Chorwacja - Polski Serwis Naukowy

Chorwacja (Republika Chorwacji) – państwo w Europie Południowej, nad Morzem Adriatyckim, graniczy od południa z Bośnią i Hercegowiną i Czarnogórą, od wschodu z Serbią oraz Węgrami i Słowenią od północy. Od południowego zachodu posiada dostęp do Morza Adriatyckiego. Niepodległość uzyskała w 1995 roku, po wojnie w Jugosławii.

Międzynarodowy Festiwal Dziecięcy w Szybeniku (chorw. Međunarodni Dječji Festival) – festiwal organizowany w Szybeniku na przełomie czerwca i lipca, na który zjeżdżają dziecięce zespoły muzyczne i grupy teatralne. Organizowane są przedstawienia kukiełkowe i warsztaty dla dzieci.
Cetina – rzeka w Chorwacji mająca źródła w okolicach miejscowości o tej samej nazwie w Górach Dynarskich, na wysokości 385 m n.p.m. Długość rzeki wynosi 105 km, powierzchnia dorzecza 3700km². Rzeka prawie na całym odcinku jest bardzo kręta i rwąca co sprzyja uprawianiu raftingu. Przedziera się przez potężny masyw Mosor, tworząc tam głęboki i malowniczy kanion. Do Adriatyku uchodzi w miejscowości Omiš.

Historia

Osobny artykuł: historia Chorwacji do 1945 roku.

Do I wieku n.e. na terenie Chorwacji znajdowała się rzymska prowincja Iliria (łac. Illyricum).

Od I wieku n.e. prowincje rzymskie Dalmacja i Panonia.

Na początku VII wieku przybyły plemiona Chorwatów.

W 803 tereny Chorwacji Dalmatyńskiej zostały podbite i włączone do imperium Karola Wielkiego.

VII – VIII wiek – najazdy Ostrogotów, Awarów i plemion Słowian.

Tereny Chorwacji stały się miejscem rywalizacji o wpływy: papiestwa, Wenecji i Węgier.

Do 1102 rządy chorwackich książąt i królów.

W 1102 unia personalna z Węgrami.

XIV wiek – pod koniec panowania Andegawenów na Węgrzech (1308-95) okres walk wewnętrznych.

Po bitwie pod Mohaczem w 1526 Chorwacja dostała się pod panowanie Habsburgów.

Część ziem pod panowaniem Turków osmańskich, stopniowy ich napór spowodował zajmowanie praktycznie całego terytorium.

W XVIII wieku zmniejszanie wpływów tureckich i w latach 1809-1813 powstały Prowincje Ilyrijskie Napoleona.

W XIX wieku w Cesarstwie Austriackim, a później w strefie wpływów Węgier (po 1867 w Krajach Korony Świętego Stefana, czyli węgierskiej części państwa; w części austriackiej pozostała Dalmacja), cieszyła się tam jednakże autonomią (własny sejm). Austriacy starali się wyzyskiwać konflikty węgiersko-chorwackie dla umocnienia dynastii habsburskiej (np. Chorwaci pomogli w stłumieniu powstania węgierskiego w 1848).

Także w XIX wieku tendencje niepodległościowe (1848).

W 1918 Chorwacja weszła w skład Królestwa SHS (Serbów, Chorwatów i Słoweńców), od 1929 w Jugosławii.

W roku 1941 faszystowskie ugrupowanie ustaszy na czele z Ante Paveliciem przejęło władzę, ogłosiło niepodległość i powstało Niepodległe Państwo Chorwackie (NDH). Terytorium Chorwacji sprzymierzonej wówczas z Niemcami obejmowało Chorwację właściwą (choć nie całą, część terytorium przyłączono do Włoch) oraz tereny dzisiejszej Bośni i Hercegowiny.

W maju 1945 likwidacja przez armię jugosłowiańską Niezależnego Państwa Chorwackiego.

Osobny artykuł: historia współczesna Chorwacji.

Osobny artykuł: Rozpad Jugosławii.

Od 1945 po zakończeniu II wojny światowej Chorwacja została włączona do Jugosławii Josipa Broz-Tity (który sam był z pochodzenia Chorwatem).

W 1991 proklamowano niepodległość; rozpoczęła się wojna z Jugosławią (de facto z Serbią, wspomaganą przez oddziały czarnogórskie) (Wojna w Chorwacji).

Od kwietnia 1992 siły pokojowe ONZ.

Konflikt rozwiązany w 1995 – układ w Dayton.

Chorwacja zabiega o członkostwo w Unii Europejskiej i NATO.

Od początku lat 90. rządy nacjonalistów Chorwackiej Wspólnoty Demokratycznej (HDZ) pod wodzą Franja Tudjmana (aż do jego śmierci w 1999).

