Chojnowski Park Krajobrazowy - Polski Serwis Naukowy

Kamień Stephana - poświęcony pamięci leśnika

Chojnowski Park Krajobrazowy – park krajobrazowy leżący na Równinie Warszawskiej i skraju Doliny Środkowej Wisły – na południe od Warszawy, na lewym brzegu Wisły. W całości leży na terenie powiatu piaseczyńskiego. Powołany rozporządzeniem Wojewody Warszawskiego z dnia 1 czerwca 1993 r. w sprawie utworzenia Chojnowskiego Parku Krajobrazowego (Dz.Urz.Woj.War. Nr 9, poz.100), co po zmianie prawa ochrony przyrody zostało potwierdzone rozporządzeniem Wojewody Mazowieckiego z dnia 4 kwietnia 2005 r. (Dz. Urz. Woj. Maz. Nr 75, poz. 1976). Od roku 2010 wchodzi w skład Mazowieckiego Zespołu Parków Krajobrazowych, wraz z parkami krajobrazowymi Mazowieckim, Brudzeńskim (z którymi już wcześniej tworzył zespół), Kozienickim i Nadbużańskim. Jest elementem Zielonego Pierścienia Warszawy i pasa obszarów chronionych ciągnącego się od Mazowieckiego PK po Bolimowski Park Krajobrazowy.

Rezerwat przyrody Biele Chojnowskie - florystyczny rezerwat przyrody położony na terenie gminy Piaseczno na północ od Uroczyska Biele. Znajduje się na terenie Chojnowskiego Parku Krajobrazowego. Powstał w 1979, powierzchnia parku wynosi 14,1 ha.

Rezerwat przyrody Łyczyńskie Olszyny - leśny rezerwat przyrody położony w całości na terenie gminy Konstancin-Jeziorna w okolicach miejscowości Obory i Łyczyn. Wchodzi w skład Chojnowskiego Parku Krajobrazowego.

Przedmiot ochrony

Park założono dla ochrony kompleksu Lasów Chojnowskich oraz zespolonego z nim terenu doliny dolnego biegu Jeziorki, a także fragmentu doliny Wisły z wyniosłą skarpą, zabytkowym parkiem przypałacowym i rezerwatami przyrody. Cele ochrony obejmują zachowanie wartości przyrodniczych (gatunki, siedliska, ekosystemy), historyczno-kulturowych (zabudowa podmiejska i wiejska, zespoły pałacowo-parkowe, zabytki, miejsca pamięci) i krajobrazowych (doliny, mozaika użytkowania terenu). Na terenie parku obowiązują standardowe przepisy ochronne parków krajobrazowych, przy czym zrezygnowano z niektórych zakazów dotyczących zabudowy w przypadku, gdyby ograniczały już obowiązujące plany zagospodarowania przestrzennego.

Drzewostan - zespół większej liczby drzew rosnących na pewnej powierzchni leśnej w odpowiednim zagęszczeniu i zwarciu koron, wzajemnie na siebie oddziałujących.

Reintrodukcja – w biologii termin określający ponowne wprowadzenie na stare miejsca bytowania, rodzimych gatunków zwierząt i roślin, kiedyś tam żyjących, lecz wcześniej wytępionych. Reintrodukcja jest środkiem do restytucji gatunku, tj. odbudowania jego populacji.

Ochrona przyrody

Ochrona czynna

W latach 2007–2009 w parku prowadzono działania na rzecz poprawy stosunków wodnych, przeciwdziałające skutkom dawnych melioracji w ramach programu "Mała retencja". W ramach "Akcji Żaba" we współpracy z okolicznymi szkołami w czasie wiosennych wędrówek płazów instalowane są płotki utrudniające ich wchodzenie na jezdnię, a gromadzące się przy nich płazy są przenoszone. Prowadzone są również próby reintrodukcji sokoła wędrownego oraz instalacja budek dla nietoperzy.

Pomnik przyrody – termin ten został wprowadzony przez Aleksandra von Humboldta na przełomie XVIII i XIX wieku, co dało początek kierunkowi konserwatorskiemu w ochronie przyrody.

