Choszczno - Polski Serwis Naukowy

Choszczno (niem. Arnswalde) – miasto w północno-zachodniej Polsce, w województwie zachodniopomorskim, siedziba powiatu choszczeńskiego oraz gminy miejsko-wiejskiej Choszczno. Położone na Pojezierzu Choszczeńskim nad jeziorem Kluki.

Według danych z 31 grudnia 2009, miasto miało 15 765 mieszkańców.

Położenie

Choszczno znajduje się w południowej części województwa zachodniopomorskiego, ok. 80 km na południowy wschód od Szczecina. Położone jest na Pojezierzu Choszczeńskim, w zachodniej części Pojezierza Zachodniopomorskiego, nad jeziorem Kluki. Przez miasto przepływa struga Stobnica.

Jadwiga Andegaweńska, , zm. 17 lipca 1399 w Krakowie) – król Polski (od 16 października 1384) z dynastii Andegawenów (Anjou), najmłodsza córka Ludwika Węgierskiego i Elżbiety Bośniaczki, święta katolicka, patronka Polski.
Powiat choszczeński – powiat w północno-zachodniej Polsce, w woj. zachodniopomorskim, utworzony w 1999 roku w ramach reformy administracyjnej. Jego siedzibą jest miasto Choszczno.

Według danych z 1 stycznia 2009 powierzchnia miasta wynosi 9,58 km², co stanowi 0,7% powierzchni powiatu.

W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. gorzowskiego.

Toponimia

W 1233 książę Władysław Odonic nadał ziemie cystersom z Kołbacza , na których obecnie położone jest miasto- wtedy też została wymieniona nazwa Hoscno. W 1269 odbył się zjazd margrabiów brandenburskich (chociaż ziemię tę Brandenburczycy opanowali dopiero w 1296 prowadząc tędy tzw. szlak margrabiów) i księcia Mściwoja II, podczas której po raz pierwszy wymieniono niemiecką nazwę Arnswalde (pol. orli las). W 1433 r. Jan Długosz wymienia Harnsswald alias Choschczno.

Lubieszyn (do 1945 niem. Marienhof, Neu-Linken) – przygraniczna wieś na planie ulicówki na Równinie Polickiej w gminie Dobra Szczecińska, w powiecie polickim. Leży około 14 kilometrów na północny zachód od centrum stolicy województwa – Szczecina.
Ginekologia - dziedzina medycyny zajmująca się profilaktyką i leczeniem chorób żeńskiego układu płciowego. Najczęstsze problemy, jakimi zajmują się ginekolodzy, to: zaburzenia miesiączkowania, stany zapalne pochwy, antykoncepcja, niepłodność, nowotwory narządów rodnych. Ściśle związana z położnictwem.

Nazwa topologiczna "choszczno" oznaczała osiedle, gdzie znajdowało się pełno chostów (→chost, chwost, choszcze) tj. zarośli, krzaków (dziś chaszcze). Podobną nazwę miała miejscowość Chocznia, która kiedyś znana była jako Choszcznia. Niemiecka nazwa związana była z choszczeńskim lasem.

Po przejęciu miasta przez administrację polską w 1945 roku przejściowo w obiegu funkcjonowały nazwy Choczno i Choczen. Nazwa Choszczno została formalnie wprowadzona 7 maja 1946 roku.

Bitwa pod Waterloo miała miejsce 18 czerwca 1815 roku i była ostatnią bitwą Napoleona Bonaparte. Były cesarz Francuzów powrócił niespodziewanie z wygnania na Elbie i objął rządy na okres 100 dni. W krótkim czasie zebrał ponad 70-tysięczną armię, z którą ruszył w kierunku Brukseli, gdzie stały nierozwiązane jeszcze armie VI koalicji: angielska Wellingtona i pruska Blüchera. Po dwóch zwycięskich starciach 16 czerwca pod Quatre Bras i Ligny Napoleon stanął oko w oko z Wellingtonem pod Waterloo. Zwycięska początkowo bitwa po nadejściu armii Blüchera przemieniła się w klęskę, a armia francuska przestała istnieć. Napoleon musiał ponownie abdykować w dniu 22 czerwca.
Żłobek – zakład opiekuńczo-wychowawczy dla dzieci w wieku od 6 tygodni do około trzech lat, których rodzice lub opiekunowie pracują poza domem. Żłobek zapewnia dzieciom żywienie, zabiegi pielęgnacyjno-zdrowotne, opiekę wychowawczą oraz zajęcia dodatkowe (m.in. języki obce, basen, rytmika).

