Centrum Operacji Powietrznych - Polski Serwis Naukowy

Logo
Centrum Operacji Powietrznych

Centrum Operacji Powietrznych - jednostka dowodzenia taktycznego Sił Powietrznych Rzeczypospolitej Polskiej.

Powstanie COP

Historia i powstanie CSD

Sformowanie Centralnego Stanowisko Dowodzenia było fragmentem szerszych działań mających na celu doskonalenie metod prowadzenia działań w przestrzeni powietrznej. Poszukiwanie te doprowadziły do wydzielenia nowego rodzaju sił zbrojnych, przeznaczonego do efektywnego wykorzystania różnych rodzajów wojsk podczas prowadzenia działań bojowych w trzecim wymiarze. Po wielu przekształceniach z Wojsk Obrony Przeciwlotniczej Obszaru Kraju wyłoniły się Wojska Obrony Powietrznej Kraju.

Przestrzeń powietrzna - obszar powietrzny rozciągający się nad terytorium lądowym i morskim państwa, nad morzem otwartym lub terytoriami nie podlegającymi żadnemu państwu.
2 Korpus Obrony Powietrznej - polski związek taktyczny Sił Powietrznych, którego dowództwo stacjonowało w Bydgoszczy. Korpus został rozformowany w dniu 15 czerwca 2007 r.

Poszukiwania zdążały również w kierunku utworzenia sprawnego ośrodka zdolnego do przyjmowania, opracowania i odwzorowania sytuacji dla potrzeb zespołów kierujących obroną powietrzną. W celu zorganizowania sprawnego systemu dowodzenia i kierowania obroną przeciwlotniczą, jesienią 1949 rozpoczęto formowanie Głównego Posterunku Obserwacyjno-Meldunkowego, który stał się zalążkiem przyszłego CSD. Decyzją Ministra Obrony Narodowej z dnia 27 lutego 1954, utworzono Centralne Stanowisko Dowodzenia.

Roman Wincenty Paszkowski (ur. 19 lipca 1914 w Gułowie w woj. lubelskim, zm. 16 sierpnia 1998 w Katowicach) – generał broni pilot Wojska Polskiego, oficer WP od 1936, uczestnik Wojny Obronnej 1939, jeniec oflagów, dowódca 1. Korpusu Obrony Przeciwlotniczej Obszaru Kraju (1959–1962), dowódca Wojsk Obrony Powietrznej Kraju (1967–1976), ambasador PRL w Angoli (1976–1980), wojewoda katowicki (1981–1985), przewodniczący Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa (1985–1990), poseł na Sejm PRL IX kadencji z ramienia PZPR.
Jerzy Różycki (ur. 24 lipca 1909 w Olszanie k. Kijowa, zm. 9 stycznia 1942 k. Balearów) – polski matematyk i kryptolog, pracownik Uniwersytetu Poznańskiego oraz kontrwywiadu wojskowego (Biuro Szyfrów 4) Oddziału II Sztabu Głównego.

CSD od początku istnienia zdecydowanie różniło się od innych oddziałów i związków taktycznych Wojska Polskiego, przede wszystkim pod względem funkcji spełniającej w systemie obrony powietrznej. Przez ponad półwiecze swej działalności spełniało nadrzędną rolę w stosunku do wszystkich stanowisk dowodzenia, oddziałów i związków taktycznych obrony przeciwlotniczej oraz innych rodzajów sił zbrojnych działających w systemie obrony powietrznej kraju. Przez cały okres swego funkcjonowania, jednostka ulegała wielu przeobrażeniom. Lata 70. i 80., to początek ciągłej modernizacji i doskonalenia struktur jednostki w kierunku pełnej automatyzacji procesu dowodzenia.

2 Centrum Koordynacji Operacji Powietrznych (ang. 2nd AOCC) – powstało w 2002 w Krakowie jako jednostka wojskowa wchodzącą w skład podsystemu dowodzenia operacyjnego Wojsk Lotniczych i Obrony Powietrznej. Przeznaczona jest do realizacji zadań w zakresie współdziałania pomiędzy Wojskami Lądowymi a Siłami Powietrznymi. 2. CKOP podporządkowane jest bezpośrednio dowódcy Centrum Operacji Powietrznych i rozwinięte przy dowództwie 2. Korpusu Zmechanizowanego. 2. CKOP ma następujące zadania:
Enigma (z gr. αινιγμα, wym. enigma, pl. zagadka) – niemiecka przenośna, elektromechaniczna maszyna szyfrująca oparta na zasadzie obracających się wirników, opracowana przez Artura Scherbiusa, a następnie produkowana przez wytwórnię Scherbius & Ritter. Wytwórnia ta została założona w 1918 z inicjatywy Scherbiusa oraz innego niemieckiego inżyniera Richarda Rittera i zajmowała się konstrukcją i produkcją urządzeń elektrotechnicznych między innymi silników asynchronicznych. Scherbius odkupił prawa patentowe do innej wirnikowej maszyny szyfrującej opracowanej przez holenderskiego inżyniera Hugona Kocha.