Porosty (łac. Lichenes) – tradycyjna nazwa licznej grupy grzybów (ponad 20% wszystkich gatunków grzybów (Fungi), określanych jako zlichenizowane, tworzących obligatoryjne symbiozy głównie z prokariotycznymi cyjanobakteriami (Cyanobacteria) lub eukariotycznymi zielenicami (Chlorophyta). Jako samodzielna jednostka taksonomiczna, przestała istnieć w 1981 roku, w wyniku zmian wprowadzonych przez Międzynarodowy Kodeks Nomenklatury Botanicznej. Pojęcie to ujmowane jest obecnie w kategoriach ekologicznych (podobnie jak grzyby mikoryzowe), a nie systematycznych.

Flora

Mimo przewagi siedlisk lasów mieszanych (głównie bór mieszany świeży i las mieszany świeży) i liściastych, w drzewostanie nadleśnictwa Chojnów przeważa sosna zwyczajna.

W parku rosną następujące gatunki roślin chronionych:

Poza tym występują chronione gatunki porostów: płucnica islandzka (ochrona częściowa), różne gatunki chrobotków (ochrona całkowita).

Fauna

W parku żyje ok. 100 gatunków ptaków, ponad 20 gatunków ryb oraz kilkudziesięciu gatunków gadów, płazów i ssaków, m.in. gatunki chronione:

Równina Warszawska (318.76) - mezoregion fizycznogeograficzny w środkowo-wschodniej Polsce, stanowiący centralną część Niziny Środkowomazowieckiej. Region graniczy od północy z Kotliną Warszawską, od zachodu z Równiną Łowicko-Błońską i Wysoczyzną Rawską, od południa z Równiną Kozienicką a od wschodu z Doliną Środkowej Wisły; na południowym zachodzie region styka się z Doliną Białobrzeską. Równina Warszawska leży w całości w obrębie woj. mazowieckiego.

Edukacja ekologiczna (edukacja środowiskowa) – koncepcja kształcenia i wychowywania społeczeństwa w duchu poszanowania środowiska przyrodniczego zgodnie z hasłem myśleć globalnie - działać lokalnie. Edukacja ekologiczna definiowana jest także jako psychologiczno-pedagogiczny proces oddziaływania na człowieka w celu kształtowania jego świadomości ekologicznej. Edukacja ekologiczna obejmuje wprowadzanie do programów szkół wszystkich szczebli tematyki z zakresu ochrony środowiska i kształtowania środowiska, umożliwiającej łączenie wiedzy przyrodniczej z postawą humanistyczną, tworzenie krajowych i międzynarodowych systemów kształcenia specjalistów i kwalifikowanych pracowników dla różnych działów ochrony środowiska, nauczycieli ochrony środowiska, dokształcanie inżynierów i techników różnych specjalności oraz menedżerów gospodarki, a także powszechną edukację szkolną i pozaszkolną.

Rezerwaty przyrody

Rezerwaty przyrody na terenie parku krajobrazowego:

Obszary Natura 2000

Na terenie parku wyznaczono dwa obszary o znaczeniu wspólnotowym (projektowane specjalne obszary ochrony siedlisk): Stawy w Żabieńcu (PLH140039) chroniące siedliska wodne i mokradłowe oraz Łąki Soleckie (PLH140055) chroniące siedliska łąkowo-murawowe (głównie łąki trzęślicowe), będące ponadto siedliskiem cennych gatunków (tj. traszki grzebieniastej, kumaka nizinnego oraz motyli z rodziny modraszkowatych:czerwończyka nieparka, modraszka telejusa i modraszka nausitousa).

Modraszek telejus (Phengaris teleius) – w stadium larwalnym drapieżny, myrmekofilny gatunek motyla z rodziny modraszkowatych, pasożyt społeczny mrówek. Zasiedla przede wszystkim tradycyjnie zagospodarowane ekosystemy łąkowe. Gąsienice żerują w kwiatostanach krwiściągu lekarskiego, a następnie kontynuują swój rozwój w gniazdach niektórych gatunków mrówek odżywiając się ich larwami. Ze względu na duże wymagania ekologiczne motyl uważany za wskaźnik dobrego stanu zachowania środowiska. Gatunek ginący w Europie, w Unii Europejskiej objęty ochroną obszarową sieci Natura 2000 na mocy Dyrektywy Siedliskowej. W Polsce podlega ochronie prawnej. Spotykany w centralnej i południowej części kraju.

