Chorlogijn Czojbalsan - Polski Serwis Naukowy

Damdin Suche Bator i Chorlogijn Czojbalsan

Pomnik Chorlogijna Czojbalsana przed Państwowym Uniwersytetem Mongolskim w Ułan Bator

Chorlogijn Czojbalsan (w polskich pracach sprzed ok. 1990 r. stosowano pisownię nazwiska Czojbałsan, obecnie przeważa zapis Czojbalsan , , czasami też imię w polskich książkach zapisuje się jako Chorloogijn np. w pracy Baabara mong. Хорлоогийн Чойбалсан ) (ur. 8 lutego 1895 w Tsjanghan Ghalbai, zm. 26 stycznia 1952 w Moskwie) – mongolski dowódca wojskowy, głównodowodzący Armią MRL (1924–1928), marszałek, minister spraw zagranicznych i minister obrony narodowej, premier MRL (1939–1952), jeden z twórców Mongolskiej Partii Ludowo-Rewolucyjnej, sekretarz Komitetu Centralnego MPL-R i komunistyczny przywódca Mongolii od lat 30. XX wieku aż do swojej śmierci, dwukrotny Bohater Mongolii (1941, 1945).

Komunizm (. Komunizm oparty był na idei walki klas, mającej doprowadzić do osiągnięcia sprawiedliwości społecznej poprzez stworzenie społeczeństwa pozbawionego wewnętrznych podziałów ekonomicznych (bezklasowego) i etnicznych (bezpaństwowego), w którym wszystkie środki produkcji znajdą się w posiadaniu wspólnot. Ważnymi elementami ideologii komunizmu było promowanie internacjonalizmu i ateizmu, ponieważ komuniści uważali, że wszyscy ludzie są równi bez względu na narodowość, rasę czy religię, a podziały te uważają za szkodliwe i prowadzące do konfliktów.
Język tybetański to język z gałęzi tybeto-birmańskiej rodziny języków sino-tybetańskich. Jest językiem ojczystym Tybetańczyków. Używany w Tybecie, Syczuanie, Qinghai (regiony w granicach obecnej Chińskiej Republiki Ludowej) oraz w Bhutanie, Indiach, Nepalu, a także w diasporze Tybetańczyków rozproszonych m.in. w Norwegii, Szwajcarii, Republice Chińskiej, w USA. Posługuje się nim ok. 6,5 mln ludzi.

Życiorys

Urodzony w rodzinie aratów. Był nieślubnym synem ubogiej kobiety ze wschodniej części kraju. W wieku 8 lat oddany do buddyjskiego klasztoru, przez pięć lat mieszkał tam jako uczeń klasztorny, opanowując język tybetański. Następnie w 1908 uciekł z klasztoru. W 1911 przybył do stolicy kraju Urgi, gdzie pracował jako robotnik fizyczny.

Komunistyczna Partia Związku Radzieckiego (KPZR, ros. Коммунистическая партия Советского Союза - КПСС) - ostatnia nazwa założonej w 1898 r. partii komunistycznej, rządzącej w Rosji i ZSRR od 1917 do 1991 roku (1898-1912 SDPRR, Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza Rosji; 1912-1918 SDPRR(b), Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza Rosji (bolszewików); 1918-1925 RPK(b), Rosyjska Partia Komunistyczna (bolszewików); 1925-1952 WKP(b), Wszechzwiązkowa Partia Komunistyczna (bolszewików)). Centralną instancją partii był Komitet Centralny (KC), największą zaś realną władzę posiadało jego Biuro Polityczne. Generalny sekretarz KC był przywódcą całej partii. W okresie istnienia ZSRR partia miała też swoje republikańskie platformy w każdej z republik radzieckich z wyjątkiem (do 1990 r.) Rosji. Kontrolowała też większość innych partii komunistycznych na świecie, zarówno formalnie poprzez organizacje międzynarodowe (np. Komintern, Kominform), jak i nieformalnie w wyniku faktycznego zwierzchnictwa ZSRR nad częścią z państw oraz sponsorowanie i utrzymywanie kontaktów w pozostałych przez Wydział Zagraniczny i radziecki wywiad.
Medal jubileuszowy XX-lecia Robotniczo-Chłopskiej Armii Czerwonej (ros. Юбилейная медаль "ХХ лет Рабоче-Крестьянской Красной Армии" ) – radziecki jubileuszowy medal wojskowy.