W 1995, w 41. rocznicę powstania jednostki, CSD otrzymało nowy sztandar - dar społeczności miasta Warszawy. Lata 90. XX w., to wielkie pasmo transformacji ustrojowej i restrukturyzacji Sił Zbrojnych RP. Nie uniknęło przemian również Centralne Stanowisko Dowodzenia, które przeszło w tym czasie wiele przeobrażeń strukturalnych i organizacyjnych. Ewolucyjnym zmianom uległy także sposoby zdobywania i przekazywania informacji o sytuacji powietrznej. Dokonujące się przeobrażenia przyspieszyło przyjęcie Polski w poczet pełnoprawnych członków NATO.

1 Centrum Koordynacji Operacji Powietrznych (ang. 1st Air Operation Coordination Center – AOCC) – powstało w 2002 w Bydgoszczy jako jednostka wojskowa wchodzącą w skład podsystemu dowodzenia operacyjnego Wojsk Lotniczych i Obrony Powietrznej, przeznaczona do realizacji zadań w zakresie współdziałania pomiędzy Wojskami Lądowymi a Wojskami Lotniczymi i Obrony Powietrznej. 1. CKOP podporządkowane było bezpośrednio dowódcy Centrum Operacji Powietrznych i rozwinięte przy dowództwie 1. Korpusu Zmechanizowanego. 1. CKOP miał następujące zadania:
Kraków – i pod względem powierzchni. Jedno z najstarszych miast Polski, o ponad tysiącletniej historii. Kraków posiada wartościowe zabytki architektury, działa w nim wiele instytucji i placówek kulturalnych.

W ślad za tym zmieniły się także zadania CSD. Priorytet w działalności służbowej zyskały obszary m.in. dostosowania procedur działania do struktur NATO, modernizacja i przezbrojenie sprzętu przeciwlotniczego, ale również środków dowodzenia, łączności i logistyki. Zaistniała sytuacja wymagała pilnego dokonania zmian organizacyjnych Centralnego Stanowiska Dowodzenia. Dotychczas istniejący, kilkustopniowy proces przesyłania informacji nie gwarantował właściwego reagowania na szczeblu decyzyjnym.

Major – stopień oficerski używany w armiach wielu krajów. W wojsku polskim jest to stopień niższy od podpułkownika, wyższy od kapitana. Major wchodzi w skład korpusu oficerów starszych, natomiast w okresie międzywojennym – w skład korpusu oficerów sztabowych. Odpowiednikiem majora w marynarce wojennej jest komandor podporucznik a w policji podinspektor Policji.
Obrona przeciwlotnicza jest to całokształt sił, środków i przedsięwzięć mających na celu niedopuszczenie lub ograniczenie do minimum oddziaływania lotnictwa nieprzyjaciela na wojska, ludność i obiekty na polu walki i na tyłach wojsk własnych.

12 marca 1999, w obiekcie CSD przeprowadzono uroczystość zaprzysiężenia zmiany dyżurnej do dyżuru bojowego, po raz pierwszy pełniącego w zintegrowanym systemie dowodzenia państw NATO. Od chwili wejścia naszych sił zbrojnych do NATO, CSD stało się ważnym elementem systemu dowodzenia lotnictwem oraz obroną powietrzną zarówno w systemie narodowym, jak i w NATO w ramach Zintegrowanego Systemu Obrony Powietrznej (NATINADS). CSD jako jedna z pierwszych jednostek WP osiągnęła pełną integrację działania z sojusznikami z NATO.

