Centralna Żydowska Komisja Historyczna

Centralna Żydowska Komisja Historyczna - komisja historyczna będąca jednym z organów Centralnego Komitetu Żydów Polskich. Istniała w latach 1944-1947, a na szczeblach lokalnych aż do 1950 roku i zajmowała się dokumentacją Holokaustu i prowadzeniem działalności wydawniczej.

Siedziba komisji mieściła się w Łodzi przy ul. Narutowicza 25, wśród jej najaktywniejszych działaczy byli m. in. Filip Friedman, Józef Kermisz, Bernard Ber Mark, Szymon Datner, Józef Gitler-Barski, Nachman Blumental, Artur Eisenbach i Adam Rutkowski.

Łódź – miasto wojewódzkie w środkowej Polsce, położone na Wzniesieniach Łódzkich, na dziale wodnym I rzędu Wisły i Odry. Przejściowa siedziba władz państwowych w 1945 roku. Siedziba władz województwa łódzkiego oraz powiatu łódzkiego wschodniego.

Adam Rutkowski (ur. 9 stycznia 1912 w Radomiu, zm. 10 sierpnia 1987 w Paryżu) – polski uczony żydowskiego pochodzenia, jeden z najwybitniejszych badaczy Holocaustu.

Komisja miała oddziały - wojewódzkie żydowskie komisje historyczne we wszystkich ówczesnych miastach wojewódzkich i komisje historyczne w większych skupiskach ludności żydowskiej, np. w Dzierżoniowie, Wałbrzychu, Częstochowie, Kutnie, Włocławku i Żarach. Archiwa komisji przejęły w latach 1947-1950 Żydowskie Towarzystwo Kultury, Towarzystwo Społeczno-Kulturalne Żydów w Polsce i Żydowski Instytut Historyczny, który kontynuował wydawanie periodyków komisji: "Jidisze Szriftn" i "Bleter far Geszichte".

Częstochowa () – miasto w południowej Polsce, miasto na prawach powiatu (powiat grodzki), siedziba powiatu ziemskiego częstochowskiego. Chociaż historycznie jest częścią Małopolski, to po reformie administracyjnej w 1999 została włączona do województwa śląskiego.

Józef Gitler-Barski (jid. יוסף גיטלער־בארסקי; ur. 3 marca 1898 w Warszawie, zm. 28 maja 1990 w Warszawie) – działacz społeczności żydowskiej w Polsce, z wykształcenia ekonomista, sekretarz generalny Jointu w RP (1945–1950), dyrektor naczelny PKO (1950–1953). Wieloletni dyrektor Zakładów Przemysłu Cukierniczego im. 22 Lipca. Radny Stołecznej Rady Narodowej (1958–1961).

Siedziby ważniejszych oddziałów:

Kraków - ul. Długa 38

Warszawa - ul. Tłomackie 5

Białystok - ul. Młynowa 19

Wrocław - ul. Włodkowica 5

Szczecin - ul. Słowackiego 12

Katowice - ul. Zabrska 14.

Dorobek wydawniczy CŻKH

Zamieszczona poniżej lista jest prawdopodobnie pełnym zestawieniem wydawnictw książkowych, broszur i map, które wydano pod szyldem CŻKH. Wydawnictwa zaprezentowano w kolejności ukazywania się, przy czym za podstawę przyjęto udostępnienie pozycji do sprzedaży.

Włocławek (łac. Vladislavia, niem. Leslau ) – miasto powiatowe w województwie kujawsko-pomorskim, nad Wisłą, przy ujściu Zgłowiączki, powiat grodzki, siedziba powiatu włocławskiego. Jedno z głównych miast województwa (3. pod względem wielkości), historyczna stolica Kujaw. Miasto jest siedzibą biskupstwa włocławskiego. Włocławek uzupełnia stolice województwa w pełnieniu usług administracyjnych, edukacyjnych, kulturalnych, gospodarczych, turystycznych i rozrywkowych.

Żydowski Instytut Historyczny im. Emanuela Ringelbluma (ŻIH) z siedzibą w Warszawie zajmuje się badaniami nad dziejami i kulturą Żydów w Polsce. W latach 1994 - 2008 formalnie funkcjonował jako państwowy Instytut Naukowo-Badawczy, jedyna w Polsce państwowa placówka naukowa związana z mniejszością narodową. Od 1 stycznia 2009 roku instytut nosi imię Emanuela Ringelbluma i ma status państwowej instytucji kultury.

