Chrziby - Polski Serwis Naukowy

Chrziby (513.2*; cz. Chřiby, niem. Marsgebirge) – pasmo górskie w południowych Morawach. Należą do łańcucha Karpat Środkowomorawskich w Zewnętrznych Karpatach Zachodnich.

Pasmo Chrzibów ma około 35 km długości, do 10 km szerokości i 335 km² powierzchni. Rozciąga się łagodnym łukiem z południowego zachodu, od okolic miasta Kyjov, na północny wschód, do okolic miasta Kromieryż. Od zachodu Chrziby graniczą z niższymi pasmami Pogórza Litenczyckiego i Lasu Żdanickiego, na południu przechodzą w Pogórze Kyjowskie. Obniżenie Górnomorawskie na północy i dolina Morawy na wschodzie dzielą Chrziby od równoległych pasm górskich należących do sąsiedniego łańcucha Bielaw. Najwyższe wzniesienie to Brdo (587 m n.p.m.) w centralnej części pasma. Chrziby dzieli się na dwie części: Pogórze Halenkowickie (Halenkovická vrchovina) i Pogórze Stupawskie (Stupavská vrchovina).

Ropa naftowa (olej skalny, czarne złoto) – ciekła kopalina, złożona z mieszaniny naturalnych węglowodorów gazowych, ciekłych i stałych (bituminów), z niewielkimi domieszkami azotu, tlenu, siarki i zanieczyszczeń. Ma podstawowe znaczenie dla gospodarki światowej jako surowiec przemysłu chemicznego, a przede wszystkim jako jeden z najważniejszych surowców energetycznych.

Według podziału dokonanego przez Międzynarodową Unię Nauk Geologicznych w 2004 r. paleogen jest to starszy okres ery kenozoicznej trwający od 65,5 ± 0,3 mln do 23 ± 0,3 mln lat temu.

Chrziby są zbudowane z paleogeńskich piaskowców, iłowców i zlepieńców współtworzących flisz karpacki (magurski). Charakterystyczne dla Chrzibów są skałki na szczytach wzniesień. Chrziby w całości leżą w zlewni Morawy. Pokryte są przeważnie lasami liściastymi, głównie bukowymi i dębowo-grabowymi ze sztucznymi nasadzeniami świerka. Występują tu ropa naftowa i gaz ziemny.

Piaskowiec to średnioziarnista, zwięzła skała osadowa powstała w wyniku scementowania ziaren kwarcu, skaleni, miki oraz okruchów innych skał i minerałów o średnicy 0,063-2 mm za pomocą spoiwa ilastego, krzemionkowego, wapiennego (kalcytowego, dolomitowego) lub żelazistego. Przyjmuje różne zabarwienia od szarego po żółte, czerwone i białe.

Jerzy Aleksander Kondracki (ur. 1 listopada 1908 w Warszawie, zm. 13 kwietnia 1998 koło Villach w Austrii) – polski geograf, profesor Uniwersytetu Warszawskiego, autor najbardziej znanej regionalizacji fizycznogeograficznej Polski.

Chrziby były zasiedlone już w paleolicie (20-40 tysięcy lat temu) i w epoce brązu (2,7-3 tys. lat temu). Znaleziono tu pozostałości z okresu Wielkich Moraw (u podnóża Chrzibów leży wieś Velehrad, którą ludowa tradycja identyfikuje z jednym z głównych ośrodków Wielkich Moraw, na co jednak brak dowodów). Chrziby leżały na szlaku handlowym znad Adriatyku nad Bałtyk, wobec czego już we wczesnym średniowieczu zaczęto tu budować umocnienia strzegące tego szlaku. Działało tu również kilka klasztorów.

Flisz karpacki – to seria naprzemianlegle ułożonych warstw skał osadowych morskiego pochodzenia, składająca się z ławic i warstw na przemian zlepieńców, piaskowców, mułowców i iłowców, rzadziej rogowców i margli. Powstała na dnie mórz wskutek działalności tzw. prądów zawiesinowych, które doprowadziły do charakterystycznego, frakcjonalnego uwarstwienia.

Haná (niem. Hanna lub Hanakei) — region etnograficzny w środkowych Morawach w Republice Czeskiej. Głównym miastem regionu jest Ołomuniec, a w przybliżeniu rozciąga się pomiędzy miastami Zábřeh, Holešov, Vyškov i Uničov, w dolinie rzek Morawy i Hany. Nazwa ta pojawiła się w XVI wieku. Region zamieszkuje grupa etnograficzna Hanaków charakteryzująca się regionalną gwarą (cz. hanáčtina), barwnymi strojami ludowymi (cz. hanácký kroj) i zwyczajami.

Wraz z pozostałymi pasmami Karpat Środkowomorawskich Chrziby dzielą regiony etnograficzne Haná na północy i Slovácko na południu.

Nazwa "Chrziby" pochodzi albo od staroczeskiego słowa chřib – "pagórek", albo jeszcze od praindoeuropejskiego rdzenia grib- / hrib- – "skała, pagórek". Nazwa niemiecka pochodzi od tłumaczenia na staroniemiecki – Mar – zniekształconej nazwy gór Hřebec (cz. "ogier").

W Chrzibach znajdują się dwa obszary chronionego krajobrazu (Přírodní park Chřiby i Přírodní park Stříbrnické paseky), kilka rezerwatów oraz kilkanaście pomników przyrody.

Rezerwat przyrody – jedna z obszarowych form ochrony przyrody w Polsce. Podobne pod względem funkcji tereny chronione powoływane są też w wielu innych krajach na świecie.

Państwo wielkomorawskie (także Wielkie Morawy - cz. Velká Morava, słow. Veľká Morava, łac. Magna Moravia lub Rzesza Wielkomorawska - cz. Velkomoravská říše, słow. Veľkomoravská ríša) – średniowieczne państwo słowiańskie.

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Chrziby

Linki zewnętrzne

Oficjalna strona regionu turystycznego Chrziby (cz.)

Przewodnik po Chrzibach (cz.)

Przewodnik po skałkach (cz.)

www.karpaty.net (cz.)

Mapa atrakcji turystycznych – www.travelatlas.cz

Źródła

Antoni Wrzosek Czechosłowacja, w: Antoni Wrzosek (red.) Geografia Powszechna. Tom III. Europa (bez ZSRR), PWN Warszawa 1965

Henryk Górski, Wanda Jędrzejewska (red.) Atlas geograficzny, wyd. XIV, PPWK Warszawa 1979 ISBN 83-7000-011-8

Krystyna Jawecka (red.) Mapa przeglądowa Europy. Czechosłowacja. Skala 1:1 000 000, PPWK Warszawa-Wrocław 1983

Jerzy Kondracki Karpaty, wydanie drugie poprawione, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1989, ISBN 83-02-04067-3