Chorzów Batory - Chorzów - Polski Serwis Naukowy

Chorzów Batory na mapie Chorzowa

Hajduki Wielkie, ratusz (obecnie Chorzów Batory)

Ul. Armii Krajowej

Neogotycki kościół NMP - pierwsza parafia w dawnych Hajdukach Wielkich

Chorzów Batory pierwotnie Hajduki Wielkie / Wielkie Hajduki (niem. Bismarckhütte, śl. Bismark) − dzielnica położona w południowej części miasta.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Wodzisław Śląski (niem. Loslau, cz. Vladislav, łac. Vladislavia) – miasto w południowej Polsce, w województwie śląskim przy granicy z Republiką Czeską, ośrodek administracyjny powiatu wodzisławskiego. Położone w Kotlinie Raciborskiej, nad rzeką Lesznicą. Według danych z 30 czerwca 2009 miasto miało 49 386 mieszkańców.

Jej nazwa pochodziła prawdopodobnie od wrzosowiska (niemieckie Die Heide) lub od hajduka (jak dawniej nazywano rozbójnika). Inna wersja mówi że pochodzi od austriackich (węgierskich/chorwackich) żołnierzy die Heyduken/Heiducken, którzy stacjonowali na tym terenie (przed przejęciem Śląska przez Prusy w 1742).

Chorzów IV - do 1991 r. oficjalna nazwa dzielnicy Chorzowa, obejmującej południową część miasta. Przed II wojną światową nazwą tą określano Nowe Hajduki, włączone do Chorzowa w 1934 r. Osada ta stała się ostatecznie częścią dzielnicy Chorzów I, a mianem "Chorzów IV" określano przyłączoną do Chorzowa gminę Wielkie Hajduki (której nazwę zmieniono na Chorzów Batory) wraz z Niedźwiedzińcem. Uchwałą Rady Miasta dzielnica IV nosi aktualnie nazwę "Chorzów Batory".

Parafia Jezusa Chrystusa Dobrego Pasterza w Chorzowie Batorym - parafia rzymskokatolicka należąca do dekanatu Świętochłowice w archidiecezji katowickiej. Jest najmłodszą i najdalej na południe wysuniętą parafią Chorzowa.

Historia

Początki istniejącej tu osady Hajduki sięgają przełomu XVI i XVII wieku. Dwie gminy: Hajduki Dolne (Nieder Heyduk lub Niederheiduk) i Hajduki Górne (Ober Heyduk lub Oberheiduk) zostały połączone dekretem cesarza Wilhelma II w gminę Bismarckhütte. Było to związane z uruchomieniem w 1873 Huty Bismarcka ("Bismarckhütte", od 1933 r. Huta Batory) oraz założenia destylarni smoły (1888), która stanowiła zalążek przyszłych Zakładów Chemicznych "Hajduki".

Etnolekt (język, dialekt) śląski – zespół gwar śląskich, być może łączących się w kilka dialektów, którym posługuje się rdzenna ludność Górnego Śląska oraz reliktowo część ludności Dolnego Śląska. Na kształtowanie się słownictwa etnolektu miały wpływ zapożyczenia z języków: polskiego, czeskiego (a raczej morawskiego, funkcjonującego dawniej jako odrębny język), niemieckiego (częściej z germańskiego dialektu śląskiego, niż standardowego niemieckiego) oraz częściowo słowackiego. W mowie tej przeważa źródłosłów słowiański. Znaczna część wyrażeń bliższa jest raczej językowi staropolskiemu niż współczesnej polszczyźnie.

Drogowa Trasa Średnicowa, DTŚ (zwana popularnie DeTeeŚką, Średnicówką lub Trasą Średnicową GOP) – droga szybkiego ruchu, będąca jedną z najważniejszych dróg na terenie konurbacji śląskiej, Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego i Górnośląskiego Związku Metropolitalnego. Na całej długości jest bezkolizyjna, dwujezdniowa i posiada minimum trzy pasy ruchu dla każdego kierunku.

Oficjalna zmiana nazwy gminy na Wielkie Hajduki, dokonana przez polskie władze administracyjne, nastąpiła z dniem 1 stycznia 1923. 29 listopada 1937 Rada gminy Wielkie Hajduki podjęła uchwałę o przyłączeniu do Chorzowa. Na mocy ustawy Sejmu Śląskiego stało się to faktem 1 kwietnia 1939. Aby zaakcentować włączenie Hajduk do Chorzowa, zmieniono nazwę dzielnicy na Chorzów Batory, wykorzystując nazwę huty. W okresie międzywojennym naczelnikiem gminy Hajduki Wielkie był dowódca powstańczy Karol Grzesik, który później został prezydentem Chorzowa.

Ruch Chorzów – polski klub sportowy założony 20 kwietnia 1920 w Bismarkhucie (niem. Bismarckhütte, od 1 stycznia 1923 Wielkie Hajduki; dziś Chorzów Batory, dzielnica Chorzowa) jako jednosekcyjny klub piłkarski[1]. Jeden z najbardziej utytułowanych klubów piłkarskich w Polsce. 14-krotny mistrz Polski, 3-krotny zdobywca Pucharu Polski oraz jeden z dwóch polskich ćwierćfinalistów Pucharu UEFA w historii (edycja 1973/74). Zajmuje pierwsze miejsce w klasyfikacji medalowej Mistrzostw Polski w piłce nożnej. Obecnie gra w ekstraklasie (70 sezon w historii). W tabeli wszech czasów tych rozgrywek prowadził do połowy lat 90., aktualnie plasuje się na 3 miejscu[2]. Do sezonu 1986/87 był jedynym klubem, jaki uczestniczył we wszystkich sezonach polskiej ekstraklasy.