Wygrana w wyborach 2000 sił umiarkowanych: prezydentem został Stjepan Mesić, dawny antykomunistyczny opozycjonista państwa. Rząd utworzyła koalicja zreformowanych postkomunistów z ludowcami, chadekami i partią liberalną a na jego czele stanął Ivica Račan. Gabinet zabiegał o zbliżenie Chorwacji do struktur europejskich.

Przegrana w wyborach 2003, powrót do władzy Chorwackiej Wspólnoty Demokratycznej (HDZ).

3 października 2005 roku Chorwacja rozpoczęła negocjacje w sprawie przyjęcia do Unii Europejskiej.

lipiec-sierpień 2007 roku – wielkie pożary spustoszyły wybrzeża południowo-środkowej części Chorwacji

1 kwietnia 2009 – Chorwacja dołączyła do grona państw członkowskich NATO

14 września 2011 – zakończono negocjacje w sprawie przyjęcia Chorwacji do Unii Europejskiej

9 grudnia 2011 - podpisanie traktatu akcesyjnego

1 lipca 2013 – planowane jest wejście Chorwacji do Unii Europejskiej

Geografia

Osobny artykuł: Geografia Chorwacji.

Granice i punkty skrajne

Całkowita długość granicy lądowej: 1982 km.

Długość wybrzeża: 5835 km (łącznie z wyspami).

Długość granic z sąsiadującymi państwami:

Bośnia i Hercegowina – 932 km,

Czarnogóra – 24 km,

Serbia – 241 km,

Słowenia – 455 km,

Węgry – 329 km.

Najwyższy punkt: Vrh Dinare 1831 m n.p.m. w paśmie Dinara.

Najniższy punkt: Morze Adriatyckie 0 m.

Linia brzegowa Chorwacji

Parki Narodowe w Chorwacji

Chorwacja posiada bardzo urozmaicone, wyjątkowe w skali świata wybrzeże; ten typ wybrzeża z licznymi podłużnymi wyspami ustawionymi równolegle do linii brzegowej, został nazwany dalmatyńskim od nazwy chorwackiego wybrzeża.

Unia Europejska (oficjalny skrót w Polsce: UE) – powstały . W określeniu europejskości Unii naczelną rolę odgrywają czynniki historyczne i kulturowe oraz wspólna tożsamość i identyfikacja z wartościami demokratycznymi.
Węgiel brunatny to skała osadowa pochodzenia organicznego roślinnego powstała w neogenie, w erze kenozoicznej ze szczątków roślin obumarłych bez dostępu powietrza. Zawartość węgla 62-75%. Często stosowany jako paliwo. Jego wartość opałowa waha się od 7,5 do 21 MJ/kg. Węgiel brunatny jest nieodnawialnym źródłem energii.

Parki narodowe

Osobny artykuł: Parki narodowe w Chorwacji.

Park Narodowy Wysp Briońskich (Nacionalni Park Brijuni)

Park Narodowy Kornati (Nacionalni Park Kornati)

Park Narodowy Krka (Nacionalni Park Krka)

Park Narodowy Mljet (Nacionalni Park Mljet)

Park Narodowy Paklenica (Nacionalni Park Paklenica)

Park Narodowy Jezior Plitwickich (Nacionalni Park Plitvička jezera)

Park Narodowy Risnjak (Nacionalni Park Risnjak)

Park Narodowy Welebitu Północnego (Nacionalni Park Sjeverni Velebit)

Podział administracyjny Chorwacji

Osobny artykuł: Podział administracyjny Chorwacji.

Chorwacja podzielona jest na 20 żupanii (chorw. županija) + 1 miasto wydzielone (Zagrzeb).

Josip BrozTito, (ur. 7 maja 1892 w Kumrovcu, Austro-Węgry - 25 maja wg oficjalnego aktu urodzenia - zm. 4 maja 1980 w Lublanie) - przywódca Socjalistycznej Federalnej Republiki Jugosławii od 1945 aż do swojej śmierci. Podczas II wojny światowej Tito zorganizował antyfaszystowski ruch oporu znany jako Partyzanci Jugosławii. Później był założycielskim członkiem Kominformu, ale opierając się sowieckim wpływom stał się jednym z założycieli i promotorów ruchu państw niezaangażowanych. Zmarł 4 maja 1980 w Lublanie, pochowany został w Belgradzie.
Boksyt – ilasta skała osadowa składająca się głównie z wodorotlenków glinu (hydrargilitu, bemitu lub diasporu). Zawiera też minerały ilaste, krzemionkę, tlenki i wodorotlenki żelaza. Nazwa boksyt pochodzi od francuskiego miasta Les Beaux-de-Provence w południowej Francji, gdzie w 1821 roku po raz pierwszy odkryto złoża.

podział administracyjny Chorwacji

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)