Chrystus i cudzołożnica - Polski Serwis Naukowy

Grafika Bruegla z 1579 roku.

Chrystus i cudzołożnica – grisaille autorstwa Pietera Bruegla (starszego) namalowany w 1565 roku.

Jeden z dwóch obrazów wykonanych techniką grisaille autorstwa Bruegla. Oba, pierwszy to Śmierć Marii Panny, poświęcone są tematyce religijnej. Chrystus i cudzołożnica jest ilustracją motywu zaczerpniętego z Ewangelii Jana (J 7:53-8:11), dotyczącego cudzołożnicy i osądzających ją faryzeuszy, pericope adulterae.

Obraz – najczęscięj kojarzony z malarstwem, przeważnie płaski utwór plastyczny, na którym za pomocą farb, przy zastosowaniu różnych technik malarskich i graficznych autor dokonał zapisu pewnych treści. Ewolucja podejścia do obrazu jako samodzielnego przedmiotu (magii lub sztuki) liczy ok. 30 000 lat. Obraz zazwyczaj wiąże się z pojęciem działalności artystycznej, choć bywa też wyrazem doraźnej potrzeby osobistej lub lokalnego obyczaju (np. malowanie pisanek). Drugie znaczenie obrazu to zdarzenie wizualne płaskie lub przestrzenne, najczęśćiej kojarzone z działaniem artystycznym.

Jezus Chrystus (z , zdaniem historyków prawdopodobnie , zm. ok. 30–33 n.e. w Jerozolimie), Jezus z Nazaretu — centralna postać chrześcijaństwa. Według chrześcijan założyciel Kościoła, Syn Boży i Zbawiciel.

Faryzeusze przyłapawszy kobietę na cudzołóstwie, przyprowadzili ją do Jezusa Chrystusa, by ten osądził ją według prawa. W rzeczywistości była to prowokacja ze strony kapłanów: jeśliby uznał kobietę winną (zgodnie z Prawem Mojżeszowym), sprzeciwiłby się prawu rzymskiemu, które zabraniało Żydom wydawania wyroków śmierci, jeśli by ją ułaskawił – sprzeciwiłby się prawu Mojżeszowemu. Jezus miast wydawać wyroki, wypowiedział słowa: „Kto z was jest bez grzechu, niech pierwszy rzuci w nią kamieniem”.

Cudzołóstwo - termin religijny, określający zdradę małżeńską. Oznacza stosunek płciowy z cudzą żoną lub z cudzym mężem. Niekiedy definicja jest rozszerzana na stosunek pomiędzy osobą pozostającą w związku małżeńskim, a kimkolwiek oprócz własnego męża lub żony.

Faryzeusze – w ostatnich dwóch wiekach p.n.e. i do ok. 70 r. n.e., jedno z żydowskich stronnictw religijno-politycznych (obok saduceuszy, esseńczyków, zelotów i nazarejczyków). Nazwa ich pochodzi od hebrajskiego słowa peruszim – "oddzieleni", "odłączeni", a bezpośrednio z greckiego: φαρισαῖοι pharisaioi. Sami faryzeusze nazywali siebie chawerim tzn. "równi sobie", "współtowarzysze". Faryzeusze byli w zasadzie stronnictwem ludzi świeckich, będącym opozycją wobec kapłańskiej arystokracji saduceuszów, starającym się jednak w swoim postępowaniu przestrzegać świątynnych reguł czystości. Zyskali sobie reputację ekspertów w dziedzinie interpretacji Pisma. Faryzeuszy czasem określa się mianem "Uczeni w Piśmie". W dzisiejszych czasach mianem faryzeusza określa się człowieka fałszywego i obłudnego.