Ulica gen. Henryka Dąbrowskiego w Chorzowie − jedna z ulic w chorzowskich dzielnicach Centrum i Chorzów Batory. Biegnie od ul. Katowickiej (DK 79) do ul. Armii Krajowej, krzyżując się m.in. z ul. J. Sobieskiego, ul. M. Kopernika, ul. M. Drzymały, ul. Hajducką, ul. J. Omańkowskiej, ul. Cichą.

Pojawiły się wątpliwości co do faktu nadania nazwy Chorzów Batory, gdyż wybuch II wojny światowej uniemożliwił formalne przeprowadzenie procedury zmiany nazwy przez rząd. W związku z tym wśród części mieszkańców odradza się chęć przywrócenia tradycyjnej nazwy (funkcjonującej w obiegu do dziś), przy czym warto zaznaczyć, że nie istnieją tendencje do usamodzielnienia się tej dzielnicy. Mieszkańcy czują więź z Chorzowem, inaczej niż miało to miejsce np. w Tychach, Mysłowicach czy Wodzisławiu Śląskim. Na pewno jest to związane z tym, iż połączenie Hajduk Wielkich z Chorzowem dokonało się za zgodą obu stron i z poparciem samych mieszkańców.

Autostrada A4 – najdłuższa polska autostrada, znajdująca się w południowej części kraju. Stanowi polski odcinek drogi międzynarodowej E40. Kontynuując bieg niemieckiej autostrady A4 z kierunku Drezna, na terenie Polski przebiega od dawnego przejścia granicznego do Niemiec Jędrzychowice-Ludwigsdorf koło Zgorzelca poprzez Legnicę, Wrocław, Opole, Gliwice, Katowice, Kraków. Dalej przez Tarnów i Rzeszów poprowadzi do przejścia granicznego na Ukrainę Korczowa-Krakowiec. Łączna długość kompletnej autostrady na terenie Polski wyniesie ok. 670 km.

Chorzów Batory jest najważniejszą stacją kolejową w Chorzowie i początkiem magistrali węglowej. Stacja powstała w 1846 roku. Dawna niemiecka nazwa stacji brzmiała Königshütte Bismarck. Linie kolejowe przechodzące przez stację:

Do roku 1991 posługiwano się oficjalną nazwą Chorzów IV. W zasadzie miała ona szersze znaczenie niż Chorzów Batory, gdyż pojawiła się już po przyłączeniu do Chorzowa obszaru Niedźwiedziniec. Często jednak posługiwano się tymi terminami zamiennie. Uchwałą Rady Miasta nadano dzielnicy IV oficjalną nazwę Chorzów Batory.

Język niemiecki – język z grupy zachodniej rodziny języków germańskich. W rzeczywistości stanowi on grupę kilku języków zachodniogermańskich, które często są określane jako języki niemieckie; standardowy język niemiecki (Standard Hochdeutsch) oparty jest na Biblii Marcina Lutra, która z kolei opiera się na języku mówionym w Górnej Saksonii i Turyngii.

Karol Grzesik, ps. Hauke (1890 w Brzeźnicy, zm. 1939) – polski polityk działający na Śląsku, poseł na Sejm RP (1928–1930), marszałek Sejmu Śląskiego (1935–1939).

Gmina była znana przede wszystkim z sukcesów drużyny piłkarskiej Ruchu Wielkie Hajduki, która w styczniu 1939 zmieniła nazwę na Ruch Chorzów. Na terenie gminy działał też klub piłkarski Bismarckhütter Ballspiel Club (7 stycznia 1923 połączył się z Ruchem).

Dzielnica

Chorzów Batory posiada własny dworzec kolejowy (przy ul. Armii Krajowej) na trasie Katowice - Gliwice, Katowice - Lubliniec. Jest ważnym węzłem drogowym (Autostrada A4 i DTŚ). Na terenie dzielnicy znajduje się nowoczesny kompleks sportowy w rejonie ulicy Granicznej. Głównymi ulicami dzielnicy są: ul. Armii Krajowej oraz St. Batorego łącząca się ze Szpitalną.

Tychy () – to miasto przemysłowe położone na południu Polski, w województwie śląskim, w południowej części Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego (GOP). Od 20 września 2007 jest częścią Górnośląskiego Związku Metropolitalnego (jest jednym z miast założycielskich). Tychy zajmują 26. pozycję pod względem liczby ludności w Polsce i 46. pod względem powierzchni.

Rada gminy – organ stanowiący i kontrolny gminy. Jeżeli siedziba rady gminy znajduje się w mieście położonym na terytorium tej gminy, to rada nosi nazwę rady miejskiej (często spotykana nazwa to rada miasta); w gminach wiejskich nosi nazwę rady gminy, a w gminach miejsko-wiejskich rady miasta i gminy.