W związku z ogłoszeniem niepodległości Mongolii rząd potrzebował kadr urzędniczych i założył szkołę tłumaczy, gdzie w 1912 przyjęto Czojbałsana. Dwa lata później skierowano go na naukę do szkoły podstawowej (lub liceum – w pracy Kojły podane są sprzeczne informacje) w Irkucku, gdzie uczęszczał w latach 1914–1917. Poznał wówczas rosyjski. Tam zapoznał się z komunistyczną ideologią oraz ruchami rewolucyjnymi.

Państwowy Uniwersytet Mongolski (mon. Монгол Улсын Их Сургууль, Mongol Ulsyn Ich Surguul)- najstarszy uniwersytet w Mongolii, założony w 1942 w Ułan Batorze.
Damdin Suche Bator (mong.: Сүхбаатар lub Damdiny Süchbaatar, Sukhbaatar, Sukh, Sukhe-Bator; ur. 2 lutego 1893, zm. 22 lutego 1923) - mongolski dowódca wojskowy, znany ze świetnych umiejętności jeździeckich. Urodził się w dzisiejszym Ułan Bator, gdzie uczęszczał do jednej z rosyjskich szkół. W 1911 wstąpił do armii, z której został później wydalony za nieposłuszeństwo. W 1917 ponownie wstąpił do armii.

Po powrocie do Urgi, w 1919 założył niezależne od Suche Batora kółko rewolucyjne w Urdze, które w 1920 połączyło się z kółkiem Suche Batora, tworząc Mongolską Partię Ludowo-Rewolucyjną (oficjalnie jednak jako datę powstania partii przyjmuje się moment pierwszego zjazdu, w marcu 1921). W połowie 1920 udał się do Ułan Ude, a następnie do Irkucka z delegacją komunistów mongolskich, aby prosić o pomoc rząd radziecki. Wraz z Suche Batorem przeszli szkolenie polityczno wojskowe w Irkucku.

Jumdżagijn Cedenbal lub Jumdżagijn Cedenbał (mong. Юмжаагийн Цэдэнбал) (ur. 17 września 1916 dystrykt Dawst, Mongolia zm. 20 kwietnia 1991 Moskwa) – mongolski ekonomista, jeden z komunistycznych przywódców Mongolii od początku lat 40. XX wieku do 1984. W czasie swojej kariery politycznej zajmował stanowiska premiera Mongolii oraz sekretarza Mongolskiej Partii Ludowo-Rewolucyjnej, prezydenta Mongolii i przewodniczącego Prezydium Wielkiego Churału Ludowego.
Mauzoleum (gr. mausoleion, łac. mausoleum) – rodzaj grobowca w formie monumentalnej, samodzielnej budowli o bogatym wystroju architektonicznym. Pierwszym znanym mauzoleum jest wybudowany w IV wieku p.n.e. grobowiec króla Mauzolosa w Halikarnasie. Od imienia tego króla pochodzi nazwa wzorowanych na jego grobowcu późniejszych obiektów tego typu.

Od listopada 1920 i w 1921 uczestniczył w walkach z wojskami barona Ungerna i resztkami wojsk chińskich. Uznawany za drugiego (po Suche Batorze) przywódcę inspirowanej przez bolszewików rewolucji komunistycznej. W 1921 został członkiem Komitetu Centralnego MPL-R oraz zastępcą głównodowodzącego armią. Dowództwo nad armią objął w 1924 i piastował je przez cztery lata – do 1928.

Państwowy Uniwersytet Mongolski (mon. Монгол Улсын Их Сургууль, Mongol Ulsyn Ich Surguul)- najstarszy uniwersytet w Mongolii, założony w 1942 w Ułan Batorze.
Język mongolski – główny język z rodziny mongolskiej języków ałtajskich. W węższym znaczeniu nazwa ta odnosi się do dialektu chałchaskiego, będącego podstawą współczesnego standardu literackiego i języka urzędowego Mongolii (z tego względu język mongolski bywa czasem nazywany także chałcha-mongolskim albo po prostu chałchaskim). W szerszym znaczeniu nazwa ta obejmuje także szereg dialektów ludności mongolskiej z terenów niepodległego państwa mongolskiego, niektórych obszarów Rosji oraz niektórych prowincji Chińskiej Republiki Ludowej, m. in. dialekty: czacharski, uracki, chorczyn-tumucki, chorczyński, udżumczyński, ordoski. Całkowita liczba osób mówiących językiem mongolskim w szerszym znaczeniu szacowana jest na ok. 7 milionów.

