Państwo Kara Kitajów ok. roku 1200

Chanat Kara Kitajów (albo Karakitajów, Karakitanów) (mong. Хар Хятад - Czarni Kitanowie) albo Zachodnia dynastia Liao (chin. upr.: 西辽; chin. trad.: 西遼; pinyin: Xī Liáo) – państwo w Turkiestanie z ośrodkiem w dolinie rzeki Czu i Siedmiorzeczu, istniejące w latach ok. 1130 do 1218, założone przez Kitanów, którzy uciekli na zachód po upadku dynastii Liao.

Nazwa Czarni Kitanowie była używana przez kronikarzy muzułmańskich i została następnie przejęta przez Mongołów. Natomiast dla Chińczyków państwo Kara Kitajów było Zachodnią dynastią Liao, kontynuacją pierwotnej, "wschodniej", dynastii Liao.

Powstanie

Do roku 1124 właściwie całe państwo dynastii Liao zostało opanowane przez Dżurdżenów. Większość pozostałych przy życiu Kitanów poddała się nowym zdobywcom, jednakże ich część, pod wodzą jednego z członków panującego rodu cesarskiego, Yelü Dashi (1130 - 1143), udała się na zachód, w kierunku zachodniej Mongolii. Po sześciu latach Yelü Dashi zrozumiał, że jego siły są zbyt słabe by zagrozić Dżurdżenom i zwrócił się jeszcze dalej na zachód, w stronę Wschodniego Turkiestanu. Opierał się on przy tym na tradycyjnie podlegających Kitanom Ujgurach, którzy zajmowali wschodnią połowę Wschodniego Turkiestanu i teraz życzliwie przyjęli uchodźców. We współpracy z nimi zaatakował on zajmujących resztę regionu Karachanidów. Już w roku 1128 pewien odłam Kitanów zaatakował Kaszgar, został jednak wtedy odparty przez jego władcę. W roku 1131 Yelü Dashi założył miasto Imil w pobliżu dzisiejszego Tachengu w Xinjiangu. W roku 1134 zagrożony przez tureckie plemiona Karłuków i Kangły chan Bałasagunu poprosił Kara Kitajów o pomoc przeciwko nim. Kara Kitajowie pokonali wrogów Karachanidy, ale zajęli także Bałasagun, gdzie ustanowili swoją stolicę, przenosząc chana jako swojego wasala do Kaszgaru i pozbawiając go jego tytułu. W roku 1137 Kara Kitajowie pokonali wojska chana zachodnich Karachanidów Mahmud-chana w bitwie w pobliżu Chudżandu, również z niego czyniąc swojego wasala. Ten ostatni zwrócił się o pomoc do swojego dotychczasowego zwierzchnika, sułtana Wielkich Seldżuków Ahmada Sandżara. Kara Kitajowie odnieśli jednak całkowite zwycięstwo nad ich połączonymi siłami w bitwie na równinie Katwańskiej w pobliżu Samarkandy w roku 1141. Mahmud-chan uciekł do Chorasanu, zaś Kara Kitajowie ustanowili posłusznego sobie chana zachodnich Karachanidów, kończąc tym samym proces tworzenia swojego nowego państwa. Niejasne wieści o zwycięstwie wrogiego muzułmanom władcy nad sułtanem Sandżarem dotarły także do Europy, będąc jednym ze źródeł opowieści o chrześcijańskim Księdzu Janie władającym gdzieś w sercu Azji. Wykorzystując swoje powodzenie Kara Kitajowie najechali także państwo chorezmszaha Atsiza (1128 - 1156), zmuszając go do płacenia trybutu.