Centralne Muzeum Morskie w Gdańsku - Polski Serwis Naukowy

Centralne Muzeum Morskie w Gdańsku – narodowa instytucja kultury, muzeum przyjmujące za swoje posłannictwo ochronę dziedzictwa nautologicznego, poprzez gromadzenie i zabezpieczanie zabytków związanych z żeglugą, szkutnictwem, okrętownictwem, rybołówstwem oraz upowszechniające wiedzę o nich, a także o morskiej historii Polski i jej gospodarce.

Stocznia Gdańska (pełna nazwa: Stocznia Gdańsk Spółka Akcyjna) – jedna z największych polskich stoczni. Znajduje się w Gdańsku na lewym brzegu Martwej Wisły i na Ostrowiu. Powstała po 1945 na terenach gdzie przedtem istniała niemiecka Stocznia Cesarska (od 1844) i Stocznia Schichaua (od 1890).

Zabytek – w języku potocznym jest to każdy wytwór działalności człowieka, będący świadectwem minionej epoki (pamiatką przeszłości), posiadajacy wartość historyczną, artystyczną, naukową lub emocjonalną, przy czym kryterium czasu powstania, choć najważniejsze, nie przesądza o zdefiniowaniu zabytku. Nauki humanistyczne, a w szczególności historia sztuki nie stworzyły jednej, uniwersalnej definicji zabytku przydatnej wszytskim naukom.

Żuraw i kamieniczki CMM (przed przebudową) w Gdańsku, 2008

Dar Pomorza w Gdyni

Muzeum Rybołówstwa w Helu

Muzeum Wisły w Tczewie

Muzeum Zalewu Wiślanego w Kątach Rybackich

Muzeum realizuje swoją misję poprzez prace badawcze, konserwację zabytków, organizację wystaw i uczestnictwo w stowarzyszeniach muzealniczych. Muzeum stara się skupić wokół siebie ludzi, instytucje, urzędy i firmy związane z gospodarką morską, tak aby móc przy ich wsparciu realizować swoje cele i wypełniać wyznaczoną misję.

Dwór Artusa (niem. Artushof) – gmach usytuowany w centrum Gdańska, przy Długim Targu 44, dawniej miejsce spotkań kupców, ośrodek życia towarzyskiego, później giełda, obecnie oddział Muzeum Historycznego Miasta Gdańska.

Tczew (kaszb. Dërszewò, koc. Derszewo, niem. Dirschau, łac. Trsovia) – miasto i gmina w województwie pomorskim, siedziba powiatu tczewskiego. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa gdańskiego.

Historia

Początki Centralnego Muzeum Morskiego sięgają 1958 roku, w którym to zawiązało się Towarzystwo Przyjaciół Muzeum. Z inicjatywy Towarzystwa i późniejszego Dyrektora Muzeum – dr hab. Przemysława Smolarka, w Dworze Artusa została otwarta wystawa pt. "Od wiosła do napędu atomowego".

Przylądek Rozewie (kasz. Blëza) – przylądek nad Morzem Bałtyckim, na Pobrzeżu Kaszubskim. Miejsce to uważane było za najdalej wysunięty na północ obszar Polski, jednak w rzeczywistości ten punkt linii brzegowej znajduje się na terenie pobliskiej dzielnicy Jastrzębia Góra. Na przylądku znajduje się Latarnia Morska Rozewie.

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

Dwa lata później (1 października 1960 roku) udało się powołać do życia przy gdańskim Muzeum Pomorskim (obecnie Muzeum Narodowe) autonomiczny oddział pod nazwą "Dział Morski".

1 stycznia 1962 roku wyodrębnił się on i przekształcił w samodzielną instytucję, której główna siedziba znajdowała się w Żurawiu. 1 października 1972 roku Minister Kultury i Sztuki nadał jej rangę i status instytucji narodowej pod nazwą Centralne Muzeum Morskie. Aktualnie Muzeum podlega bezpośrednio Ministerstwu Kultury, które je finansuje i nadzoruje.

Żegluga – jedna z form komunikacji, transport wodny. Oznacza w szczególności przewóz statkami, w celach zarobkowych, pasażerów i ładunków, przez wody morskie lub śródlądowe.

Muzeum Zalewu Wiślanego w Kątach Rybackich, to najmłodszy z oddziałów Centralnego Muzeum Morskiego w Gdańsku. Muzeum na swoich wystawach prezentuje historię szkutnictwa i rybołówstwa nad Zalewem Wiślanym. Do najciekawszych eksponatów muzeum należy oryginalny, w pełni wyposażony warsztat szkutniczy rodziny Schmidtów z miejscowości Łaszka k. Sztutowa oraz barkas - jednostka o napędzie żaglowym wykorzystywana do połowów jeszcze w latach 60. ubiegłego wieku. W muzeum można zobaczyć także tradycyjne łodzie rybackie z okolic Zalewu, a także unikatowy ślizg lodowy Ludowy 8 - zwany także od nazwiska konstruktora Weilandem. Muzeum znajduję się przy ulicy Rybackiej.