Wisła (łac. i ang. Vistula, niem. Weichsel) – najdłuższa rzeka Polski, o długości 1047 km. Jest także najdłuższą rzeką w zlewisku Morza Bałtyckiego.

Inne formy ochrony przyrody

Na terenie ChPK nie utworzono żadnego użytku ekologicznego. Projektowane są następujące użytki: Łąki Soleckie, Stawy w Żabieńcu, Łąki koło Baniochy, Staw w Zalesiu Górnym, Dolina Jeziorki, Torfowisko w okolicy Prażmowa Nowego, Śródleśne oczka wodne koło Chojnowa. Dwa pierwsze są już obszarami Natura 2000.

Dolina Środkowej Wisły (318.75) – mezoregion fizycznogeograficzny w środkowo-wschodniej Polsce, stanowiący centralną i południową część Niziny Środkowomazowieckiej. Region graniczy od północy z Równiną Wołomińską i Kotliną Warszawską, od zachodu z Równiną Warszawską i Równiną Kozienicką od wschodu z Równiną Garwolińską i Wysoczyzną Żelechowską, a od południa z Pradoliną Wieprza, Wysoczyzną Lubartowską i Małopolskim Przełomem Wisły, stanowiącym naturalne przedłużenie regionu ku południu. Dolina Środkowej Wisły leży na pograniczu województw mazowieckiego i lubelskiego.

Kozienicki Park Krajobrazowy im. prof. Ryszarda Zaręby położony jest ok. 100 km na południe od Warszawy, pomiędzy Radomiem a Kozienicami, w środkowo południowej części województwa mazowieckiego, w widłach rzek: Wisły i Radomki.

W parku ustanowiono 49 pomników przyrody. Są to głównie pomnikowe drzewa..

Lasy Chojnowskiego Parku krajobrazowego wchodzą w skład Leśnego Kompleksu Promocyjnego "Lasy Warszawskie".

Na terenie parku znajduje się ośrodek rehabilitacyjny dla rannych ptaków.

Edukacja i turystyka

Tablica na ścieżce edukacyjnej

Ośrodek Edukacyjny MZPK

Park korzysta z ośrodka edukacyjnego zespołu parków w Otwocku (w siedzibie zespołu, na terenie Mazowieckiego Parku Krajobrazowego) i mniejszych placówek terenowych. Poza tym organizuje akcje i konkursy razem z okolicznymi szkołami. Akcje edukacyjne samego parku, jak i zespołu parków, mają na celu edukację ekologiczną, prezentowanie i promowanie przyrodniczych, kulturowych i krajobrazowych walorów okolic oraz propagowanie roli ochronnej parku krajobrazowego. Organizowane są zajęcia kameralne i terenowe, konkursy, wystawy, wykłady, szkolenia, spotkania itp.

Zielony Pierścień Warszawy składa się z Kampinoskiego Parku Narodowego, Chojnowskiego Parku Krajobrazowego i Mazowieckiego Parku Krajobrazowego. W większości wchodzą one w skład Warszawskiego Obszaru Chronionego Krajobrazu. Swymi terenami otaczają one stolicę rozciągając wokół niej zieloną siatkę.

Bór mieszany świeży – typ siedliskowy lasu występujący na całym niżu, a zwłaszcza na utworach polodowcowych moreny dennej i czołowej oraz na przyległych polach sandrowych. Siedliska boru mieszanego świeżego zajmują ok. 18% całkowitej powierzchni leśnej w Polsce. Głównymi glebami tego siedliska są gleby typu darniowo-bielicowego, czyli pod względem składu mechanicznego są to piaski słabo gliniaste, piaski gliniaste, piaski świeże, głębokie i różnoziarniste. Poziom próchnicy wynosi kilka centymetrów i posiada odczyn kwaśny. W runie leśnym występują rośliny wskaźnikowe: borówka czernica, konwalia majowa, konwalijka dwulistna, malina kamionka, kłosownica leśna, orlica pospolita, tomka wonna, zaś w podszycie spotykamy: kruszynę, leszczynę, jarzębinę, trzmielinę. Dominującym gatunkiem w składzie drzewostanu jest sosna, która posiada na tym siedlisku optymalne warunki rozwoju. Gatunkami domieszkowymi są: świerk, dąb, buk, jodła, rzadziej modrzew, osika, brzoza, grab, lipa, klon.

