Cieśnina Hudsona - Polski Serwis Naukowy

Cieśnina Hudsona, Kanada.

Nunavut

Grenlandia

Quebec

Nowa Fundlandia i Labrador

Manitoba

Ontario

Cieśnina Hudsona (ang. Hudson Strait, fr. Détroit d'Hudson) - cieśnina, łącząca Zatokę Hudsona z Morzem Labradorskim, stanowiącym północno-zachodnią część Oceanu Atlantyckiego. Od północy ogranicza ją Ziemia Baffina, a od południa półwysep Labrador.

Wiatr – poziomy lub prawie poziomy ruch powietrza względem powierzchni ziemi. Wiatry są wywołane przez różnicę temperatur oraz różnice w ukształtowaniu powierzchni. Termin wiatr jest używany w meteorologii prawie wyłącznie na określenie horyzontalnej składowej wiatru. Istnieje jednak składowa pionowa wiatru i wtedy jest tak nazywana. Wiatr może wiać z obszarów wyższego ciśnienia do obszarów niższego ciśnienia, ale w średnich szerokościach geograficznych, ze względu na siłę Coriolisa, wiatr wieje zazwyczaj równolegle do linii takiego samego ciśnienia (wiatr geostroficzny). Wiatr jest jednym ze składników pogody, w tym celu podaje się prędkość wiatru (w m/s lub km/h) i kierunek, z którego wieje. Należy zachować uwagę przy używaniu terminologii kierunku wiatru: meteorolodzy pod nazwą wiatry zachodnie rozumieją wiatr wiejący z zachodu, podczas gdy "zachodni prąd oceaniczny" to prąd płynący na zachód (czyli różnica o 180 stopni w definicji kierunku).

Chmury – obserwowane w atmosferze, skupiska kondensatów pary wodnej (kropli lub kryształków)[1]. Ochładzanie zmniejsza zdolność powietrza do zatrzymywania pary wodnej. Ochładzanie do temperatury punktu rosy powoduje nasycenie pary wodnej (saturację), dalsze ochładzanie wywołuje przesycenie i kondensację. Kondensacja i parowanie (w przypadku chmur wodnych) oraz depozycja i sublimacja (w przypadku chmur lodowych) zachodzą w atmosferze na chmurowych lub lodowych jądrach (zarodkach) nukleacji.

Do Cieśniny Hudsona zalicza się również akweny zatoki Ungawa oraz płytkowodny Basen Foxe'a łączący się z właściwą Cieśniną Hudsona przez Kanał Foxe'a. Długość Cieśniny Hudsona od jej początku do połączenia z Zatoką Husona wynosi około 430 Mm, do północno-zachodnich krańców Basenu Foxe'a - około 630 Mm. Szerokość jest zmienna, w najwęższych miejscach wynosi około 50-70 Mm. Głębokości silnie zróżnicowane, większe (około 600 m) we wschodniej części, mniejsze (200-350 m) w zachodniej części.

Październik – dziesiąty miesiąc w roku, wg używanego w Polsce kalendarza gregoriańskiego, ma 31 dni. Jest najdłuższym miesiącem w roku kalendarzowym, ponieważ wypada wtedy zmiana z czasu letniego na zimowy (jest dłuższy o jedną godzinę od pozostałych 31-dniowych miesięcy). Nazwa miesiąca (wg Brücknera) (dawniej również paździerzec) pochodzi od słowa paździerze oznaczającego "odpadki od lnu lub konopi". Obok tego funkcjonowały również nazwy: paździerzec, paździerzeń, pościernik, a także winnik (por. starogermańska nazwa miesiąca Weinmond).

Ontario – prowincja Kanady. Ontario jest najludniejszą i najprężniejszą ekonomicznie częścią Kanady. W granicach Ontario znajduje się stolica Kanady Ottawa, największe miasto Kanady Toronto, a także największa aglomeracja tzw. Golden Horseshoe. W 1855 stacjonujący tam żołnierze angielskiej armii wymyślili hokej na lodzie.