Generał – wysoki oficerski stopień wojskowy, a także grupa stopni generalskich. Nazwa pochodzi z łacińskiego generalis (główny, nadrzędny) i oznaczała początkowo głównego dowódcę wojska lub konkretnego rodzaju broni. W tym znaczeniu, stopień generała, jako naczelnego dowódcy całych sił zbrojnych państwa, zachował się obecnie jedynie w Szwajcarii.
Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

CSD w ostatniej dekadzie swego istnienia było newralgicznym podmiotem systemu dowodzenia lotnictwem oraz obroną powietrzną zarówno w systemie narodowym jak i w NATO. Sprawowało nadzór nad przestrzenią Rzeczypospolitej Polskiej było odpowiedzialne za zobrazowanie sytuacji powietrznej oraz wymianę informacji o tej sytuacji z sąsiednimi, sojuszniczymi stanowiskami dowodzenia. Poczyniono starania do sprzężenia z systemem wczesnego wykrywania i ostrzegania AWACS. Na podstawie decyzji Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 maja 2001, Centralne Stanowisko Dowodzenia zostało rozformowane.

Warszawski Okręg Wojskowy (WOW) – terenowy organ wykonawczy ministra Obrony Narodowej w sprawach operacyjno-obronnych i administracji wojskowej istniejący w latach 1945-1998.
31 Ośrodek Dowodzenia i Naprowadzania – powstał 12 maja 2003 i po czterech miesiącach istnienia został włączony do systemu dowodzenia Wojsk Lotniczych i Obrony Powietrznej, podlegał bezpośrednio Centrum Operacji Powietrznych.

Od stycznia 2002, nie ma już Centralnego Stanowiska Dowodzenia. Po 50-letniej służbie na straży powietrznych granic Rzeczypospolitej, odeszło do historii, a wraz z nim epoka mechanicznych systemów dowodzenia. Jego miejsce w obiekcie w Pyrach zajęło i pełnienie dyżurów kontynuuje Centrum Operacji Powietrznych, które przejęło i kultywuje dziedziczenie tradycji Centralnego Stanowiska Dowodzenia.

Stanowisko dowodzenia - (ang. command post) miejsce rozmieszczenia jednostki lub pododdziału, w którym dowódca i jego sztab prowadzą swoją działalność. W czasie działań bojowych jednostki lub pododdziały są często rozmieszczone w kilku miejscach. Miejsce, w którym znajduje się dowódca jednostki lub pododdziału lub z którego prowadzi dowodzenie nazywane jest stanowiskiem dowodzenia.
Józef Klemens Piłsudski (ur. 5 grudnia 1867 w Zułowie pod Wilnem, zm. 12 maja 1935 w Warszawie) – polski działacz niepodległościowy, dowódca wojskowy, polityk, naczelnik państwa polskiego w latach 1918–1922 i naczelny wódz Armii Polskiej od 11 listopada 1918, Pierwszy Marszałek Polski od 1920; dwukrotny premier Polski (1926–1928 i 1930), twórca tzw. rządów sanacyjnych w II Rzeczpospolitej wprowadzonych w 1926 po zamachu stanu.

Powstanie COP

W 1948 powołano do życia Grupę Organizacyjno-Przygotowawczą Dowództwa Obrony Przeciwlotniczej. Przez trzy kolejne lata opracowano podstawowe zasady organizacyjne systemu obrony powietrznej kraju. W 1951 przemianowano i przeformowano Grupę na Dowództwo Wojsk Obrony Przeciwlotniczej. Zaczęto tworzyć cały system obrony na terytorium kraju. Specjalnie na ten cel utworzony plan dwuletni zakładał założenie korpusu artylerii, zwiększenie ilości samodzielnych pułków artylerii przeciwlotniczej oraz powstanie pododdziałów obserwacyjno-meldunkowych (wraz z Głównym Posterunkiem Obserwacyjno-Meldunkowym w podwarszawskich Pyrach).

AWACS (ang. Airborne Warning and Control System - Lotniczy System Ostrzegania i Kontroli) - amerykański system wczesnego ostrzegania. W skład systemu wchodzą m.in. odpowiednio zaadaptowane samoloty dozoru radiolokacyjnego dalekiego zasięgu, przede wszystkim E-3 Sentry.
Związek taktyczny (do 1945 używano także określenia wielka jednostka) – jednostka organizacyjna wojska przeznaczona do prowadzenia wspólnych działań bojowych. Związki taktyczne występują zazwyczaj we wszystkich rodzajach sił zbrojnych. Wyróżnia się wśród nich:

W lipcu 1951 Minister Obrony Narodowej wydał rozkaz o przemianowaniu Dowództwa Wojsk Obrony Przeciwlotniczej na Dowództwo Wojsk Obrony Przeciwlotniczej Kraju.

W latach 1951-1952 na terenie obiektu zajmowanego przez jednostkę wybudowano koszary i niedaleko od nich bloki mieszkalne dla kadry i rodzin. Pod koniec 1952 wybudowano obiekt Radiowego Centrum Nadawczego.