Ścieżki edukacyjne i szlaki turystyczne

Na terenie parku i jego okolic wytyczono kilka ścieżek dydaktycznych:

piesze

"Zwiedzamy okolice ChPK" (P1) – 7,5 km, historyczno-przyrodnicza
"Spacerem przez Górę Kalwarię" (P2) – 3,4 km, historyczna
"Gonna sosna" (P3) – 5 km, przyrodnicza
"Doliną Jeziorki" (P4) – 3 km, przyrodnicza
"Chojnowskie grądy" (P5) – 5 km, przyrodnicza
"Lasy Konstancińskie" (P6) – 3 km, przyrodnicza

rowerowe

"Szlakiem rezerwatów oborskich" (R2) – 16 km, przyrodniczo-historyczna
"Szlakiem Stephana" (R3) – 17,8 km, przyrodniczo-historyczna
"Pęcherskie sosny" – 11 km, przyrodniczo-kulturowa

samochodowe:

"Do piastowskich korzeni" (S1) – 39 km, historyczno-etnograficzna
"Lasem do przeszłości" (S2) – 36 km, przyrodniczo-historyczna

Przewidziane są również kilkudniowe wycieczki autokarowe na dwóch trasach.

Modraszkowate (Lycaenidae) - rodzina motyli dziennych, licząca około 2700 gatunków (w tym 44 występują w Polsce). Są to motyle małe lub średniej wielkości (od 1,5 cm do 8 cm rozpiętości skrzydeł), występujące we wszystkich zoogeograficznych krainach świata.

Sokół wędrowny (Falco peregrinus) – gatunek średniego ptaka drapieżnego z rodziny sokołowatych, zamieszkujący cały świat z wyjątkiem Antarktyki. W dawnym sokolnictwie – już od czasów średniowiecza – był najczęściej układanym ptakiem drapieżnym. Przystosowany wybitnie do łowów na zwierzynę lotną, był używany do polowań na ptactwo błotne, kuropatwy czy cietrzewie. Osiągając w locie znaczną prędkość jest w stanie strącić ptaki znacznie przerastające go rozmiarem. Nie potrafi natomiast polować na zwierzynę ukrywającą się wśród drzew i krzewów. W locie pikowym sokół wędrowny potrafi rozwinąć prędkość przekraczającą 320 km/h, co czyni go najszybciej poruszającym się organizmem na Ziemi.

Przez teren ChPK przebiegają również fragmenty szlaków turystycznych oznakowanych przez PTTK. Są to piesze szlaki: Warszawska Obwodnica Turystyczna (MZ-5070-c), Chojnowski Szlak Południkowy (MZ-5144-y), Główny Szlak Lasów Chojnowskich (MZ-5146-z), Szlak Nadwiślański (MZ-5147-y), Szlak Rezerwatów Przyrody im. Czesława Łaszka (MZ-5148-n), Chojnowski Szlak Zabytków Przyrody (MZ-5149-s), Szlak Dolinek Mazowieckich (MZ-5128-n). Poza tym wyznaczonych jest kilka szlaków rowerowych oraz dróg o dopuszczonym ruchu konnym, wśród nich Piaseczyński Szlak Konny PTTK.

Traszka grzebieniasta (Triturus cristatus) – gatunek płaza ogoniastego z rodziny salamandrowatych (Salamandridae). Występuje w Europie. Może prowadzić wodny lub lądowy tryb życia. Zasiedla różnorodne siedliska, zwłaszcza niezarybione zbiorniki czystej wody stojącej o gęstej roślinności, a także pobliskie lasy. Rozmnaża się w wodzie. Samiec przed przekazaniem wybrance spermatoforu wykonuje taniec godowy. Jego partnerka składa jaja, zawijając je w liście roślin wodnych. Z jaj wylęgają się kijanki, które polują w toni wodnej, po czym ulegają przeobrażeniu. Rejestruje się zmniejszanie się liczebności gatunku. Do najważniejszych zagrożeń zalicza się utratę siedlisk związaną z przekształcaniem środowiska naturalnego. W celu ochrony tego gatunku podejmowane są różnorodne działania, w wielu krajach objęty jest ochroną prawną.