Historia

Jedna z trzech zachowanych bram murów obronnych

Osobny artykuł: Historia Choszczna.

W X w. obszary, na których obecnie leży Choszczno podlegały państwu Piastów. W XII w. ziemia choszczeńska weszła w skład obszaru państwa polskiego i stanowiła północno-zachodnią rubież Polski. W 1269 ziemie te zajęła Brandenburgia i włączyła pod administracyjne władanie Nowej Marchii. Początki Choszczna należy wiązać z osadnictwem słowiańskim, poprzedzającym lokację miasta. Dokument z 1364 wymienia grodzisko znajdujące się poza miejskimi murami. Dopiero po umocnieniu się władzy margrabiów i zakończeniu wojen pomorsko-brandenburskich doszło (nie wcześniej jak w 1284) do lokacji miasta na prawie magdeburskim, na wzór miasta Tangermünde w Starej Marchii.

Ratusz (niem. Rathaus, dosł. dom rady) – reprezentacyjny budynek użyteczności publicznej, zwykle tradycyjna siedziba samorządowych władz miejskich. Ratusz budowano najczęściej na planie prostokąta i nadawano mu formę monumentalną.
Telewizja kablowa (pot. nazywana "kablówką") realizowana jest za pomocą technologii hybrid fibre-coaxial (HFC) i jest nowoczesną siecią telekomunikacyjną, która pozwala na oferowanie abonentom pakietu programów radia i telewizji oraz szerokiego asortymentu interaktywnych usług multimedialnych (tj. Internet, telefon). Telewizje kablowe wykorzystują do transmisji pasmo od ~50 do ~900 MHz. Każdy program zajmuje 8 MHz (w standardzie PAL D/K), więc przez kabel koncentryczny można przesłać do stu programów stacji telewizyjnych.

W okresie rozkwitu gospodarczego i politycznego XIV i XV w., zabudowę miasta tworzyły: czworoboczny rynek, plan czterech ulic głównych i poprzecznych , system fortyfikacyjny. Na rynku znajdował się kościół parafialny z cmentarzem, ratusz, dom handlowy, kramy i jatki. System obronny miasta składał się z murów kamienno-ceglanych, 36 czatowni, 5 baszt obronnych i 3 bram: Wysokiej, Młyńskiej, Kamiennej.

Cyprysik nutkajski (Callitropsis nootkatensis, dawniej Cupressus nootkatensis, Xanthocyparis nootkatensis albo Chamaecyparis nootkatensis) – gatunek wiecznie zielonego drzewa iglastego z rodziny cyprysowatych, występującego naturalnie w Ameryce Północnej wzdłuż wybrzeży Oceanu Spokojnego. W Europie sadzony w parkach jako drzewo ozdobne od 1850.
Suchań, (niem. Zachan) to miasto w woj. zachodniopomorskim, w powiecie stargardzkim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Suchań. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. szczecińskiego.

Dokładne zrekonstruowanie posiadanych przez miasto praw miejskich i przywilejów utrudnia brak dokumentu lokacyjnego, który jeszcze w 1445 został potwierdzony przez Krzyżaków. Już w końcu XIII w. powstała rada miejska. Początkowo wybierano dwóch burmistrzów sprawujących swoją funkcję zamiennie przez okres jednego roku każdy. Rada kontrolowała finanse, miary i wagi. Zajmowała się posiadłościami miejskimi, ochroną przed pożarami i obronnością miasta. Wraz z nadaniem praw miejskich, samorząd uzyskał prawo do używania pieczęci i herbu. Najstarsze wizerunki herbu znalazły się na pieczęciach miejskich w XIV i XV w. Nawiązywał on do godła margrabiów brandenburskich z dynastii askańskiej oraz miejscowej tradycji. Obecnie obowiązujący oparty jest na najstarszych wizerunkach.