Bruegel przedstawił Jezusa pochylonego przed kobietą i faryzeuszem, piszącego palcem po ziemi. Napis w języku niderlandzkim odnosił się do wygłoszonej sentencji. Stojąca kobieta została wyidealizowana, a monumentalne postacie faryzeuszy przypominają włoskie posągi. Układ kompozycyjny jest typowy dla niderlandzkiej sztuki, jednakże postacie są włoskie, przez co obraz jest najbardziej „włoskim” obrazem Bruegla.

Fryderyk Boromeusz (16 sierpnia 1564 - 22 września 1631) – kardynał, arcybiskup Mediolanu. Był bratankiem świętego Karola Boromeusza. Kontynuował akcje charytatywne swego wuja oraz dbał o rozwój życia kulturalnego. Jego największym osiągnięciem była budowa (od 1603 roku) i udostępnienie w 1609 Biblioteki Ambrozjańskiej szerokiej publiczności.

Pericope adulterae (z łac.), albo Pericopa de Adultera, Perykopa o kobiecie cudzołożnej – fragment Ewangelii według św. Jana (J 7,53-8,11) przedstawiający konfrontację pomiędzy Jezusem a faryzeuszami i uczonymi w Piśmie.

Historia obrazu

Obraz nie został sprzedany za życia Bruegela i po śmierci malarza odziedziczył go jego syn Jan Brueghel (młodszy). Na przestrzeni lat powstało kilka kopii tego obrazu, które wykonywali synowie Piotra, m.in. jedna grafika sporządzona dla kardynała Fryderyka Boromeusza znajduje się obecnie w Bergamo, a olej z 1600 roku Pietera Bruegla Młodszego znajduje się w Philadelphia Museum of Art.

Pieter Bruegel (wymowa niderlandzka [ˈpitəɾ ˈbɾøːɣəl], uproszczona polska [piter brechel]) (starszy) (ur.ok. 1525 w Broghel koło Bredy, zm. 9 września 1569 w Brukseli) – malarz niderlandzki. Zwano go „Chłopskim” ze względu na tematykę jego obrazów. Zachowały się zapisy wskazujące, że urodził się w Broghel koło Bredy – nie jest jednak jasne, czy chodzi o miasto Breda w Holandii, czy o belgijskie miasto Bree (po łacinie zwane Breda). Od 1559 zaczął pomijać literę „h” w swym nazwisku, podpisując obrazy jako Bruegel.

Prymitywiści niderlandzcy (także prymitywiści flamandzcy) – grupa malarzy działających w XV i XVI wieku w Niderlandach, głównie we Flandrii, Walonii oraz Brabancji. Od strony treściowej i stylistycznej, artyści korzystali z tradycji sztuki gotyckiej (przede wszystkim realizmu XV wieku) oraz bieżących prądów artystycznych z włoskim renesansem na czele.

Oryginał został sprzedany przez rodzinę dopiero w XVII wieku przez Jana Bruegla młodszego. W XVIII wieku znajdował się w Anglii, by w 1834 roku zostać sprzedanym przez dom aukcyjny Christie's. Po raz kolejny pojawił się na aukcji w 1952 roku i został zakupiony przez hrabiego Antoine Seilerna. W 1978 roku jego kolekcja dzieł została przekazana Courtauld Gallery. W 1982 roku, 2 lutego obraz został skradziony, lecz przez swą wartość i sławę złodzieje nie mogli go sprzedać. Publicznie obraz pojawił się dopiero w 1992 roku, kiedy to został odzyskany przez brytyjską policję i został zwrócony muzeum.

Przypisy

R. W. Apple. London Theft: $1 Million Bruegel. „The New York Times”, February 4, 1982. [dostęp 2011-11-27].
Gillman, Peter & Gillman, Leni. „Paint job: How the Tate profited from a great art heist”. „Sunday Times”, 2002-01-26. Dostęp 2009-95-29.

Bibliografia

Rose-Marie Rainer Hagen: Bruegel – dzieła wszystkie. Kielce: Wydawnictwo Taschen, 2005. ISBN 83-60160-19-8.