Obszar mający znaczenie dla Wspólnoty – obszar chroniony sieci Natura 2000, projektowany specjalny obszar ochrony siedlisk, zatwierdzony przez Komisję Europejską w drodze decyzji, jednak wobec którego nie został jeszcze wyznaczony akt prawa krajowego.

Przypisy

↑ Rozporządzenie nr 7 Wojewody Mazowieckiego z dnia 4 kwietnia 2005 r. w sprawie Chojnowskiego Parku Krajobrazowego (pol.). W: Biuletyn Informacji Publicznej MZPK [on-line]. Mazowiecki Zespół Parków Krajobrazowych. [dostęp 2010-10-19].
Uchwała Nr 201/09 Sejmiku Województwa Mazowieckiego z dnia 16 listopada 2009 roku w sprawie połączenia jednostek budŜetowych i utworzenia wojewódzkiej samorządowej jednostki organizacyjnej pod nazwą „Mazowiecki Zespół Parków Krajobrazowych: Brudzeńskiego, Chojnowskiego, Kozienickiego imienia Profesora Ryszarda Zaręby, Mazowieckiego im. Czesława Łaszka i Nadbużańskiego” oraz nadania jej Statutu (pol.). W: Biuletyn Informacji Publicznej MZPK [on-line]. Mazowiecki Zespół Parków Krajobrazowych. [dostęp 2010-10-19].
Mała retencja (pol.). Nadleśnictwo Chojnów. [dostęp 2010-10-19].
Akcja "Żaba" (pol.). Chojnowski Park Krajobrazowy. [dostęp 2010-10-19].
Akcje czynnej ochrony (pol.). Chojnowski Park Krajobrazowy. [dostęp 2010-10-19].
Charakterystyka przyrodniczo-leśna (pol.). Nadleśnictwo Chojnów. [dostęp 2010-10-19].
↑ Lista gatunków chronionych (pol.). Chojnowski Park Krajobrazowy. [dostęp 2010-10-19].
Grzegorz Bistuła – Prószyński: Motyle dzienne Chojnowskiego Parku Krajobrazowego w: M. Falkowski, M. Jeliński, K. Nowacka – Falkowska (red.) Chojnowski Park Krajobrazowy. Monografia przyrodniczo – edukacyjna. Otwock: ZPKMChiB,SFP Haistra, 2007, s. 112-115. ISBN 978-83-60886-00-7.
Łąki Soleckie (pol.). W: Natura 2000 [on-line]. Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska. [dostęp 2010-10-19].
Stawy w Żabieńcu (pol.). W: Natura 2000 [on-line]. Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska. [dostęp 2010-10-19].
pracownicy Zarządu Parków Krajobrazowych MChiB: Mazowiecki Park Krajobrazowy im. Czesława Łaszka oraz Chojnowski Park Krajobrazowy zapraszają na ścieżki edukacyjne „WŚRÓD BORÓW”,„SZLAKIEM WSI MAZOWIECKICH” oraz „LASY KONSTANCIŃSKIE”, „GONNA SOSNA”. Otwock: Zarząd Parków Krajobrazowych Mazowieckiego, Chojnowskiego i Brudzeńskiego, s. 31.
LKP (pol.). Nadleśnictwo Chojnów. [dostęp 2010-10-19].
Regulamin OE (pol.). Chojnowski Park Krajobrazowy. [dostęp 2010-10-19].
Ścieżki dydaktyczne (pol.). Chojnowski Park Krajobrazowy. [dostęp 2010-10-19].
Szlaki piesze (pol.). Nadleśnictwo Chojnów. [dostęp 2010-10-19].
Szlaki konne (pol.). Nadleśnictwo Chojnów. [dostęp 2010-10-19].