Od 1928 do 1930 przewodniczący Małego Churału (funkcję parlamentu w tym czasie sprawował Wielki Churał, który zbierał się raz na 3 lata, w czasie zjazdu wybierał on ze swoich delegatów tzw. Mały Churał, będący jego reprezentantem; Mały Churał zbierał się raz na rok i wybierał swe przedstawicielstwo na czele z przewodniczącym, które to przedstawicielstwo jako jedyne z parlamentu sprawowało ciągłą władzę). W 1931 został ministrem rolnictwa i gospodarki hodowlanej, który to urząd piastował do 1935. Następnie minister spraw zagranicznych i minister obrony narodowej, a w latach 1939–1952 premier Mongolii i sekretarz Komitetu Centralnego MPL-R (w tym okresie nie było funkcji pierwszego sekretarza, KC wybierał kilku równorzędnych sekretarzy, jednak, faktycznie znacznie większą władzę miał premier).

Buddyzm tybetański (określany też jako lamaizm, choć nazwa ta bywa odbierana jako pejoratywna i jest merytorycznie niesłuszna) – odmiana buddyzmu, która jest główną religią Tybetu i jego regionów sąsiadujących (np. Bhutan, Nepal, Sikkim i Ladakh) od czasu ustanowienia jej jako religii państwowej przez króla Trisong Decena, który panował w Tybecie w okresie od 755 do 797 r. n.e. oraz główną religią Mongolii i jej regionów sąsiadujących (np. Buriacja i Kałmucja).
Baron Roman Nicolaus von Ungern-Sternberg, ros. Роман Фёдорович фон Унгерн-Штернберг, Roman Fiodorowicz v. Ungern-Sternberg (ur. 10 stycznia 1886 w Grazu, zm.15 września 1921 w Nowosybirsku) – rosyjski generał, dowódca Azjatyckiej Dywizji Konnej na Dalekim Wschodzie.

W 1936 uzyskał stopień marszałka. Za jego rządów wymordowano dziesiątki tysięcy ludzi (przede wszystkim mnichów buddyjskich i intelektualistów). Miała też miejsce eksterminacja arystokracji oraz represje wobec przeciwników wewnątrz partii. Czystki doprowadziły aż do zachwiania demograficznego z powodu zgładzenia 1/4 męskiej populacji.

Mongolska Republika Ludowa (mong. Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улс) - określenie państwa mongolskiego w latach 1924–1992, w okresie zależności od ZSRR.
Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, Związek Radziecki, skrót ZSRR (ros. Советский Союз, Союз Советских Социалистических Республик, СССР, trb. Sowietskij Sojuz, Sojuz Sowietskich Socyalisticzeskich Riespublik, SSSR trl. Sovetskij Soûz, Soûz Sovetskih Socialističeskih Respublik, SSSR) – historyczne państwo socjalistyczne w Europie północnej i wschodniej oraz Azji północnej i środkowej.

Zmarł 26 stycznia 1952 w szpitalu dla VIP-ów w Moskwie. Po śmierci jego zwłoki przewieziono do Ułan Bator i pochowano w mauzoleum na centralnym placu im. Suche Batora. Następcą Czojbalsana został Jumdżagijn Cedenbal, który rządził Mongolią do 1984.

W 1962 KC MPL-R potępiło pośmiertnie Czojbalsana za wprowadzenie kultu jednostki oraz nadużycia władzy.

Imieniem Czojbalsana nazwane jest największe miasto wschodniej Mongolii – Czojbalsan. Również pierwsza mongolska świecka wyższa uczelnia – uniwersytet w Ułan Bator otwarty w 1942 – początkowo nosiła imię Czojbalsana.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)