Chryzantema - Polski Serwis Naukowy

Chryzantema (Dendranthema Des Moul) – rodzaj bylin lub półkrzewów należący do rodziny astrowatych (Asteraceae). Liczy ok. 50 gatunków występujących w stanie dzikim głównie w Chinach, Japonii, Korei i Mongolii. W Polsce rośnie jedynie chryzantema Zawadzkiego. Problematyczne jest rozdzielanie tego rodzaju od złocieni (Chrysanthemum). Taki podział uznają autorzy krytycznej listy roślin naczyniowych Polski, podczas gdy w innych ujęciach rodzaj ten nie jest wyróżniany i należące tu gatunki zaliczane są do złocieni (Chrysanthemum).

Korona (łac. corolla, ang. corolla) – element kwiatu składający się z okółka barwnych płatków korony (petala), które stanowią powabnię dla owadów, lub innych zwierząt zapylających kwiaty. Korona stanowi wewnętrzną część okwiatu.

Chryzantema Zawadzkiego, złocień Zawadzkiego (Dendranthema zawadskii) – gatunek rośliny górskiej. Roślina w Polsce występująca tylko na jednym, niewielkim obszarze, ale szeroko rozprzestrzeniona na wschód od Uralu. W Polsce występuje tylko w Pieninach, a właściwie tylko na niedużym ich obszarze w Pieninach Właściwych od brzegów Dunajca po szczyt Trzech Koron, na wysokości 420–982 m, oraz rzadko w zachodnich Pieninach.

Morfologia

Gatunkiem typowym jest Dendranthema indica (L.) Des Moul.. Łodyga Rozgałęziona, miękko owłosiona, u dołu niekiedy zdrewniała. Liście Jajowate, pierzastowcinane, rzadziej ząbkowane lub całobrzegie, rozmieszczone na łodydze skrętolegle. Kwiaty Zebrane w charakterystyczne koszyczki kwiatowe, otoczone wielolistną pokrywą przypominają pojedyncze kwiaty. Kwiaty, umieszczone na tarczowato spłaszczonym dnie kwiatostanu są dwojakiego rodzaju: rurkowate i języczkowate. Języczkowate są bardziej okazałe od rurkowatych, umieszczone zazwyczaj na obrzeżach koszyczka są ozdobną częścią kwiatostanu. Grzbiecista korona zrośnięta z pięciu płatków i wyciągnięta w długi języczek – prosty, zgięty lub skręcony. Kwiaty języczkowe są kwiatami żeńskimi i zawierają słupek. Kwiaty rurkowate są obupłciowe.

Systematyka

Pozycja systematyczna wg APweb (aktualizowany system system APG III z 2009)

Angiosperm Phylogeny Website adoptuje podział na podrodziny astrowatych (Asteraceae) opracowany przez Panero i Funka w 2002, z późniejszymi uzupełnieniami. W podanych źródłach i innych opracowaniach rodzaj ten nie jest wyrózniany i włączany jest do rodzaju złocień (Chrysanthemum). Niezależnie od ujęcia systematycznego zaliczane tu rośliny należą do plemienia Anthemideae Cass., podrodziny Asteroideae (Juss.) Chev. W systemie APG III astrowate są jedną z kilkunastu rodzin rzędu astrowców (Asterales), wchodzącego w skład kladu astrowych w obrębie dwuliściennych właściwych.

Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski – całościowa, krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Opracowana została przez Instytut Botaniki im. prof. W. Szafera PAN w Krakowie. Składa się z dwóch wydań.

Złocień (Chrysanthemum) – rodzaj roślin należący do rodziny astrowatych. Należy do niego 37 gatunków pochodzących główne z Azji Wschodniej, dwa tylko gatunki występują naturalnie również w Europie. Gatunkiem typowym jest Chrysanthemum indicum L..

Pozycja w systemie Reveala (1993–1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa astrowe (Asteridae Takht.), nadrząd astropodobne (Asteranae Takht.), rząd astrowce (Asterales Lindl), rodzina astrowate (Asteraceae Dumort.), rodzaj chryzantema (Dendranthema (DC.) Des Moul).

Astrowce (Asterales Lindl.) – . W sumie należy do tego rzędu 13,6% gatunków dwuliściennych. Najstarsze znane materiały kopalne pochodzą sprzed 29 milionów lat z .

Liść (łac. folium) – organ roślinny, element budowy części osiowej (pędowej) roślin telomowych. Wyrastające z węzłów końcowe elementy rozgałęzień pędu, wyodrębniające się ze względu na funkcję i budowę od łodygi (nie mają np. zdolności do nieprzerwanego wzrostu). Pełnią głównie funkcje odżywcze i z tego powodu mają zwykle dużą powierzchnię umożliwiającą ekspozycję na odpowiednią ilość promieniowania słonecznego. Poza tym liście biorą udział w transpiracji i gutacji oraz wymianie gazowej. Nierzadko liście pełnią także funkcje spichrzowe, czepne, ochronne, obronne i pułapkowe, w takich przypadkach ulegając daleko idącym przystosowaniom w zakresie funkcji i budowy.

Gatunki flory Polski

chryzantema Zawadzkiego, złocień Zawadzkiego (Dendranthema zawadskii (Herbich) Tzvelev, syn.Chrysanthemum zawadzkii Herbich)

Inne gatunki

chryzantema arktyczna (Dendranthema arcticum, syn. Arctanthemum articum)

chryzantema czerwonawa (Dendranthema erubescens)

chryzantema wielkokwiatowa (Dendranthema grandiflora)

Zastosowanie

Roślina ozdobna. Uprawiana ze względu na swoje piękne kwiaty oraz ich termin kwitnięcia – późna jesień.

Odmiany ozdobne

Znaczenie w kulturze i symbolice

Złocista chryzantema o szesnastu płatkach jest herbem cesarzy Japonii.

W Japonii obmywano się w rosie zebranej z kwiatów chryzantemy, wierząc, że zapewni to zdrowie i długowieczność.

Pierwszą pisemną wzmiankę o chryzantemie znaleziono w pismach Konfucjusza.

Zobacz też

Zobacz hasło chryzantema w Wikisłowniku

Symbole kwiatowe, jastrun, wrotycz, złocień.

Przypisy

↑ Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-07-09].
↑ Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland : a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
↑ Genus: Dendranthema (DC.) Des Moul. (ang.). USDA, ARS, National Genetic Resources Program. Germplasm Resources Information Network - (GRIN). [dostęp 2010-07-09].
Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-01-28].
Panero J.L., Funk V.A.. Toward a phylogenetic subfamilial classification for the Compositae (Asteraceae). „Proceedings of the Biological Society of Washington”. 115 (4), s. 909–922, 2002. Biological Society of Washington.
B. Baldwin, J. M. Bonifacino, T. Eriksson, V. A. Funk, C.A. Mannheimer, B. Nordenstam, N. Roque, I. Ventosa: Compositeae classification (ang.). Smithsonian National Museum of Natural History. [dostęp 2010-05-24].
Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Dendranthema (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-01-28].