Muzeum powstawało z niczego. W zamyśle założycieli miało być kompleksem portowo-muzealnym, wkomponowanym w samo serce starego portu gdańskiego, tworzącym zespół typowych obiektów portowych takich jak Żuraw, spichlerze na Ołowiance, nabrzeża, jednostki pływające. Jednak 45 lat temu Ołowianka straszyła ruinami, tylko Żuraw został odbudowany po zniszczeniach wojennych. Dlatego właśnie tam ulokowano główną siedzibę muzeum. Równolegle muzeum realizowało koncepcję rozwoju instytucji poprzez pozyskiwanie kolejnych obiektów.

Nautologia (od gr. nautikós = okrętowy, żeglarski i logos = słowo, myśl, rozumowanie) – nauka o rozwoju żeglugi, jej historii (również o portach i stoczniach) i związanych z nią dziedzinach pokrewnych.

Spichlerz (czasem: śpichlerz, spichrz, elewator zbożowy) - budynek przeznaczony do przechowywania materiałów sypkich, głównie ziarna zbóż. W miastach przeważnie murowany, wielokondygnacyjny magazyn z windą do transportu zboża. Zachowane spichlerze często posiadają ciekawie rozwiązaną elewację ozdobioną charakterystycznymi dla danej epoki detalami architektonicznymi. Znane zabytkowe spichlerze znajdują się m.in. w:

W czerwcu 1963 roku utworzony został pierwszy oddział – Muzeum Latarnictwa w latarni morskiej na Rozewiu (od 1964 roku w gestii Towarzystwa Przyjaciół Muzeum Morskiego), a w kolejnych latach następne: w 1972 roku Muzeum Rybołówstwa w Helu, w 1984 roku Muzeum Wisły w Tczewie oraz dawny żaglowiec szkolny Dar Pomorza w Gdyni.

Muzeum – instytucja powołana do gromadzenia, badania oraz opieki nad obiektami posiadającymi pewną wartość historyczną bądź artystyczną. W większych muzeach niewielka część z tych obiektów jest udostępniana publiczności w postaci wystaw stałych lub czasowych, natomiast reszta jest przechowywana w specjalnie do tego przystosowanych magazynach.

Szkutnictwo – budowanie lub naprawa przez rzemieślników, przemysłowo albo amatorsko małych statków wodnych: łodzi, jachtów lub kutrów z drewna lub tworzyw sztucznych.

W 1988 roku udostępniono zwiedzającym sale ekspozycyjne w spichrzach "Panna", "Miedź" i "Oliwski" na wyspie Ołowiance, gdzie od 2000 roku po odbudowaniu kolejnych spichrzów "Mała" i "Duża Dąbrowa" mieści się główna siedziba Centralnego Muzeum Morskiego. Latem 1989 roku przy nabrzeżu Ołowianki zacumował, jako statek-muzeum, SS Sołdek, pierwszy pełnomorski statek zbudowany w Stoczni Gdańskiej po II wojnie światowej.

Parowiec SS Sołdek – pierwszy statek zbudowany całkowicie w Polsce po II Wojnie Światowej (wcześniej został dokończony i zwodowany statek pozostawiony przez Niemców na pochylni w Szczecinie). Prototyp serii 29 rudowęglowców – małych masowców typu B30 budowanych w latach 1949-1954 w Stoczni Gdańskiej. Otrzymał nazwisko ówczesnego trasera Stoczni Gdańskiej, Stanisława Sołdka, a jego żona, Helena, była matką chrzestną.

Ołowianka (niem. Bleihof) – wyspa w Gdańsku na wschód od Głównego Miasta. Ołowiankę opływa Motława oraz Kanał na Stępce. Udana rewitalizacja zrujnowanej częściowo poprzemysłowej zabudowy wyspy jest elementem projektu powrotu miasta "frontem do rzeki" (Centrum Muzyczno-Kongresowe i zaplecze rekreacyjno-hotelowe).

Pierwszym dyrektorem a zarazem jednym z pomysłodawców i twórców Centralnego Muzeum Morskiego był dr hab. Przemysław Smolarek, który sprawował swoją funkcję od 1960 r. aż do śmierci w 1991 roku. Kolejnym dyrektorem był doc. dr hab. Andrzej Zbierski, który odszedł na emeryturę w 2001 roku. Aktualnie funkcję dyrektora sprawuje dr inż. Jerzy Litwin, który w 2001 roku objął stanowisko po wygranym konkursie.

Kąty Rybackie (kasz. Rëbacczé Kątë, niem. Bodenwinkel) – wieś w Polsce położona w województwie pomorskim, w powiecie nowodworskim, w gminie Sztutowo na obszarze Żuław Wiślanych przy drodze wojewódzkiej nr 501. Wieś jest siedzibą sołectwa, w którego skład wchodzi również miejscowość Skowronki. W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa elbląskiego.

Rybołówstwo – gałąź gospodarki obejmująca pozyskiwanie (połów) ryb i innych zwierząt oprócz wielorybów (wielorybnictwo), między innymi skorupiaków i mięczaków (frutti di mare – owoce morza) oraz roślin wodnych w celach spożywczych. Organizmy te wydobywa się zarówno na morzach i oceanach, jak i w rzekach i jeziorach, w celu ich spożycia lub dalszego przetworzenia (przemysł rybny). Rybołówstwo dzieli się na przybrzeżne i pełnomorskie. Pierwotnie obok zbieractwa i łowiectwa stanowiło podstawę utrzymania się społeczeństw (mezolit).