Chościsko - Polski Serwis Naukowy

Chościsko – według Galla Anonima ojciec Piasta (łac. Semovit filius Past Ckosisconis, Pazt filius Chosisconisu), protoplasty dynastii Piastów. Jego imię oznaczające prawdopodobnie ogon (od chost/chwost) pojawia się w Kronice polskiej w tym znaczeniu trzykrotnie:

w tytule rozdziału drugiego księgi pierwszej (O Piaście synu Chościska),

w pierwszym zdaniu tego rozdziału (niejaki Piast, syn Chościska)

w pierwszym zdaniu następnego rozdziału (młody Siemowit, syn Piasta Chościskowica)

Chościskiem nazwany jest także książę Popiel w tytule rozdziału pierwszego księgi pierwszej. Możliwe, że imienia użyto tu w roli przydomka lub że zostało ono dodane do rękopisu w okresie późniejszym. Druga teoria wydaje się bardziej prawdopodobna, ponieważ oryginalna, łacińska forma zdania O księciu Popielu zwany Chościsko jest niepoprawna gramatycznie. Interpolacja ta mogła zostać dokonana pod wpływem Kroniki wielkopolskiej, która podaje, że Popiel z uwagi na swoje długie włosy otrzymał przydomek Chościsko, czyli miotła. Porównaj dolnołużyckie: "choscisca (Pl.) (Mu. F1N 122/2), zu oso. chość 'Besenginster' (miotła), vgl. auch oso. choscisco 'Besenstiel (kij)".

Samogłoska nosowa – samogłoska, podczas wymawiania której strumień powietrza przepływa zarówno przez jamę ustną jak i jamę nosową. Taki przepływ powietrza spowodowany jest opuszczeniem podniebienia miękkiego, skutkiem czego strumień powietrza uzyskuje też dostęp do jamy nosowej. Samogłoska, która nie jest nosowa to samogłoska ustna. Charakterystyczny dla samogłosek nosowych efekt nosowości spowodowany jest zaangażowaniem dodatkowej komory rezonansowej – jamy nosowej.

Piastowie – pierwsza historyczna dynastia panująca w Polsce od ok. 960 do 1370 roku. Za jej protoplastę uchodzi na półlegendarny Piast, syn Chościska, rataj spod Gniezna. Syn Piasta, Siemowit, (IX wiek) został księciem Polan. Pierwszym władcą z dynastii Piastów, którego historyczność nie jest kwestionowana, był Mieszko I (zm. 992), prawnuk Siemowita.

Chościsko w znaczeniu książę

Istnieje także mniejszościowy pogląd, że chościsko to przydomek oznaczający po prostu księcia. Można o tym wnioskować m.in. na podstawie zapisu w Kazaniach gnieźnieńskich: "...gdisczy szo kthoremy krolevy, albo xoszoczu szin narodzy..." Wyraz "xoszoczu" oznacza "książęciu".

Miotła – proste narzędzie czyszczące służące do usuwania pyłu i śmieci z płaskich powierzchni, przede wszystkim podłóg. Składa się z podłużnej, cylindrycznej rączki (styliska) i umieszczonego na jej końcu aparatu czyszczącego (w tradycyjnych miotłach pęk rózeg). Dawniej miotły powszechnie uznawano za podstawowy atrybut wiedźm i czarownic. Ich rola jako narzędzi umożliwiających latanie osobom uprawiającym czarną magią do dziś przetrwała w baśniach, legendach i popkulturze.

Roman Grodecki herbu Poraj (ur. 21 kwietnia 1889 w Rzeszowie, zm. 17 kwietnia 1964 w Krakowie) – polski historyk, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, członek PAU.

W XII wieku było ono niezwykle trudne do zapisania alfabetem łacińskim, a to ze względu na brak w łacinie samogłosek nosowych i spółgłosek szumiących (sybilantów). Z kolei literą "x" zapisywano niekiedy głoskę "ch". Istnieje domniemanie, że Gall Anonim pisząc swą "Kronikę..." korzystał z najstarszych źródeł pisanych, gdzie Piasta zapisano jako syna jakiegoś "Choszecza" lub "Choszycza" – "książęcia" lub "księżyca". Teoria ta wydaje się mało prawdopodobna, ponieważ Chościsko był według relacji Galla Anonima zwykłym chłopem. Podobnie Piast, którego księciem uczyniły dopiero późniejsze źródła kronikarskie.

Kronika wielkopolska – kronika dotycząca dziejów średniowiecznej Polski napisana w języku łacińskim przez nieznanego autora w końcu XIII lub w XIV wieku. Kronika zawiera opis wydarzeń od czasów legendarnych aż po 1273 rok (dalsza część nie została zachowana). Była pisana z perspektywy Wielkopolski. Wg niektórych historyków pierwsza jej redakcja powstała w latach 1283–1296, a jej autorem był kustosz kapituły poznańskiej Godzisław Baszko, natomiast druga redakcja (uzupełnienie pierwszej) w latach 1377–1384. Według innych całość napisał Jan z Czarnkowa w drugiej połowie XIV wieku.

Merowingowie – dynastia królów panująca w Królestwie Franków w latach 481–753, wywodząca się od władcy Franków salickich Merowecha (Meroweusza).

Inna wersja mówi, że "chościsko" czyli "ogon", "chwost", "kosa" oznacza "warkocz", a więc jeden z symboli władzy we wczesnym średniowieczu. Długie włosy symbolizowały władzę m.in. u królów merowińskich.

W języku dolnołużyckim choscisco; to niem. Besenstiel znaczy kij. Pierwotnie słowo kij mogło oznaczyć "młot" i było przezwiskiem naczelnika rodu, podobnie jak Karol Martel "Młot". (porównaj etymologię nazwy Kijów).

Choscisca Schlabendorf-Choscisca (Choscheschze, Chosesce, Choscisca) to również wieś na Łużycach ok. Luckau.

Kronika polska (łac. Chronica Polonorum) – kronika historii Polski, spisana po łacinie przez nieznanego autora zwanego Gallem w latach 1112–1116. Oryginalna nazwa dzieła to (łac.) Cronicae et gesta ducum sive principum Polonorum.

Łacina (łac. lingua Latina, język łaciński) – język indoeuropejski z podgrupy latynofaliskiej języków italskich, wywodzący się z Lacjum (łac. Latium), krainy w starożytnej Italii, na północnym skraju której znajduje się Rzym. Łacina była językiem ojczystym Rzymian. Stała się z czasem językiem urzędowym całego Imperium Rzymskiego, wypierając inne wcześniej używane na tym obszarze języki (takie jak oskijski czy umbryjski).

Bibliografia

Gall Anonim, Kronika polska, tłum. Roman Grodecki, wstęp i opracowanie Marian Plezia, Wyd. Ossolineum, Wrocław 2003, ISBN 83-04-04610-5

Przypisy

"Nazwa ta oznaczała roślinę cauda equina, koński ogon lub miotełkę z końskiego ogona; wyrazu użyto jako przezwiska." Słownik staropolski II, 550—2.
↑ Gall Anonim, Kronika polska, s. 12.
Gall Anonim, s. 14.
Gall Anonim, s. 11.
Jerzy Strzelczyk: Mity, podania i wierzenia dawnych Słowian. Poznań: Rebis, 2007. ISBN 978-83-7301-973-7.
↑ Ernst Eichler, Hans Walther. Onomastica Slavogermanica. 1994
za: J. Roszko, "Kolebka Siemowita", Warszawa 1980.
Staszewski. Słownik geograficzny. Pochodzenie i znaczenie nazw geograficznych.