Piła (niem. Schneidemühl) – miasto i gmina w północno-zachodniej Polsce, w województwie wielkopolskim, siedziba powiatu pilskiego. Położone na pograniczu Pojezierza Wałeckiego i Pojezierza Krajeńskiego, nad Gwdą, około 11 km powyżej jej ujścia do Noteci. Liczy 74 550 mieszkańców, co daje jej 51. pozycję w kraju i 4. w województwie.
Stradzewo (niem. Stolzenfelde) – wieś sołecka w Polsce położona w województwie zachodniopomorskim, w powiecie choszczeńskim, w gminie Choszczno. W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa gorzowskiego. W roku 2007 wieś liczyła 387 mieszkańców.

Miasto wielokrotnie było niszczone przez pożary. W pierwszej połowie XVII w. zaraza i wojna trzydziestoletnia wyludniły Choszczno. W 1806 zatrzymała się tutaj królowa pruska Luiza uciekająca przed oddziałami francuskimi, a 9 lat później choszczeński garnizon brał udział w bitwie pod Waterloo. W XIX w. Choszczno miało gimnazjum i szkołę elementarną. W 1935 utworzono szkołę gospodarczą. W latach 1926-1944 istniało Muzeum Powiatowe, które założył miłośnik regionu - Walter Schumacher. II wojna światowa to czas utworzenia w Choszcznie obozu jenieckiego Oflag II B Arnswalde. Przebywało w nim około 2 tys. oficerów wziętych do niewoli, w tym m.in. dowódca Westerplatte major Henryk Sucharski, dramaturg Leon Kruczkowski, wielu profesorów uniwersytetów, naukowców, malarzy i literatów. Wydawali oni polską gazetkę pt. "Za drutami".

Dializa (gr. diálysis - rozpuszczanie, rozdzielanie) – jest to metoda oczyszczania roztworów koloidalnych z elektrolitów przy użyciu błony półprzepuszczalnej.
Województwo lubuskie – jedno z 16 województw w Polsce. Powstało w 1999 roku z większości terytoriów dawnych województw gorzowskiego i zielonogórskiego oraz niewielkiej części leszczyńskiego. Składają się na nie ziemie kilku historycznych krain – ziemi lubuskiej, Dolnego Śląska, Nowej Marchii, Wielkopolski, Łużyc.

Choszczno zostało zdobyte przez wojska radzieckie 23 lutego 1945. Zniszczeniu uległo 1 345 budynków, co stanowiło 83% zabudowy. Niemal całkowitej zagładzie uległo stare miasto. W rezultacie II wojny światowej miasto zostało włączone do Polski, zaś jego dotychczasową ludność wysiedlono do Niemiec. Odbudowa Choszczna trwała do lat 60. W 1984 miasto obchodziło 700. rocznicę powstania.

Archidiecezja szczecińsko-kamieńska (Archidioecesis Sedinensis-Caminensis) – jedna z czternastu archidiecezji Kościoła rzymskokatolickiego w Polsce ustanowiona przez papieża Jana Pawła II 25 marca 1992 bullą Totus Tuus Poloniae Populus.
Okręg wyborczy nr 40 do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej obejmuje obszar miasta na prawach powiatu Koszalin oraz powiatów: białogardzkiego, choszczeńskiego, drawskiego, kołobrzeskiego, koszalińskiego, sławieńskiego, szczecineckiego, świdwińskiego i wałeckiego (województwo zachodniopomorskie). W obecnym kształcie został utworzony w 2001. Wybieranych jest w nim 8 posłów w systemie proporcjonalnym.

