Chruściele - ptaki - Polski Serwis Naukowy

Chruściele, chruścielowate, wodniki (Rallidae) – rodzina ptaków z rzędu żurawiowych. Obejmuje gatunki zazwyczaj związane z wodą i terenami podmokłymi (w obu przypadkach gęsto zarośniętymi), podszytem wilgotnych lasów tropikalnych. Zamieszkują cały świat poza najwyższymi szerokościami geograficznymi. Ptaki te charakteryzują się następującymi cechami:

Ptaki (Aves) – gromada stałocieplnych zwierząt z podtypu kręgowców. Jest najbardziej zróżnicowaną spośród gromad kręgowców lądowych – istnieje około 10 000 gatunków ptaków, które zamieszkują ekosystemy na całym świecie. Ich wielkość waha się od 5 cm u koliberka hawańskiego do 2,7 m u strusia.

Dymorfizm płciowy – jeden z rodzajów dymorfizmu przejawiający się różnicami w morfologii, fenotypie samicy i samca jednego gatunku (np. różnica w wielkości i kształcie ciała i/lub ubarwieniu). Dymorfizm płciowy o różnym natężeniu jest powszechny wśród zwierząt i wynika z różnego fizjologicznego przeznaczenia danych płci w procesie przedłużania gatunku.

długość ciała 14–50 cm

masa ciała 40–1200 g

boczne spłaszczenie ciała stanowi przystosowanie do przeciskania się w gęstej roślinności

skrzydła krótkie, o zaokrąglonym obrysie, co czyni z nich słabych lotników

krótki ogon, zazwyczaj złożony z miękkich piór

nogi długie

palce długie

jedynie łyski (Fulica) mają płatkowate błony pławne

wiele gatunków ma płaską, nagą, rogową narośl lub płytkę na czole

zazwyczaj brak wyraźnego dymorfizmu płciowego

żywią się pokarmem mieszanym

pokarm zdobywają zarówno na lądzie, jak i w wodzie oraz pod wodą

gnieżdżą się na ziemi, na wodzie, na roślinach lub w norach

gniazdo zazwyczaj otwarte, rzadziej zamknięte w formie sfery z wejściem z boku

w czasie pierzenia tracą lotki i przez 2 tygodnie są niezdolne do lotu

wyprowadzają od 1 do 4 lęgów w roku

składają od 2 do 16 jaj

czasem w karmieniu późniejszych lęgów pomaga starsze rodzeństwo

młode są zagniazdownikami, pokryte czarnym puchem

Systematyka

Do rodziny należą następujące rodzaje:

Rodzaj (łac. genus, l.mn. genera) – podstawowa, obowiązkowa kategoria systematyczna obejmująca gatunek lub monofiletyczną grupę gatunków wyróżnionych na podstawie jednej lub więcej cech taksonomicznych. Nazwą rodzaj określany jest też każdy takson w randze rodzaju.

Kokosznik (Gallicrex cinerea) to ptak z rodziny chruścielowatych. Jest jedynym przedstawicielem rodzaju Gallicrex. U kokoszników występuje wyraźny dymorfizm płciowy.

Himantornis – jedynym przedstawicielem jest chruściel płowy (Himantornis haematopus)

Canirallus

Coturnicops

Micropygia – jedynym przedstawicielem jest rudokurka kropkowana (Micropygia schomburgkii)

Rallicula

Rallina

Anurolimnas – jedynym przedstawicielem jest derkaczyk kasztanowaty (Anurolimnas castaneiceps)

Dryolimnas – jedynym przedstawicielem jest chruścielowiec białogardły (Dryolimnas cuvieri)

Crex

Rougetius – jedynym przedstawicielem jest rudowodnik (Rougetius rougetii)

Aramidopsis – jedynym przedstawicielem jest chruścielak chrapliwy (Aramidopsis plateni)

Atlantisia

Aramides

Amaurolimnas – jedynym przedstawicielem jest chruścielak jednobarwny (Amaurolimnas concolor)

Gymnocrex

Amaurornis

Porzana

Aenigmatolimnas – jedynym przedstawicielem jest kureczka kreskowana (Aenigmatolimnas marginalis)

Cyanolimnas – jedynym przedstawicielem jest kureczka krótkoskrzydła (Cyanolimnas cerverai)

Neocrex

Pardirallus

Eulabeornis – jedynym przedstawicielem jest wodnokur duży (Eulabeornis castaneoventris)

Habroptila – jedynym przedstawicielem jest wodnokur molucki (Habroptila wallacii)

Megacrex – jedynym przedstawicielem jest wodnokur kusy (Megacrex inepta)

Gallicrex – jedynym przedstawicielem jest kokosznik (Gallicrex cinerea)

Diaphorapteryx – jedynym przedstawicielem jest wymarły Diaphorapteryx hawkinsi

Aphanapteryx

Ochrona

W Polsce gatunkowej ochronie ścisłej podlegają wszystkie gatunki chruścieli oprócz łyski (Fulica atra), która jest łowna.

Rodzina (łac. familia) – jedna z podstawowych kategorii systematycznych stosowanych w systematyce organizmów, niższa niż rząd (ordo), a wyższa niż rodzaj (genus). W kodeksach nomenklatury biologicznej nie określono kryteriów wydzielania rodzin, poza przyporządkowaniem: rodzina grupuje rodzaje, grupa rodzin tworzy rząd. W praktyce rodziny zwykle łączą grupy rodzajów różniące się morfologicznie od innych grup.

Przypisy

Rallidae w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
Frank Gill, Minturn Wright, David Donsker: Family Rallidae (ang.). IOC World Bird List: Version 2.7. [dostęp 14 stycznia 2011].
Nazwy polskie za: Paweł Mielczarek, Marek Kuziemko: Rallidae Rafinesque, 1815 - chruściele - Rails, Crakes and Coots. W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 14 stycznia 2011].
Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 28 września 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących zwierząt objętych ochroną; Dz. U. z 2004 r. Nr 220, poz. 2237
Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 11 marca 2005 r. w sprawie ustalenia listy gatunków zwierząt łownych; Dz. U. z 2005 r. Nr 45, poz. 433