tu Lapologne.

Język kreolski haitański (Kreyòl ayisyen) - język kreolski, który rozwinął się na terenie Haiti poprzez kreolizację języka francuskiego pod silnym wpływem różnych języków afrykańskich.

Matka Boża (skr. MB), Theotokos (gr. Θεοτόκος), pot. Matka Boska, Boża Rodzicielka, dawniej Bogurodzica a. Bogarodzica — jeden z dwóch (obok „Najświętsza Maryja Panna”) oficjalnych tytułów Marii z Nazaretu, matki Jezusa, używany m.in. w Kościele katolickim i Kościołach prawosławnych. W wersji współczesnej tytuł ten brzmiałby Matka Boga.

Osada nie posiada właściwie żadnej większej drogi dojazdowej, co wpływa na jej znaczącą izolację od reszty kraju. Położona na szczycie wylesionego wzniesienia, sąsiaduje z innymi wsiami tego rejonu, zamieszkałymi przez haitańczyków o innych korzeniach. Zabudowana domami z plecionej słomy, obłożonych błotem i liśćmi bananowca, nazywanymi cailles-pailles. Kilka najstarszych domostw jest murowane, a nawet zdobione na wzór tyrolski. Do 1996 istniał murowany, prosty kościół katolicki, ale uległ zawaleniu tuż przed mszą (bez ofiar, od tego czasu rolę tę pełni przystosowany barak). Na wyposażeniu zachował się obraz Matki Boskiej, zbliżony do wizerunku częstochowskiego.

Kościół katolicki – największa na świecie chrześcijańska wspólnota wyznaniowa, głosząca zasady wiary i życia określane mianem katolicyzmu, rządzona przez biskupa i patriarchę Rzymu (jako papieża uważanego drogą sukcesji apostolskiej za następcę Świętego Piotra) oraz biskupów pozostających z nim we wspólnocie. Kościół katolicki stanowi jedną z trzech głównych gałęzi chrześcijaństwa, obok Cerkwi prawosławnej i Kościołów protestanckich.

Polonia w Haiti (hait. Lapologne) − Haitańczycy polskiego pochodzenia, będący potomkami legionistów przysłanych na wyspę do stłumienia powstania czarnej ludności. Spośród przysłanych na Haiti żołnierzy polskich, część zdecydowała się przejść na stronę powstańców.

We wsi nie ma elektryczności, telefonu, bieżącej wody, przychodni, szkoły, sklepów i pojazdów mechanicznych. Ludność należy do bardzo ubogiej. Również cmentarz przestał być używany (polskie nazwiska) – obecnie zmarłych grzebie się przy chałupach. Nie dochowały się żadne stare dokumenty, zdjęcia, czy pamiątki, dotyczące historii polskiej społeczności. Polacy z Cazale nie mówią także po polsku – posługują się kreolskim haitańskim. W 1980 jeden z mieszkańców (Amon Frémon) odbył zasponsorowaną podróż do Polski.

Tonton Macoute – haitańskie oddziały milicji, pozostające pod bezpośrednią kontrolą François Duvaliera podczas jego dyktatorskich rządów, lepiej znane jako Tonton Macoutes.

Dr François Duvalier, znany jako Papa Doc (ur. 14 kwietnia 1907, zm. 21 kwietnia 1971), prezydent Haiti od 1957 i dyktator (dożywotni prezydent) tego kraju od 1964 roku do swojej śmierci. Jego rządy stanowiły na Haiti czas autokracji i korupcji. Duvalier polegał na swoich prywatnych armiach, w większości milicji Tonton Macoute, aby utrzymać swoją władzę.

Pierwotna nazwa wsi brzmiała prawdopodobnie Canton de Plateaux (róg płaskowyżów), ale została zmieniona przez Polaków, na cześć jednego z pierwszych osadników, nazwiskiem (lub przezwiskiem) Zal. Mieszkańcy są biali lub, po zmieszaniu z tubylcami, zostali mulatami. Mówią o sobie Polacy, choć ma to dla nich znaczenie raczej abstrakcyjne. Zachowali szczątkowe obyczaje (taniec polka, warkocze zaplatane na sposób słowiański) i kilka powiedzeń. Najczęściej spotykane nazwisko to Belno (od Belnowski – nazwiska skracano i upraszczano).

Karaiby (Wyspy Karaibskie; dawniej: Indie Zachodnie) – rejon pomiędzy kontynentami Ameryk. Nazwa pochodzi od Indian nazywanych Karaibami (Carib, Caraïbes), którzy niegdyś zamieszkiwali część Karaibów określaną dziś jako Małe Antyle.

Banan zwyczajny (Musa ×paradisiaca L.) – gatunek rośliny należący do rodziny bananowatych (Musaceae). Ma liczne synonimy: banan właściwy, banan rajski, pizang, figa rajska, figa błogosławiona, muza. Roślina uprawna, w krajach o tropikalnym klimacie pospolicie uprawiana dla owoców.

Nad rzeką stoi niewielki pomnik z napisem Społeczność Cazale nie zapomni. Postawiono go na cześć ofiar zbrodni reżimu Papy Doca, a dokładnie jego brygad śmierci – Tonton Macoute, które zamordowały w okolicach wsi 11 osób w dniu 27 marca 1969, a także zniszczyły wiele dokumentów Polonii. W sierpniu 1996 wieś odwiedził włoski reporter Riccardo Orizio. Rozdział o Lepologne znalazł się w jego książce Zaginione białe plemiona, wydanej w 2000, gdzie szczegółowo opisał losy Polaków na Karaibach.

Haiti, Republika Haiti (fr. Haïti, République d’Haïti; haitański Ayiti, Repiblik d Ayiti) – państwo w Ameryce Środkowej, zajmujące część wyspy Haiti na Morzu Karaibskim w archipelagu Wielkich Antyli. Graniczy z Republiką Dominikany.

Obraz Matki Boskiej Częstochowskiej, Czarna Madonna, (łac. Imago thaumaturga Beatae Virginis Mariae Immaculatae Conceptae, in Claro Monte – Jasnogórski Cudowny obraz Najświętszej Maryi Panny Niepokalanie Poczętej), w tradycji wschodniej znany jako Częstochowska Ikona Matki Bożej (Bogurodzicy) (cs. Czenstochowskaja Ikona Bożijej Matieri), a także jako Bełska Ikona Matki Bożej – znajdujący się w jasnogórskim klasztorze wizerunek (ikona) przedstawiający Matkę Boską z Dzieciątkiem (typ hodegetria) o niejasnym pochodzeniu i czasie powstania. Otoczony szczególnym kultem wśród wiernych Kościoła rzymskokatolickiego oraz prawosławnego, uważany za cudotwórczy. Współcześnie jest jednym z najlepiej rozpoznawanych symboli Kościoła rzymskokatolickiego w Polsce.

Linki zewnętrzne

Satelitarna lokalizacja Cazale (eng.) – dostęp: 14 listopada 2010.

Bibliografia

Riccardo Orizio, Zaginione białe plemiona, Wydawnictwo Czarne, Wołowiec, 2009, s. 153-213, ISBN 978-83-7536-136-0.