Zabytki

Zapoznaj się również z: Zabytki sakralne Choszczna.

Sanktuarium Matki Boskiej Nieustającej Pomocy Kościół Parafialny pw. NNMP

Zabytkowy budynek sądu - za nim budynek Aresztu Śledczego

Zabytki chronione prawem:

założenie urbanistyczne powstałe na przełomie XIII / XIV wieku zakwalifikowało cały obszar starego miasta Choszczna do rejestru zabytków, nr rej. O/27/55 z 30 lipca 1955. Szczególnym miejscem jest rynek staromiejski, który przez setki lat był centrum administracyjno-gospodarczym miasta, a podczas wojny doznał sporych zniszczeń.

kościół pw. Narodzenia NMP nr rej. 6/23/55 z 30 lipca 1955 oraz nr 244 z 27 kwietnia 1979. Budowla gotycka z XIV w. przy rynku wybudowana przez joannitów. Kościół parafialny, rzymskokatolicki należący do dekanatu Choszczno, archidiecezji szczecińsko-kamieńskiej, metropolii szczecińsko-kamieńskiej. W latach 50. kościół odbudowano, nadając mu wygląd nawiązujący do stanu pierwotnego tj. z okresu średniowiecza. 8 grudnia 1993 w nawiązaniu do kultu Matki Boskiej, wywodzącego się jeszcze z XVII w., przy parafii Narodzenia NMP utworzone zostało Sanktuarium Matki Boskiej Nieustającej Pomocy. Wewnątrz kościoła na uwagę zasługują:

epitafium nagrobne burmistrza Mikołaja Rebentischa z XV w.

epitafium nagrobne kolatorki Elżbiety von Schack z 1787, fundatorki dachu kościoła

drzewo Jessego z XIV w., biblijnego ojca Dawida. To płaskorzeźba z genealogicznym drzewem Chrystusa. Z Jessego wyrasta pień z gałązkami zakończonymi wizerunkami królów żydowskich. W centrum umieszczona jest pasja z ukrzyżowaniem Chrystusa, Marią, św. Janem Chrzcicielem. Choszczeńskie Drzewo Jessego jest rzadkością na skalę europejską.

obwarowania miejskie nr rej. 228 z 6 kwietnia 1957 oraz nr 245 z 27 kwietnia 1979:

mury obronne z XIV-XV w. Fragmenty: północny, południowy i zachodni przy ul. 22 lipca, ul. Bohaterów Warszawy i ul. Mur Południowy; do czasów obecnych zachowały się jedynie niewielkie fragmenty średniowiecznego muru miasta, istnieje ponad połowa muru północnego oraz cząstki muru południowego i zachodniego. Zachował się także wał ziemny zwany w przeszłości „Mnisim wałem”

barbakan Bramy Kamiennej rondel przedbramia z XV w. przy ul. Wolności 13. Obecnie jest on siedzibą Rady Miejskiej.

zespół szpitalny z 1904–1905 i 1929–1931 przy ul. Niedziałkowskiego 4-12, nr rej. 18 z 22 grudnia 1999

szpital

przychodnia z 1912

pralnia z 1905–1906

budynek z 1935

willa ul. Niedziałkowskiego 8 z 1920

willa ul. Niedziałkowskiego 12 z 1910 nr rej. 446 z 31 marca 1998

Pozostałe atrakcje turystyczne:

Zakon krzyżacki – pełna nazwa brzmi: Zakon Szpitala Najświętszej Marii Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie (Zakon Krzyżacki, Zakon Niemiecki, łac. Ordo fratrum domus hospitalis Sanctae Mariae Theutonicorum in Jerusalem, Ordo Teutonicus, OT, niem. Orden der Brüder vom Deutschen Haus Sankt Mariens in Jerusalem, Deutscher Orden, DO) – zakon rycerski, jeden z trzech największych, obok joannitów i templariuszy, które powstały na fali krucjat w XII wieku. Zakon na wiele setek lat opanował obszary późniejszych Prus Wschodnich oraz dzisiejszej Łotwy i Estonii tworząc z tych ziem Prusy Zakonne. Zakon podbił także niektóre ziemie Polski i Litwy.
Kluki (potocznie Klukom) – jezioro na Pojezierzu Choszczeńskim w granicach miasta Choszczno. Zabudowa miejska przylega do jeziora na dwóch trzecich długości linii brzegowej. Powierzchnia zbiornika wg różnych danych wynosi od 85,2 ha do 85,37 ha. Objętość wód zbiornika wynosi 6 990,3 tys. m³. Jezioro znajduje się w ścisłym centrum Choszczna.