Już w 1952 podporządkowano pod względem operacyjnym Dowódcy Wojsk Obrony Przeciwlotniczej Obszaru Kraju lotnictwo myśliwskie.

Marian Adam Rejewski (ur. 16 sierpnia 1905 w Bydgoszczy, zm. 13 lutego 1980 w Warszawie) – polski matematyk i kryptolog, który w 1932 roku złamał szyfr Enigmy, najważniejszej maszyny szyfrującej używanej przez hitlerowskie Niemcy. Sukces Rejewskiego i współpracujących z nim kryptologów z Biura Szyfrów, między innymi Henryka Zygalskiego i Jerzego Różyckiego, umożliwił odczytywanie przez Brytyjczyków zaszyfrowanej korespondencji niemieckiej podczas II wojny światowej przyczyniając się do wygrania wojny przez aliantów.
22 Ośrodek Dowodzenia i Naprowadzania im. płk. pil. Tadeusza Rolskiego - jednostka wojskowa wojsk radiotechnicznych Sił Powietrznych RP stacjonująca w garnizonie Bydgoszcz.

W kolejnych latach następowały poważne zmiany w strukturach Ludowego Wojska Polskiego. Jednostki zmieniały swe etaty i struktury. Wiele jednostek zmieniało swe podporządkowanie, wyposażenie i podporządkowanie.

Rok 1954 przyniósł połączenie Dowództwa Wojsk Lotniczych i Dowództwa Obrony Przeciwlotniczej Obszaru Kraju oraz powstanie Dowództwa Wojsk Lotniczych i Obrony Przeciwlotniczej Obszaru Kraju. Następstwem tej reorganizacji było wydanie przez Ministra Obrony narodowej rozkazu nr 014/Org. z dnia 24 lutego 1954 oraz późniejszy rozkaz Dowódcy Warszawskiego Okręgu Wojskowego nr 09/Org. z dnia 20 marca 1954, w wyniku których rozformowaniu uległ Węzeł Łączności (do 1 maja) oraz utworzono Grupę Organizacyjną odpowiedzialną za utworzenie Centralnego Stanowiska Dowodzenia (CSD). Przez miesiąc (do 10 czerwca) utworzono nową jednostkę. Miała ona następującą strukturę:

32 Ośrodek Dowodzenia i Naprowadzania im. gen. bryg. pil. Stanisława Skalskiego – jeden z czterech (obok 21, 22, 31) Ośrodków Dowodzenia i Naprowadzania podległych pod Centrum Operacji Powietrznych. Jednostka pełni funkcję przetwarzania informacji radiolokacyjnych i dowodzenia operacyjnego.
Statek powietrzny to urządzenie zdolne do unoszenia się w atmosferze na skutek oddziaływania powietrza innego niż oddziaływanie powietrza odbitego od podłoża (zgodnie z definicją legalną z ustawy — Prawo lotnicze). Ze względu na sposób unoszenia się w powietrzu statki powietrzne dzieli się na aerostaty (lżejsze od powietrza) i aerodyny (cięższe od powietrza).

Logo CSD

Dowództwo CSD

Główne Stanowisko Dowodzenia Lotnictwem Myśliwskim

Główne Stanowisko Dowodzenia Artylerii Przeciwlotniczej

Główny Posterunek Obserwacyjno-Meldunkowy

Sekcja Ruchu Lotniczego

Sekcja Meteorologiczna

Komenda Ochrony i Obsługi

pluton planszecistów

pluton ochrony

drużyna samochodowa

kancelaria tajna

kancelaria jawna

dyżurni łączności

Zadaniem CSD było dowodzenie operacyjne podległymi jednostkami oraz siłami i środkami OPL.

Poznań (, niem. Posen, jidysz פּױזן Pojzn, ros. - Познань) – jedno z najstarszych i największych polskich miast, położone nad rzekami Wartą i Cybiną, na Pojezierzu Wielkopolskim. Stolica Wielkopolski i województwa wielkopolskiego. W obrębie miasta znajduje się duży węzeł drogowy i kolejowy oraz międzynarodowy port lotniczy Ławica. Piąte pod względem liczby ludności miasto w Polsce i szóste pod względem powierzchni.
Rozkaz — polecenie bezwarunkowego wykonania bądź zaniechania określonej czynności bądź innego zachowania (tj. akt indywidualny i konkretny), wydane przez osobę dysponującą władzą (przełożony, dowódca, zwierzchnik) nad osobą, której wydano polecenie (podwładny, pełniący służbę). Rozkazy (dyktaty) wydawane są ustnie bądź pisemnie lub za pomocą sygnału, nie przewidują możliwości ich zaskarżenia, co nie wyłącza możliwości odmowy wykonania rozkazu sprzecznego z prawem. Rozkaz podlega natychmiastowemu wykonaniu, chyba że wyraźnie wskazano inny termin na jego realizację.

