Chmielnicki - miasto - Polski Serwis Naukowy

Na mapach: 49°25′N 27°00′E / 49.417, 27

Chmielnicki (ukr. Хмельницький, Chmelnyćkyj; do 1954 Płoskirów, ukr. Проскурів, Proskuriw) – miasto w zachodniej części Ukrainy, 230 km od granicy z Polską, nad Bohem. Stolica obwodu. Miasto liczy 246,8 tys. mieszkańców (2004).

Około 100 km na północ od miasta znajduje się elektrownia jądrowa o mocy 2 GW.

Miasto (od prasłow. *městьce, *mě́sto "miejsce", łac. civitas) – historycznie ukształtowana jednostka osadnicza charakteryzująca się dużą intensywnością zabudowy, małą ilością terenów rolniczych, ludnością pracującą poza rolnictwem (w przemyśle lub w usługach) prowadzącą specyficzny miejski styl życia.

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

Historia

W czasach I Rzeczypospolitej nosiło nazwę Płoskirów i wchodziła początkowo w skład dóbr królewskich. W 1550 roku dzięki nadaniu króla Zygmunta Augusta, właścicielem miasta stał się rycerz Maciej Włodek z Hermanowa (zwycięzca w bitwie z Wołochami pod Gojścem, zasłużony w Bitwie pod Obertynem). Od 1616 roku właścicielem miasta był Stanisław Lanckoroński z Brzezia, a w XVIII wieku w dożywotniej dzierżawie miał je ordynat Klemens Zamoyski. W 1801 roku powstał w mieście nowy kościół katolicki z fundacji Macieja Żurowskiego. W XIX wieku w mieście istniała znana fabryka powozów.

Bitwa pod Obertynem – bitwa rozegrana 22 sierpnia 1531 niedaleko wioski Obertyn pomiędzy wojskami polskimi pod dowództwem hetmana wielkiego koronnego Jana Amora Tarnowskiego, a armią mołdawską, na której czele stał władca Mołdawii Piotr Raresz, zwany Petryłą. Bitwa zakończyła się całkowitym zwycięstwem Polaków nad wojskami hospodara i zdecydowała o zakończeniu konfliktu o Pokucie, a tym samym o końcu marzeń Raresza o mołdawskiej potędze. Pośrednim skutkiem kampanii pokuckiej Raresza była utrata przez Hospodarstwo Mołdawskie resztek pozorów niezależnej od Turcji państwowości.

Powiat lub Ujezd płoskirowski lub proskurowski dawny powiat guberni podolskiej Imperium Rosyjskiego, obecnie na terenie obwodu chmielnickiego na Ukrainie, ze stolicą w Płoskirowie, czyli dzisiejszym Chmielnickim

Nazwa miasta

Nazwę Chmielnicki nadano miastu dopiero w czasach sowieckich, w 1954 r., w 300 rocznicę zawarcia traktatu w Perejasławiu między kozakami pod przywództwem Bohdana Chmielnickiego a Moskwą w 1654 roku. W czasach zaboru rosyjskiego miasto nazywano Proskurow.

W tym mieście na rynku Zagłoba dostrzegł Bohuna w Ogniem i mieczem Sienkiewicza.

Język ukraiński (українська мова, ukrajinśka mowa) to język należący do grupy języków wschodniosłowiańskich. Posługuje się nim ponad 47 mln ludzi, głównie na Ukrainie, gdzie ma status języka urzędowego, używany jest również przez Ukraińców w Rosji, Stanach Zjednoczonych, Kanadzie, Mołdawii, Polsce i na Białorusi. Współczesny alfabet ukraiński stanowi odmianę cyrylicy, a obecna ortografia ustalona została zasadniczo na początku XX wieku.

Stolica – główne miasto państwa, siedziba rządu lub innego organu władzy wykonawczej, siedziba przedstawiciela władzy wykonawczej w terenie, przeważnie główne miasto krainy historycznej. Określenie stolica w języku polskim pochodzi od wyrazu stolec, oznaczającego miejsce do siedzenia, tron[potrzebne źródło].

W Płoskirowie urodził się hipnotyzer Anatolij Kaszpirowski (1939).

Polskim miastem partnerskim Chmielnickiego jest Ciechanów.

Sport

W mieście działa polski klub piłkarski Polonia Chmielnicki występujący obecnie w wyższej lidze obwodowej.

Zabytki

cmentarz katolicki z XIX wieku w południowej części miasta, za wiaduktem po prawej stronie drogi do miejscowości Jarmolińce

dawny kościół katolicki (przebudowany, obecnie kino)

cerkiew prawosławna z pocz. XX wieku

kamienice eklektyczne

Zobacz też

Powiat płoskirowski

Przypisy

"Polonia" na Turnieju Niepodległości (pol.). [dostęp 15.11.2010].

Linki zewnętrzne

Mapa 1:100 000 – część zachodnia

Mapa 1:100 000 – część wschodnia

Proskurów w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom IX (Poźajście – Ruksze) z 1888 r.

Opis Płoskirowa na portalu kresy.pl

Język polski (polszczyzna) należy wraz z językiem czeskim, słowackim, pomorskim (kaszubskim), dolnołużyckim, górnołużyckim oraz wymarłym połabskim do grupy języków zachodniosłowiańskich, stanowiących część rodziny języków indoeuropejskich.

I Rzeczpospolita – współczesna nazwa państwa zwanego dawniej Rzecząpospolitą, obejmującego Koronę Królestwa Polskiego i Wielkie Księstwo Litewskie, a więc tereny dzisiejszej środkowo-wschodniej Polski, około 3/4 terenu dzisiejszej Ukrainy, cały obszar Białorusi, Litwy, Łotwy oraz częściowo Estonii, Rosji i Słowacji, stosowana dla okresu od połowy XV w., czyli od ukształtowania się ustroju tzw. demokracji szlacheckiej do III rozbioru w 1795.