dworzec kolejowy z połowy XIX w. przy ul. Wolności

gazownia z XIX w. przy ul. 23 Lutego

młyn gospodarczy z XIX w. przy ul. Fredry

spichlerz z XIX w. przy ul. Kwiatowej

wieża ciśnień z początku XX w. przy ul. Niedziałkowskiego

zabytkowe budynki mieszkalne, z przełomu XIX/XX w.: ul. Wysoka, ul. Fabryczna, ul. Bohaterów Warszawy, ul. Bolesława Chrobrego, ul. Wolności, ul. Kościuszki, ul. Piastowska, ul. Mickiewicza, ul. Wyzwolenia, ul. Niedziałkowskiego, ul. Obrońców Westerplatte, ul. Kolejowa, ul. Kochanowskiego, ul. Stanisława Staszica, ul. Dąbrowszczaków, ul. Władysława Jagiełły,

lipa Siedmiu Braci (lipa Czarnieckiego) – przy skrzyżowaniu ul. Piastowskiej i Władysława Jagiełły znajduje się niewielki pagórek ze zrośniętymi lipami drobnolistnymi o obwodzie 760 cm, 460 cm i wysokości 22 m., będącymi pomnikami przyrody. Jedna z legend głosi, że rosło tam kiedyś 7 lip, a miejsce to zwane było przez wiele wieków „lipami siedmiu braci”.

Pomniki i miejsca pamięci narodowej

Pomnik Oflagu IIB Arnswalde

pomnik „Odwrócona karta historii” przy ul.Wolności;

pomnik upamiętnienia jeńców oflagu Arnswalde;

głaz narzutowy w parku Moniuszki, z datą wyzwolenia powiatu choszczeńskiego i tablicą upamiętniającą 50-lecie powojennego Choszczna;

groby żołnierzy polskich poległych w czasie II wojny światowej na cmentarzu komunalnym;

Pomnik Wdzięczności wzniesiony dla uczczenia poległych w walce o Choszczno żołnierzy 2 Armii Pancernej Gwardii z I Frontu Białoruskiego, znajduje się on w Parku Moniuszki

symboliczna tablica upamiętniająca miejsce śmierci choszcznianina Karola Sonnenburga, rozstrzelanego przez Gestapo w 1933 za działalność antyfaszystowską

Pomnik Zwycięstwa

drzewko przyjaźni gmin partnerskich w centrum miasta

Choszcz – legendarny założyciel miasta, drewniana rzeźba wykonana przez Zbigniewa Tracza w 1984; ukazuje ona wojownika z mieczem i tarczą, na której znajduje się herb miasta Choszczna. Od legendarnego założyciela miasta-Choszcza nazwę bierze miasto Choszczno. Rzeźba umieszczona została na rondzie partnerskim (u zbiegu ul. Wolności z ul. Bohaterów Warszawy).

Wał Piastowski ciągnący się wzdłuż ul. Piastowskiej

"Tablice Partnerstwa" przy ul. Wolności

głaz narzutowy poświęcony pamięci Jana Pawła II

pomnik pamięci Jana Pawła II poświęcony w 2008 przy kościele pw. Narodzenia NMP

Lipa siedmiu braci (Czarnieckiego)

Przyroda

Jezioro Kluki, w tle widoczny budynek oddziału chirurgii szpitala ZOZ

Głównym walorem miasta jest obficie występująca zieleń miejska oraz jezioro w granicach miasta. W całej gminie jest ok. 30 jezior, których łączna powierzchnia wynosi 223 ha - do największych należą polodowcowe: Kluki, Raduń, Żeńsko. Jezioro Kluki, znajduje się w samym centrum miasta (20 metrów od ul. Wolności). Wokół niego rozciąga się promenada o długości 10 km. aż do stadionu miejskiego przy ul. Sportowej. Wzdłuż promenady znajdują się parki. Wschodnia część jeziora porośnięta jest trzciną.

