Chefren - Polski Serwis Naukowy

Posąg Chefrena z Muzeum Egipskiego w Kairze

Chefren (z gr.; egip. Cha-ef-re – "Niechaj Re objawia się w chwale"), u Herodota Chephren, u Diodora Chabryes – władca starożytnego Egiptu z IV dynastii, z okresu Starego Państwa.

Lata panowania

2572-2546 p.n.e. (Kwiatkowski)

2570-2530 p.n.e. (Schneider)

2520-2494 p.n.e. (Tiradritti, De Luca)

Według Kanonu Turyńskiego panował 10 lat, Maneton przyznaje mu 66 lat rządów, a Herodot i Diodor Sycylijski piszą o panowaniu ponad 50-letnim, przy czym nazywają go bratem i następcą Cheopsa. Liczby te są zwykle poprawiane na 26 lat (Helck, von Beckerath).

Menkaure (egip. Men-Kau-Re - „Trwała-jest-moc-duszy-Re (boskiej-światłości)” ; egip. Horus Ka-Chet - egip. „Horus-o-ciele-Byka”; gr. Mykerinos) - władca starożytnego Egiptu z okresu IV dynastii (III tysiąclecie p.n.e.).

Domena (łac. dominium, „posiadłość, własność, włości, majątek, majętność, zwierzchność, zwierzchnictwo”, od dominus, „posiadacz, właściciel, włościan[in], władca, pan, zwierzchnik”) – wyraz oznaczający dziś obszar, pole, dział, gałąź, zakres, krąg, czy sferę, w szczególności: nauk, badań, zainteresowań itp.; może oznaczać jedno z następujących pojęć:

Rodzina

Zarys genealogii IV i V dynastii

Syn Cheopsa i prawdopodobnie królowej Henutsen. Jego żonami były:

Meresanch III

Chamerernebti I

Hedżhekenu

Per(senti)

Niektóre dzieci:

Chamerernebti II

Hemetre

Rechetre

Szepsesetkau

Menkaure

Nikare

Anchemre

Niuserre

Sechemkare

Działalność

Objął władzę po krótkim panowaniu starszego, przyrodniego brata Dżedefre. Wraz z nim powróciła do władzy starsza gałąź dynastii. Jego panowanie często określane jest jako okres szczytu potęgi IV dynastii i Starego Państwa, chociaż nie mamy o nim większych informacji. Do jego osiągnięć należało zdobycie Nubii i rozwinięcie kontaktów z Eblą i Byblos.

Sfinks (gr. Σφίγξ lub czasem Φίξ - Fiks) to mityczne stworzenie, przedstawiane zazwyczaj jako lew z ludzką głową. Wizerunek ten wywodzi się z czasów egipskiego Starego Państwa - tworzonym wówczas rzeźbom starożytni Grecy nadali nazwę, określającą żeńskiego potwora, "dusicielkę", wywodzącą się z greckiej mitologii. Podobne stworzenia pojawiają się także w kulturze południowo-wschodniej Azji. W europejskiej sztuce, sfinks stał się popularnym motywem zdobniczym w renesansie. Później wizerunek tego stworzenia, często bardzo zbliżony do oryginalnej, egipskiej wersji, pojawił się w wielu innych kulturach.

Ebla (obecnie Tell Mardich) – w starożytności miasto w Syrii, ok. 70 km na południowy zachód od Halabu (Aleppo), założone w pierwszej połowie III tysiąclecia p.n.e., jedno z najważniejszych miast starożytnej Syrii.

Zachowały się pamiątki po kapłanach kultu grobowego Chefrena do Pierwszego Okresu Przejściowego, a potem z czasów panowania XXVI dynastii. Z czasów IV i V dynastii zachowały się nazwy 51 domen gospodarczych na rzecz kultu pośmiertnego Chefrena. Jako syn Cheopsa Chefren pojawia się na Papirusie Westcar.