„Dokumenty zbrodni i męczeństwa” (Kraków – Łódź 1945);

„Instrukcje dla zbierania materiałów historycznych z okresu okupacji niemieckiej”. Zeszyty 1-3 [Łódź 1945];

„Wskazówki metodologiczne dla badania zagłady żydostwa polskiego” [Łódź 1945];

Filip Friedman: „Zagłada Żydów lwowskich” [Łódź 1945];

„Dokumenty i materiały do dziejów Żydów w Polsce” – tom I: Obozy, oprac. Nachman Blumental [Łódź 1946], tom II: Akcje i wysiedlenia, oprac. Józef Kermisz [Łódź 1946], tom 3: Getto Łódzkie”, oprac. A. Eisenbach [Łódź 1946];

„Zagłada Żydów Polskich” [Łódź 1946];

„Mapa obozów na Górnym i Dolnym Śląsku” [Katowice 1946];

„Mapa hitlerowskich obozów podczas niemieckiej okupacji” [Katowice 1946];

„Ruch podziemny w gettach i obozach” [Warszawa-Łódź-Kraków 1946];

Michał Maksymilian Borwicz: „Uniwersytet zbirów” [Kraków 1946];

Rudolf Reder: „Bełżec” [Kraków 1946];

Leon Weliczker: „Brygada śmierci” [Łódź 1946];

Roza Bauminger: „Przy pikrycie i trotylu” [Kraków 1946];

„Oczyma 12-letniej dziewczyny” [Kraków 1946];

Ber Ryczywół: „Jak przeżyłem Niemców” [Warszawa-Łódź-Kraków 1946];

Gusta Dranger: „Pamiętnik Justyny” [Kraków 1946];

Rachela Auerbach: „Treblinka” [Warszawa-Łódź-Kraków 1946];

Michał Maksymilian Borwicz: „Literatura w obozie” [Kraków 1946];

Abram Melezin: „Stosunki demograficzne wśród ludności żydowskiej w Łodzi, Krakowie i Lublinie podczas okupacji niemieckiej” [Łódź 1946];

Nachman Blumental: „Słowa niewinne” [Warszawa-Łódź-Kraków 1947];

Szymon Datner: „Walka i zagłada białostockiego getta” [Łódź 1946];

Józef Kermisz: „Powstanie w getcie warszawskim” [Łódź 1946];

Natan Eliasz Szternfinkiel: „Zagłada Żydów Sosnowca” [Katowice 1946];

Gerszon Taffet: „Zagłada Żydów żółkiewskich” [Łódź 1946];

„W trzecią rocznicą zagłady getta w Krakowie” [Kraków 1946];

Mordechaj Gebirtig: „Es brent” [Kraków 1946];

Stefan Otwinowski: „Wielkanoc“ [Kraków 1946];

Michał Maksymilian Borwicz: „Pieśń ujdzie cało…” [Warszawa-Łódź-Kraków 1947];

Michał Maksymilian Borwicz: "Pieśń Ginących, Z Dziejów Twórczości Żydow pod Hitlerowską Okupacją" [Warszawa-Łódź-Kraków 1947]

Sz. Szajewicz: „Lech – L’cha“ [Łódź 1946];

„Proces ludobójcy Amona Leopolda Goetha przed najwyższym trybunałem narodowym” [Kraków-Warszawa-Łódź 1947];

Noemi Szac-Wajnkranc: „Przeminęło z ogniem” [Warszawa 1947];

Maria Hochberg-Mariańska i Noe Gruss: „Dzieci oskarżają” [Kraków-Łódź-Warszawa 1947].

Bibliografia

Józef Orlicki, Szkice z dziejów stosunków polsko-żydowskich 1918-1949, Warszawa 1983

L. Białostocki, Wojewódzki Komitet Żydów Polskich w Szczecinie. "Biuletyn ŻIH" nr 70-71, 1969;

Noe Gruss, Rok pracy Centralnej Żydowskiej Komisji Historycznej, Łódź 1946