Cesária Évora - Polski Serwis Naukowy

Cesária Joana Évora (ur. 27 sierpnia 1941 w Mindelo na Wyspach Zielonego Przylądka, zm. 17 grudnia 2011 na São Vicente) – piosenkarka wykonująca mornę, nazywana często "bosonogą divą" ze względu na swój zwyczaj występowania bez obuwia.

Życiorys

Cesária Évora była córką kucharki, jedną z siedmiorga rodzeństwa. Po śmierci ojca, jako 10-letnie dziecko, trafiła do sierocińca pod opiekę sióstr zakonnych. Po dwóch latach nauki gotowania i szycia rzuciła naukę i w wieku 16 lat zaczęła występować w portowych barach w swoim rodzinnym mieście Mindelo. Wtedy też zarejestrowała pojedyncze nagrania dla radia. W 1975 przestała występować po paśmie niepowodzeń. Po pewnym czasie powróciła do muzyki, by nagrać dwie płyty: zbiorową, w Portugalii, wraz z innymi piosenkarkami z Republiki Zielonego Przylądka, oraz solową. Obie pozostały bez dużego rozgłosu.

Bésame mucho (hiszp.: Całuj mnie mocno) – meksykańska piosenka napisana w 1940 roku przez Consuelę Velázquez. Pierwszym wykonawcą utworu był Emilio Tuero.
Mindelo – miasto portowe w Republice Zielonego Przylądka, drugie pod względem wielkości miasto w kraju - 74 640 mieszkańców (2008). Położone w północnej części wyspy São Vicente. Ośrodek administracyjny okręgu São Vicente. Baza paliwowa dla statków oceanicznych; stocznia remontowa; przetwórstwo ryb; wyrób odzieży i obuwia; port lotniczy.

W 1986 w Lizbonie poznała Francuza i mieszkańca Wysp Zielonego Przylądka, José da Silva, przyszłego agenta i producenta, który zaprosił 47-letnią artystkę do Paryża. Dwa pierwsze albumy: La Diva aux pieds nus (1988) i Distino di Belita (1990), stanowiły próbę zaistnienia na rynku. Kolejny, Mar Azul (1991), był pierwszym całkowicie akustycznym, po jego wydaniu zrodziło się określenie "Bosonoga Diva". Trzeci album (1992), z tytułową piosenką Miss Perfumado i Sodade, sprzedał się w dziesiątkach tysięcy egzemplarzy zdobywając złotą płytę. Po jego wydaniu zaśpiewała recital w paryskiej Olympii. Wkrótce potem ukazały się kolejne albumy: Cesária (1995) i Cabo Verde (1997), obydwa były nominowane do nagrody Grammy, a Évora uznana została za muzyczne odkrycie lat dziewięćdziesiątych. Po tym sukcesie podpisała nowe kontrakty z BMG France, dla którego nagrała albumy Café Atlantico i Sâo Vicente di Longe.

Wielkie nadzieje (ang. Great Expectations) – film produkcji amerykańskiej z 1998 w reżyserii Alfonsa Cuaróna. Film oparty na powieści Karola Dickensa Wielkie nadzieje.
DVD (Digital Video Disc lub Digital Versatile Disc) – standard zapisu danych na optycznym nośniku danych, podobnym do CD-ROM (te same wymiary: 12 lub 8 cm) lecz o większej pojemności uzyskanej dzięki zwiększeniu gęstości zapisu.

Cesária Évora wzięła udział w nagraniu muzyki do filmów: Bésame mucho, w filmie Wielkie nadzieje Alfonso Cuaróna (1998) i Ausencia, w filmie Underground Emira Kusturicy. Sama pojawiła się w epizodycznej roli matki młodego mieszkańca Wysp Zielonego Przylądka w filmie Pola Cruchtena Black Dju i w kilkuminutowej sekwencji w O Testamento do Senhor Napomuceno Francesca Manso. Śpiewała także w duetach, m.in. z Teofilo Chantre (Cabo Verde), Eleftherią Arvanitaki, Tanią Libertad, Adriano Celentano, Bernardem Lavilliers, a także, na życzenie Cesárii, z Charlesem Aznavourem. Chęć wspólnego zaśpiewania z Cesárią wyraziła nawet Madonna. Największy rozgłos zyskał utwór śpiewany w duecie z Salifem Keitą na płycie Moffou - Yamore. Wydane także zostały remiksy jej piosenek - Club Sodade.

Madonna, dokładnie Madonna Louise Veronica Ciccone (ur. 16 sierpnia 1958 w Bay City, Michigan) – amerykańska artystka, przede wszystkim piosenkarka (głównie popowa i taneczna), ale również twórczyni i producentka muzyki oraz filmów, przedsiębiorca i pisarka. Pod koniec lat 70. przeniosła się z rodzinnego miasta do Nowego Jorku w celu rozpoczęcia kariery tancerki nowoczesnej, jednak na przełomie dekad była wokalistką w dwóch zespołach. W 1982 rozpoczęła karierę solową, rok później wydając debiutancki album muzyczny Madonna. Kolejne jej płyty spotykały się z olbrzymim sukcesem komercyjnym i wysokimi wynikami sprzedaży, a single stawały się przebojami. Artystka wpłynęła nie tylko na rozwój muzyki pop, ale i mody oraz pojęć koncertu i teledysku, stając się ikoną popkultury i telewizji MTV; zasłynęła ze skandali na tle seksualnym i religijnym. Jej kariera trwa nieprzerwanie do dziś, a sama Madonna nazywana jest powszechnie „królową popu”.
Charles Aznavour, właśc. Szanur Varenagh Aznavurian (orm. Շահնուր Վաղինակ Ազնաւուրեան) , (ur. 22 maja 1924 w Paryżu) – francuski kompozytor, piosenkarz i aktor filmowy pochodzenia ormiańskiego.

