Cerkiew św. Jana Teologa w Kaneo - Polski Serwis Naukowy

Cerkiew św. Jana Teologa w Kaneo – prawosławna cerkiew nad brzegiem Jeziora Ochrydzkiego, na terenie miasta Ochryda, w dzielnicy Kaneo.

Powstała w XIV w., lub, według innych źródeł, do 1447. Budynek został zaniedbany w okresie przynależności Macedonii do Turcji; dopiero w końcu XIX w. dokonano renowacji znajdujących się w nim fresków i wykonano nowy drewniany ikonostas. Na początku XX w. w cerkwi wykonano nowe podobizny kilku świętych oraz Matki Bożej. W kopule znalazło się malowidło Chrystusa Pantokratora w otoczeniu ośmiu aniołów i proroków.

Prezbiterium (w architekturze nazywane także "chórem kapłańskim") – przestrzeń kościoła przeznaczona dla duchowieństwa oraz służby liturgicznej (m.in. ministrantów). Zwykle jest wydzielone od reszty świątyni podwyższeniem, balustradą lub łukiem tęczowym i wyodrębniające się wizualnie z bryły kościoła. Nazwa pochodzi od słowa prezbiter - ksiądz.

Cerkiew (z gr. kyriaké - należąca do Pana, w uzupełnieniu do eklezja - lud, zgromadzenie, później świątynia, kościół) – budynek przeznaczony do sprawowania nabożeństw w cerkwi prawosławnej lub unickiej (greckokatolickiej). Jest przestrzenią sakralną dla celebracji Boskiej Liturgii. Prawosławni oraz grekokatolicy wierzą, iż jest ona miejscem szczególnego przebywania samego Boga. Nazwa cerkiew w języku staropolskim oznaczała po prostu kościół, dopiero w późnym średniowieczu nazwą tą określano tylko kościoły prawosławne.

W górnej części prezbiterium cerkwi znajduje się wyobrażenie Komunii Apostołów, z postaciami aniołów w szatach królewskich. Zachowały się również freski z postaciami Klemensa i Erazma z Ochrydy, arcybiskupa Ochrydzkiego Konstantyna Kabasilasa oraz patrona świątyni – Jana Teologa.

Prawosławne arcybiskupstwo Ochrydzkie (mac. Православна Охридска Архиепископија) – prawosławne arcybiskupstwo mające status autonomicznego Kościoła, pozostające w jurysdykcji Serbskiego Kościoła Prawosławnego. Jest uznawane za kanoniczny Kościół przez wszystkie inne kanoniczne Cerkwie. Działa na terytorium Macedonii. Nie jest uznawane przez macedońską Komisję Religii Państwowych, która stoi na stanowisku, że wyznawcy jednej religii powinni należeć tylko do jednej struktury kościelnej, w tym wypadku Macedońskiego Kościoła Prawosławnego, uważanego przez inne Kościoły za niekanoniczny od czasu jednostronnego ogłoszenia przezeń autokefalii w 1967.

Apsyda (lub absyda) – w architekturze pomieszczenie na rzucie półkola, półelipsy lub wieloboku, dostawione addytywnie do bryły świątyni i otwarte do jej wnętrza. Zazwyczaj zamyka prezbiterium, czasem nawy boczne i ramiona transeptu lub westwerk. Apsyda jest zwykle o mniejszej lub równej wysokości i szerokości od bryły części budynku, który jest przez nią zamknięty. Występowała już w architekturze rzymskiej, stąd przejęta przez chrześcijaństwo.

Cerkiew jest wzniesiona na planie wieloboku. Posiada jedną kopułę usytuowaną na ośmiobocznym bębnie, zaś od wschodu - absydę. Architektura budynku łączy elementy stylów bizantyjskiego i ormiańskiego.

Przypisy

W. Molé: Sztuka Słowian południowych. Wrocław-Warszawa-Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1962, s. 53.
↑ The church of St John the Theologian - Kaneo