Chiaroscuro - Polski Serwis Naukowy

Caravaggio, Wieczerza w Emaus

Drzeworyt chiaroscuro (Antonio da Trenta, Sybilla Tyburtyńska i August – na podst. rysunku Parmigianina)

Chiaroscuro (wł. chiaro – "jasny" i scuro – "ciemny") – termin stosowany czasem wymiennie ze "światłocieniem", ale kładący bardziej nacisk na różnice w natężeniu światła, podczas gdy "światłocień" oznacza ogólny rozkład świateł i cieni w dziele (malarskim, graficznym, rysunkowym), dzięki którym uzyskuje się wrażenie trójwymiarowości.

Madonna w grocie, Madonna wśród skał - obraz Leonarda da Vinci, zamówiony przez Bractwo Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny przy kościele San Francesco Grande (św. Franciszka w Mediolanie).

Rafael Santi, często określany samym imieniem Rafael, znany również jako Rafael Sanzio (wł.: Raffaello Santi lub Raffaello Sanzio; ur. 28 marca lub 6 kwietnia 1483 r. w Urbino – zm. 6 kwietnia 1520 w Rzymie) – włoski malarz i architekt. Był trzecim i najmłodszym z najsławniejszej trójki genialnych artystów włoskiego renesansu – obok Michała Anioła i Leonarda da Vinci. Znany z częstych przedstawień Madonny.

Nazwą tą określa się również ostre kontrasty światłocieniowe, charakterystyczne m.in. dla Caravaggia. Nazwę technice nadał ponoć Leonardo da Vinci, stosując ją po raz pierwszy w 1483 w swym obrazie Madonna w grocie.

Ponadto nazwę "chiaroscuro" nosi jedna z odmian drzeworytu, zwanego również światłocieniowym albo barwnym tonowym. Do wykonania odbitki wykorzystywano kilka oddzielnych desek z różnymi częściami kompozycji – na jednej wykonywano właściwy rysunek, a na pozostałych światła i cienie w różnym natężeniu. Odbitkę uzyskiwano w wyniku nakładania na siebie odbić z kolejnych płyt. Technika ta pojawiła się we Włoszech i Niemczech na początku XVI wieku, gdzie była stosowana na szeroką skalę jako technika reprodukcyjna. Reprodukowano w niej m.in. dzieła Rafaela i Parmigianina. Wykonywali je m.in. Hans Burgkmair i Domenico Beccafumi. Po XVI wieku drzeworyt chiaroscuro stracił na popularności.

Światłocień (czasami nazywany także chiaroscuro) – rozłożenie światła i cienia w dziele malarskim, graficznym, rysunkowym lub fotograficznym, mające odzwierciedlić przestrzenność form.

Maria Rzepińska (1917-1993), polska historyk i krytyk sztuki. Studiowała na uniwersytecie we Lwowie i w Rzymie. Profesor ASP w Krakowie (1974-1983), wnikliwa badaczka sztuki dawnej, specjalizująca się także w nowożytnej sztuce włoskiej.

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Drzeworyt chiaroscuro

Przypisy

M. Rzepińska kwestionuje tłumaczenie pojęcia chiaroscuro jako światłocień, gdyż na termin ten nie ma niestety dokładnego, a równie zwięzłego odpowiednika w języku polskim. Oznacza to bowiem modelunek uzyskany stosowaniem wartości z szeregu ciemne – jasne. Mówiąc natomiast o światłocieniu mamy na myśli skalę środków o wiele bardziej wyrafinowanych i różnorakich. Wynikają one z uwzględnienia problemów różnego natężenia, lokalizacji i barwy źródła światła, a także z uwzględnieniem substancji rzeczy (M. Rzepińska, Siedem wieków malarstwa europejskiego, Wrocław 1979, s. 29)