Herodot z Halikarnasu (Ἡερόδοτος ὁ Ἁλικαρνασσεύς Herodotos ho Halikarnasseus) – historyk grecki ur. ok. 484 p.n.e. w Halikarnasie (w czasach rzymskich Peronium, obecnie Bodrum w Turcji), zm. ok. 426 p.n.e. prawdopodobnie w Turioj lub w Atenach, zwany "Ojcem historii". Można także nazwać go ojcem geografii. Jedynym zachowanym jego dziełem jest 9-księgowa relacja z wojen perskich, opisująca także geografię i historię Hellady, Persji i Egiptu oraz okolicznych krain, zatytułowana Dzieje (Ἱστορίαι Historiai, łac. Historiae). Jego relacje nie były zawsze dokładne, ale - w odróżnieniu od wielu innych historyków, aż po czasy dzisiejsze - zawsze opatrzone klauzulą "zgodnie z tym, czego się dowiedziałem" (Dzieje, I, 2).

Dromos - korytarz prowadzący w głąb grobowca. Wykuty w skale lub zbudowany z ciosów kamiennych. Od komory grobowej oddzielony drzwiami. Nad otworem drzwiowym czasem umieszczano trójkątną, ozdobną płytę. Spotykany w kulturze egejskiej, mykeńskiej i etruskiej.

Kompleks grobowy

Swój kompleks grobowy wybudował na południowy zachód od kompleksu grobowego swego ojca, na płaskowyżu w Gizie. Jego piramida, której nazwa brzmi Chefren-jest-Wielki, jest drugą co do wielkości piramidą zbudowaną w Egipcie i jedyną, na której w górnej części zachowała się spora część wapiennego oblicowania. W skład kompleksu grobowego wchodzi oprócz piramidy świątynia górna, dromos i świątynia dolna, tzw. Świątynia Sfinksa, i sam Sfinks, który powstał z polecenia Chefrena. Został wyrzeźbiony i wybudowany z ogromnego bloku skalnego, pozostałego po budowie kompleksu grobowego Cheopsa. Sfinks przedstawia leżącego lwa z głową Chefrena w nemes jako wcielenie Atuma. Ma to następującą wymowę: Chefren jest Żywym obrazem Atuma, co zapisuje się przy pomocy hieroglifu przedstawiającego właśnie sfinksa.

Hieroglify (z gr. ἱερογλυφικά hieroglyphika, dosł. "święte znaki") – najwcześniejszy rodzaj pisma starożytnego Egiptu, obok pisma hieratycznego i demotycznego. Nazwa wywodzi się (podobnie jak nazwa władcy - faraona) z greki i oznacza święte znaki.

Diodor Sycylijski, Sycylijczyk (gr. Διόδωρος ὁ Σικελιώτης Diodoros ho Sikeliotes; język łaciński: Diodorus Siculus; ur. ok. 80 p.n.e., zm. ok. 20 p.n.e.) – grecki historyk żyjący w epoce Cezara i Augusta, urodził się w Agyrion na Sycylii (stąd przydomek). Odbywał podróże po Europie, Afryce północnej i Azji Mniejszej. Przez długi okres przebywał w Rzymie. W latach 60-56 p.n.e. mieszkał w Aleksandrii.

Bibliografia

Grimal N. – „Dzieje starożytnego Egiptu”, PIW, Warszawa 2004, s. 82–83, ISBN 83-06-02917-8

Kwiatkowski B. – „Poczet faraonów”, Iskry, Warszawa 2002, s. 134-139, ISBN 83-207-1677-2

Schneider Th. – „Leksykon faraonów”, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa-Kraków 2001, s. 101–103, ISBN 83-01-13479-8

Tiradritti F., De Luca A. – „Skarby egipskie”, Muza SA, Warszawa, s. 24, ISBN 83-7200-635-0

Zobacz też

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Chefren

Anchhaf

Przypisy

Praca zbiorowa pod redakcją naukową Joachima Śliwy, 2005, Wielka Historia Świata Tom 2 Stary i Nowy Świat od "rewolucji" neolitycznej do podbojów Aleksandra Wielkiego, Oficyna Wydawnicza FOGRA, ss. 256, ISBN 83-85719-83-0.

Kanon Turyński, Papirus Turyński, Królewska Lista z Turynu – unikatowy papirus, napisany w hieratyce, obecnie znajdujący się w Muzeum Egipskim w Turynie, skąd wywodzi się jego współczesna nazwa.

Manethon (Maneton) (III wiek p.n.e.) - zhellenizowany kapłan egipski, znający oprócz greki egipskie tradycje i potrafiący czytać hieroglify. Wykształcenie zdobył prawdopodobnie w Heliopolis lub w Mendes, mieszkał zaś w położonym w delcie Nilu Sebennytos.