Cervus - Polski Serwis Naukowy

Cervus – rodzaj ssaków parzystokopytnych z rodziny jeleniowatych.

Występowanie

Azja, Europa, Afryka Północna oraz zachodnia część Ameryki Północnej.

Systematyka

Zaliczane do rodzaju Cervus jelenie i sambary były w tradycyjnej klasyfikacji dzielone na podrodzaje Rusa, Rucervus, Sika i Cervus, w nowszych klasyfikacjach zostały podniesione do rangi rodzajów. Według tej klasyfikacji w rodzaju Cervus pozostały dwa gatunki: Cervus elaphus (jeleń szlachetny) i Cervus nippon (jeleń wschodni, sika). Dalsze badania wykazały wyraźne różnice występujące pomiędzy licznymi podgatunkami jelenia szlachetnego. Północnoamerykańskie i syberyjskie podgatunki określane jako wapiti zostały zgodnie uznane przez badaczy jako odrębny gatunek Cervus canadensis. Analiza filogenezy przeprowadzona dla 50 populacji większości żyjących gatunków i podgatunków z rodzaju Cervus wykazała, że w Europie, zachodniej Azji i północnej Afryce (grupa zachodnia) występuje Cervus elaphus, natomiast we wschodniej i północnej Azji oraz Ameryce Północnej (grupa wschodnia) – Cervus canadensis. Nie zostały potwierdzone hipotezy o istnieniu jednego gatunku jelenia z licznymi, szeroko rozprzestrzenionymi podgatunkami.

Wapiti (Cervus canadensis) – gatunek ssaka z rodziny jeleniowatych, do niedawna uznawany za podgatunek jelenia szlachetnego, do którego wapiti jest bardzo podobny. Nazwa wapiti początkowo dotyczyła podgatunków północnoamerykańskich, później używana była dla podgatunków zamieszkujących lasy strefy umiarkowanej Ameryki Północnej, głównie Góry Skaliste oraz wschodnią część Azji. Na podstawie badania DNA stwierdzono wyraźne różnice pomiędzy wapiti a jeleniem szlachetnym, wystarczające, aby uznać wapiti za odrębny gatunek. Dalsze badania wykazały występowanie trzech grup populacji wapiti: północnoazjatycko-amerykańską, południowoazjatycką i wschodnioazjatycką. Został introdukowany w Nowej Zelandii i Argentynie.

Hindukusz (paszto: هندوکش; lub Hindu Kūh = هندوکوه i Kūh-e Hind = کوه هند) – pasmo górskie w środkowej części Azji mieszczące się w północno-zachodnim Pakistanie oraz centralnym i wschodnim Afganistanie. Hindukusz graniczy z górami Safed Koh na zachodzie, natomiast od wschodu – z wyżyną Pamiru, górami Karakorum oraz z Himalajami.

W grupie populacji Cervus elaphus wyodrębniono cztery duże podgrupy: zachodnioeuropejską, bałkańską, bliskowschodnią i północnoafrykańską – potwierdzając tym samym wcześniejsze analizy na podstawie ubarwienia i cech morfologicznych.

Populacje Cervus canadensis podzielone są na trzy grupy: północnoazjatycko-amerykańską, południowoazjatycką i wschodnioazjatycką.

Odrębną grupę stanowią populacje z Azji Środkowej bliżej spokrewnione z C. elaphus.

Azja Środkowa – nazwa stosowana dla określenia wyżynno-górskiego obszaru centralnej Azji, położonego ponad 1000 km od otwartego morza. Region ten obejmuje: Kazachstan, Uzbekistan, Turkmenistan, Kirgistan i Tadżykistan, a także Mongolię i zachodnie Chiny (regiony autonomiczne Tybetu, Mongolii Wewnętrznej, Sinciang i Ningxia oraz prowincje Qinghai i Gansu).

Filogeneza (gr. φυλη – gatunek, ród i γενεσις – pochodzenie) – droga rozwoju rodowego, pochodzenie i zmiany ewolucyjne grupy organizmów, zwykle gatunków. Termin wprowadzony w 1866 roku przez Ernsta Haeckla w Generelle Morphologie der Organismen.

Wyniki badań sugerują, że wspólny przodek współczesnych przedstawicieli rodzaju Cervus wyewoluował w Azji Środkowej, w pobliżu pasma Hindukusz.

Jeleń sika i jeleń białowargi są blisko spokrewnione z jeleniem szlachetnym (w znaczeniu grupy zachodniej).

Gatunki

Cervus affinis

Cervus albirostris – jeleń białowargi

Cervus alfredi – jeleń Alfreda

Cervus canadensis – wapiti

Cervus duvaucelii – barasinga

Cervus elaphus – jeleń szlachetny

Cervus eldii – jeleń Elda

Cervus mariannus – sambar filipiński

Cervus nippon – jeleń wschodni, sika

Cervus timorensis – sambar sundajski

Cervus unicolor – sambar indyjski

oraz wymarły

Sambar filipiński (Cervus mariannus syn. Rusa marianna) – gatunek ssaka parzystokopytnego z rodziny jeleniowatych, blisko spokrewniony z sambarem sundajskim i sambarem indyjskim, najmniejszy z sambarów.

Jeleń wschodni, sika (Cervus nippon) – gatunek jeleniowatych – jego podgatunki zamieszkują wschodnią część Syberii, Mandżurię, wschodnie Chiny, Koreę, Japonię oraz Tajwan. Introdukowany także w wielu innych krajach. Do Polski sprowadzony w 1895 i aklimatyzowany w okolicach Elbląga i Pszczyny. Poławiany dla mięsa, skór i poroża, jako zwierzyna. Łatwo się oswaja. Jest hodowany w parkach i na fermach (zaliczany do zwierząt gospodarskich).

†Cervus schomburgki – jeleń Schomburgka (1938)

Przypisy

Wilson, D. E., and D. M. Reeder [editors]. 2005. Mammal Species of the World (3rd Edition). Johns Hopkins University Press
Christian J. Ludt: Mitochondrial DNA phylogeography of red deer (Cervus elaphus). W: Molecular Phylogenetics and Evolution 31 (2004) 1064–1083 [on-line]. [dostęp 2006-10-06].

Bibliografia

Komosińska Halina, Podsiadło Elżbieta: Ssaki kopytne. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2002. ISBN 83-01-13806-8.
Ludt et al.: Mitochondrial DNA phylogeography of red deer (Cervus elaphus) (format pdf). W: Molecular Phylogenetics and Evolution 31 (2004) 1064–1083 [on-line]. Elsevier. [dostęp 3 grudnia 2007].

Zobacz też

jeleń