W 2004 jej kolejne płyty otrzymały status złotych i platynowych. Płyta Voz d’Amor (Głos miłości) zdobyła nagrodę Grammy w kategorii World Music. W 2004 Évora otrzymała nagrodę Victoires de la Musiques i Medaille des Arts et de la Litterature. Ostatnia płyta Cesárii, Rogamar (2006), potwierdza przywiązanie artystki do muzycznej tradycji jej kraju i jej pozycję w artystycznym świecie w gatunku World Music. Na początku 2007 płyta została nominowana do Victoires de la Musique.

Język Québec oraz Ontario, Nouveau-Brunswick, – ok. 8 mln osób. Ok. 201 milionów używa francuskiego na całym świecie jako języka głównego (oszacowanie z r. 2009 wg Organisation mondiale de la Francophonie) a 72 miliony jako drugiego języka codziennego (w tym krajach Maghrebu). Wiele z tych osób mieszka w krajach, gdzie francuski jest jednym z języków urzędowych bądź powszechnie używanych (54 kraje). Paradoksalnie, w Algierii, Maroku, i Tunezji, gdzie nie ma statusu języka urzędowego jest bardziej rozpowszechniony niż w wielu krajach Czarnej Afryki, gdzie jest jedynym językiem urzędowym i używa go 96 milionów ludzi.
Organizacja Narodów Zjednoczonych (ang. United Nations, UN, fr. Organisation des Nations Unies, hiszp. Organización de las Naciones Unidas, ros. Организация Объединенных Наций /Organizacyja Objedinionnych Nacyj/, arab. الأمم المتحدة /al-Umam al-Muttahida/, chiń. 联合国 /Lianheguo/), ONZ – uniwersalna organizacja międzynarodowa, z siedzibą w Nowym Jorku, powstała 24 października 1945 r. w wyniku wejścia w życie Karty Narodów Zjednoczonych. ONZ jest następczynią Ligi Narodów.

Cesária wspierała młodych muzyków z Wysp Zielonego Przylądka oraz finansowała ich koncerty. Brała także aktywny udział w muzycznych przedsięwzięciach, mających zwrócić uwagę świata na problemy m.in. Afryki. Wzięła udział w nagraniach takich płyt jak Drop The Debt (2002, w apelu o anulowanie długów najuboższych krajów świata), RedHot+Rio, (nagrana w celu pomocy w walce z AIDS), Gaïa (promującą ochronę środowiska naturalnego), Crianças di terra (promującą budowę wiosek dziecięcych). W marcu 2003 Cesária Évora jako pierwsza piosenkarka została ambasadorem Światowego Programu Żywnościowego przy ONZ.
Złota płyta jest powszechnie stosowaną na świecie nazwą wyróżnienia przyznawanego wydawnictwom muzycznym. Warunkiem uzyskania przez płytę statusu złotej jest osiągnięcie przez nią określonego progu sprzedaży.
Język kabuverdianu, język kreolski Wysp Zielonego Przylądka - afroportugalski język kreolski używany na tym archipelagu jako język codzienny. Standardowy język portugalski pozostaje natomiast językiem administracji, szkolnictwa i mediów. Większość mieszkańców jest dwujęzyczna, posługując się kreolskim w mowie, natomiast portugalskim na piśmie.

Prywatnie Cesária była przywiązana do Cabo Verde i Mindelo, zarówno w życiu jak i na scenie wykazywała się skromnością i spontanicznością. Śpiewała wyłącznie po kreolsku (w dialekcie z São Vicente) lub po portugalsku (z wyjątkiem Besame mucho, na potrzeby filmu). Miała zasadę, że nigdy nie bisuje dwa razy. Identyfikowała się z tytułową "kobietą z wysp" (Amdjer de nos terra), z płyty Voz d'Amor.
Nagrody Grammy - przyznawane corocznie przez amerykańską Narodową Akademię Sztuki i Techniki Rejestracji, honorują wyróżniające się osiągnięcia w muzyce. Ceremonie rozdania nagród uświetniają występy cenionych artystów, zaś sama Grammy uważana jest poniekąd za muzycznego Oscara.
Morna – gatunek muzyki oraz styl tańca wywodzący się z Wysp Zielonego Przylądka, uważany za najbardziej charakterystyczny dla tego kraju i cieszący się największym prestiżem. Morna grana jest w tempie wolnym. Typowe instrumentarium to gitara (lokalnie nazywana violão), oraz niekiedy skrzypce. Charakterystyczna dla tego gatunku jest melancholijna, nostalgiczna linia melodyczna. Wykonawczynią, która zdobyła międzynarodową sławę była Cesária Évora.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)