Chrześcijańskie Stowarzyszenie Społeczne

Chrześcijańskie Stowarzyszenie Społeczne (ChSS) – istniejące w latach 1957–1989 koncesjonowane przez władze PRL ugrupowanie społeczno-polityczne, skupiające chrześcijan różnych wyznań.

Historia

W listopadzie 1956 grupa 40. działaczy Stowarzyszenia "Pax" dokonała secesji i utworzyła Chrześcijański Instytut Społeczny, przemianowany w 1957 na Chrześcijańskie Stowarzyszenie Społeczne. Prezesami tej organizacji byli kolejno: Jan Frankowski (do 1968), Zygmunt Filipowicz (do 1974), Kazimierz Morawski (do 1989). Do prominentnych działaczy ugrupowania zaliczali się m.in.: Dominik Horodyński, Wojciech Kętrzyński, Konstanty Łubieński, Andrzej Micewski i Jacek Wejroch.

Andrzej Micewski (ur. 3 listopada 1926 w Warszawie, zm. 29 listopada 2004) – polski historyk, działacz katolicki i publicysta, poseł na Sejm II kadencji.

Wojciech Kętrzyński (ur. 1 maja 1918, zm. 2 lipca 1983) – polski dziennikarz, działacz społeczny i dyplomata, poseł na Sejm PRL VIII kadencji (1980–1983).

Chrześcijańskie Stowarzyszenie Społeczne miało być w swoim założeniu ogólnochrześcijańską platformą dialogu pomiędzy władzami i społeczeństwem. Nie uznawało się za reprezentanta hierarchii kościelnej, lecz ogółu chrześcijan. W początkowym okresie istnienia nie opowiadało się za pluralizmem światopoglądowym, akceptując dominację marksizmu-leninizmu. Od 1980 zgłaszało postulat poszerzenia swobód wyznaniowych oraz równouprawnienia osób wierzących i niewierzących w życiu publicznym.

Jan Meysztowicz (ur. 22 marca 1910 w Rohoźnicy, zm. 7 lutego 1997 w Warszawie) - polski prawnik, członek Trybunału Stanu, prozaik oraz tłumacz literatury anglosaskiej.

Patriotyczny Ruch Odrodzenia Narodowego (PRON) - organizacja polityczna utworzona w okresie stanu wojennego przez PZPR i podporządkowane jej stronnictwa polityczne oraz zależne od władz organizacje katolickie w celu propagandowego wykazania poparcia społeczeństwa dla polityki partii, a w szczególności wprowadzenia stanu wojennego. PRON miał nawiązywać do tradycji działalności Frontu Jedności Narodu, jednoczącego "patriotycznie" nastawionych Polaków różnych orientacji politycznych i światopoglądowych (stąd istotny był udział organizacji katolickich).

Przez Kościół katolicki i liczne grono katolików świeckich było postrzegane jako narzędzie władz komunistycznych w ograniczaniu wpływów kościoła katolickiego w Polsce. Dla wielu osób wierzących tworzyło jednocześnie możliwość uczestnictwa w życiu publicznym, zdominowanym przez wyznającą światopogląd materialistyczny PZPR.

Jan Frankowski (ur. 21 kwietnia 1912 w Sandomierzu, zm. 7 lutego 1976 w Warszawie) – polski prawnik i publicysta, działacz katolicki, poseł na Sejm Ustawodawczy oraz na Sejm PRL I, II, III, IV i V kadencji (1947–1972).

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

ChSS złożyło swój akces do Frontu Jedności Narodu (1957) i PRON (1982). Reprezentanci ChSS mieli zagwarantowane miejsca w Sejmie PRL (1957–1989) oraz radach narodowych różnych stopni. Przedstawiciele tego ugrupowania pełnili m.in. funkcje przewodniczących miejskich rad narodowych we Wrocławiu (1988–1990) i Hajnówce (1984–1990). Jan Meysztowicz reprezentował ChSS w Trybunale Stanu.

Zygmunt Filipowicz (ur. 17 listopada 1907 w Warcie, zm. 14 września 2003) – polski ekonomista i działacz katolicki, wykładowca uniwersytecki, poseł na Sejm PRL III, IV, V i VI kadencji (1961–1976).

Trybunał Stanu – w Polsce konstytucyjny organ władzy sądowniczej, którego główne zadanie polega na egzekwowaniu odpowiedzialności najwyższych organów i urzędników państwowych za naruszenie Konstytucji lub ustawy, w związku z zajmowanym stanowiskiem lub w zakresie swojego urzędowania, jeśli czyn ten nie wyczerpuje znamion przestępstwa (inaczej: popełnienie deliktu konstytucyjnego) oraz za przestępstwa pospolite i skarbowe w przypadku Prezydenta RP.

Stowarzyszenie posiadało własny Instytut Wydawniczy Novum. Organy prasowe: "Za i przeciw", "Tygodnik Polski" – wraz z dodatkiem przeznaczonym dla prawosławnych: "Tygodnikiem Podlaskim" – i polonijny "Hejnał Mariacki".

W 1989 ChSS przekształciło się w Unię Chrześcijańsko-Społeczną.

W 1974 organizacja liczyła tysiąc członków zrzeszonych w 15 oddziałach, na początku lat 80. – 7 tysięcy, zaś w 1989 – 17,5 tys. członków w 45 województwach i 28 miejskich oddziałach.

Polska Rzeczpospolita Ludowa (PRL) - oficjalna nazwa państwa polskiego w latach 1952-1989. Uprzednio w latach 1945-1952 ten sam organizm państwowy funkcjonował jako podmiot prawa międzynarodowego pod nazwą Rzeczpospolita Polska. Zwana propagandowo Polską Ludową - był to kolokwialny eufemizm na okres monopartyjnych rządów PPR, a od 1948 PZPR w Polsce.

Hejnał Mariacki – melodia grana co godzinę z Wieży Mariackiej kościoła Najświętszej Marii Panny w Krakowie przez trębacza. Raz dziennie, w południe, jest transmitowana przez Program I PR na całą Polskę.

W kadencji 1988–1990 ChSS reprezentowało 349 członków w radach narodowych różnego stopnia.

Przypisy

↑ Halina Lisicka, Pluralizm światopoglądowy w koncepcjach politycznych PAX, ChSS, PZKS, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 1991, s. 38
XV Walny Zjazd ChSS, "Tygodnik Polski", nr 4 (324) z 22 stycznia 1989, s. 8

Zobacz też

Działacze ChSS