Rehabilitacja medyczna - kompleksowe i zespołowe działanie na rzecz osoby niepełnosprawnej fizycznie lub psychicznie, które ma na celu przywrócenie tej osobie pełnej lub maksymalnej do osiągnięcia sprawności fizycznej lub psychicznej, a także zdolności do pracy oraz do brania czynnego udziału w życiu społecznym. Twórcami współczesnej rehabilitacji są: profesor Howard Rusk a w Polsce profesor Wiktor Dega. Rehabilitacja to proces medyczny i społeczny. Rehabilitacja ruchowa - usprawnianie osób z dysfunkcją narządu ruchu. Specjalista z zakresu rehabilitacji ruchowej - fizjoterapeuta - stosuje w procesie usprawniania metody fizjoterapii.
Biologia (z gr. βίος (bios) - życie i λόγος (logos) - słowo, nauka) – gałąź nauki zajmująca się badaniem życia. Nauka ta skupia się na charakterystyce, klasyfikacji oraz zachowaniu organizmów żywych, jak również sposobie powstawania nowych gatunków oraz zależnościami między nimi a środowiskiem naturalnym.

Miasto posiada plażę miejską, przy której w sezonie letnim można wypożyczyć sprzęt wodny (kajaki, rowery wodne). Na jej terenie znajduje się również ośrodek rekreacyjny, przy którym działa choszczeński oddział WOPR.

Dąb szypułkowy - pomnik przyrody

Zapoznaj się również z: Nadleśnictwo Choszczno.

Pomniki przyrody

Lista pomników przyrody w Choszcznie:

dąb szypułkowy o obw. 377 cm (park Przyjeziorny)

dąb szypułkowy o obw. 355 cm (na obrzeżu Jeziora Żeńsko)

2 dęby szypułkowe o obw. 355 i 380 cm (ul. Piastowska – wał)

dąb szypułkowy o obw. 447 cm (cmentarz komunalny)

3 dęby szypułkowe o obw. 355 do 438 cm (Park Moniuszki)

lipa drobnolistna o obw. 706 cm (ul. Władysława Jagiełły na niewielkim kopcu)

wiąz szypułkowy o obw. 443 cm (ul. Władysława Jagiełły)

2 topole czarne o obw. 322 i 347 cm (park Miejski Górka)

cyprysik nutkajski o obw. 140 cm (park Miejski Górka)

buk zwyczajny o obw. 330 cm (park Miejski Górka)

Jan Abramski – (ur. 1 czerwca 1922 r. we wsi Łaś (powiat makowski), zm. 23 lutego 2003 r. w Szczecinie) – polski duchowny katolicki, od 1978 r. kanonik gremialny Kapituły Katedralnej a także prałat honorowy Jego Świątobliwości Ojca Świętego, restaurator obiektów sakralnych, członek Komisji ds. Duchowieństwa Synodu Archidiecezji szczecińsko-kamieńskiej. Wieloletni proboszcz parafii pw. Narodzenia Najświętszej Marii Panny w Choszcznie.
Matka Boża (skr. MB), Theotokos (gr. Θεοτόκος), pot. Matka Boska, Boża Rodzicielka, dawniej Bogurodzica a. Bogarodzica — jeden z dwóch (obok „Najświętsza Maryja Panna”) oficjalnych tytułów Marii z Nazaretu, matki Jezusa, używany m.in. w Kościele katolickim i Kościołach prawosławnych. W wersji współczesnej tytuł ten brzmiałby Matka Boga.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)