Zmiany organizacyjne w wojsku postępowały bardzo szybko. Już w 1956 włączono w struktury CSD: Wydział Przelotów Dowództwa Wojsk Lotniczych i OPL OK (w miejsce Sekcji Ruchu Lotniczego).

W 1957 wydzielono z CSD Grupę Dowodzenia (przemianowaną później w Grupę Bojową) rozformowując Główne Stanowisko Dowodzenia Lotnictwa Myśliwskiego oraz Główne Stanowisko Dowodzenia Artylerii Przeciwlotniczej. Od tej pory Grupą Bojową kierował Dyżurny Operacyjny - Zastępca Szefa Sztabu WOPK (później WLOP). Zmiana Bojowa Grupy Dowodzenia nadzorowała i kontrolowała polską przestrzeń powietrzną.

24 lutego jest 55. dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostało 310 (w latach przestępnych 311) dni. W latach przestępnych dzień ten jest zdwajany.
Centrum Operacji Morskich (COM) jest jednostką dowodzenia taktycznego siłami Marynarki Wojennej podległą dowódcy MW, stacjonującą w Gdyni. Jest odpowiedzialne za planowanie i dowodzenie wydzielonymi siłami MW, koordynację sił przydzielonych do działań pokojowych i stabilizacyjnych oraz za pełnienie Dyżurnej Służby Operacyjnej Marynarki Wojennej. Ponadto współpracuje z pozamilitarnymi organami państwa w zakresie ratownictwa morskiego, reagowania kryzysowego oraz kontroli żeglugi morskiej.

Następujące po sobie zmiany (w 1957 powstanie: 1, 2 i 3 Korpusu Obrony Powietrznej, wydzielenie z 3 Korpusu Lotnictwa Mieszanego Dowództwa Lotnictwa Operacyjnego) zmieniło zadania CSD.

Poważne zmiany w strukturze etatu wprowadzono w 1978. Rozszerzono zadania jednostki oraz ustalono główne elementy struktury organizacyjnej, które (prawie) w niezmienionym stanie przetrwały do końca istnienia CSD.

W 1991 dokonano kolejnych poprawek w etacie jednostki. Utworzono Szkolny Ośrodek Dowodzenia oraz Wydział Operacyjny. Te zmiany etatowe poniosły za sobą zmniejszenie ilości kadry; głównie w Grupie Powiadamiania oraz Węźle Łączności.

RENEGADE (ang. "renegat", "odstępca") - termin służący do określenia statku powietrznego, który może być użyty jako środek ataku terrorystycznego z powietrza.
Leon Kieres (ur. 26 maja 1948 w Kolonii Zielonej, obecnie w województwie podlaskim) – polski prawnik, samorządowiec, były prezes Instytutu Pamięci Narodowej w latach 2000–2005 i przewodniczący sejmiku dolnośląskiego, senator IV i VII kadencji.

Rozkazem Dowódcy Wojsk Lotniczych i Obrony Powietrznej nr PF-90 z dnia 11 lipca 2001 rozformowano CSD z dniem 31 grudnia 2001. Na podstawie tego rozkazu z dniem 1 stycznia 2002 utworzono COP.

Zadania COP

Centrum Operacji Powietrznych dowodzi operacyjnie podległymi jednostkami oraz siłami i środkami OPL. W przypadkach sytuacji opisanych w RENEGADE to właśnie w COP podejmowane są decyzje (w tym ostateczna) dotyczące postępowania z statkiem powietrznym naruszającym polską przestrzeń powietrzną.

Bydgoszcz (łac. Bidgostia, niem. Bromberg) – miasto w północnej Polsce, położone na historycznych Kujawach, nad rzeką Brdą i Kanałem Bydgoskim, którego wschodni fragment graniczy na Wiśle, siedziba Kujawsko-Pomorskiego Urzędu Wojewódzkiego oraz Wojewody Kujawsko-Pomorskiego i największe miasto województwa kujawsko-pomorskiego.
Mobilna Jednostka Dowodzenia Operacjami Powietrznymi (MJDOP) – sformowana 1 stycznia 2011 na bazie 31. Ośrodka Dowodzenia i Naprowadzania jednostka wojskowa, stacjonująca w Babkach, podlega dowódcy Centrum Operacji Powietrznych.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)