Wody Cieśniny Hudsona w warstwie powierzchniowej są silnie wysłodzone, przy czym stopień wysłodzenia rośnie ku zachodowi (około 28 PSU na powierzchni przy wejściu do Zatoki Hudsona). Zasolenie wód powierzchniowych wykazuje silne zróżnicowanie sezonowe - najmniejsze jest na początku - pełni lata, wzrasta w końcu lata i jesienią, co stanowi efekt wyprowadzania przez Cieśninę Hudsona wód rzecznych i wód roztopowych z Zatoki Hudsona i jej zlewiska. Temperatura wód powierzchniowych w okresie letnim jest stosunkowo wysoka (3-5 °C w zachodniej części, 1-3 °C we wschodniej), jednak znacznie niższa od temperatury wód w Zatoce Hudsona. W głębszych warstwach wód cieśniny zasolenie wzrasta, przekraczając 32-34 PSU, temperatura w ciągu całego roku pozostaje ujemna.

Temperatura – jedna z podstawowych ) w termodynamice, będąca miarą stopnia nagrzania ciał. Temperaturę można ściśle zdefiniować tylko dla stanów równowagi termodynamicznej, bowiem z termodynamicznego punktu widzenia jest ona wielkością reprezentującą wspólną własność dwóch układów pozostających w równowadze ze sobą. Temperatura jest związana ze średnią energią kinetyczną ruchu i drgań wszystkich cząsteczek tworzących dany układ i jest miarą tej energii.

Zachód (symbol W, od ang. west) – jedna z czterech głównych stron świata. Odnosi się do punktu horyzontu, w którym Słońce zachodzi w dniu równonocy.

W okresie zimowym (przeciętnie listopad-maj) Cieśnina Hudsona jest niemal w całości pokryta ciężkim (1-2 m) lodem morskim uniemożliwiającym żeglugę. Jeszcze w sierpniu-wrześniu w zachodniej części cieśniny występują dryfujące lody morskie wyprowadzane z Basenu Foxe'a i Zatoki Hudsona. We wschodniej części cieśniny stosunkowo często spotyka się góry lodowe, wnoszone tam z Morza Labradorskiego. W Cieśninie Hudsona występują bardzo silne prądy pływowe i wysokie pływy - syzygijny skok pływu w Basenie Foxe'a dochodzi do 6-9 m, w zachodniej części cieśniny - 2,5-3,5 m, w zatoce Ungava - 9,5-12,5 m.

Język Québec oraz Ontario, Nouveau-Brunswick, – ok. 8 mln osób. Ok. 201 milionów używa francuskiego na całym świecie jako języka głównego (oszacowanie z r. 2009 wg Organisation mondiale de la Francophonie) a 72 miliony jako drugiego języka codziennego (w tym krajach Maghrebu). Wiele z tych osób mieszka w krajach, gdzie francuski jest jednym z języków urzędowych bądź powszechnie używanych (54 kraje). Paradoksalnie, w Algierii, Maroku, i Tunezji, gdzie nie ma statusu języka urzędowego jest bardziej rozpowszechniony niż w wielu krajach Czarnej Afryki, gdzie jest jedynym językiem urzędowym i używa go 96 milionów ludzi.

Grenlandia (gren. Kalaallit Nunaat, duń. Grønland) – autonomiczne terytorium zależne Danii położone na wyspie o tej samej nazwie, o obszarze 2175,6 tys. km² (największa wyspa na świecie), pokrytej w 84% przez lądolód (tylko 341,7 tys. km² jest wolnych od lodu) i o ludności 57,6 tys. (prawie 90% to Inuici).

Klimat subarktyczny: lato krótkie, chłodne (4-6°C, z chwilowymi wzrostami temperatury do kilkunastu °C), deszczowe, zima bardzo ostra (-13 do -22°C), nieco mniej pochmurna, wietrzna.
Przez Cieśninę Hudsona prowadzi ważny, ale trudny pod względem nawigacyjnym, szlak żeglugowy do Zatoki Hudsona, do portu Churchill. Szlakiem tym wywozi się głównie kanadyjską pszenicę. Trasa ta, ze względu na lody, może być wykorzystywana przeciętnie od początku trzeciej dekady lipca do końca drugiej dekady października. Na brzegach Cieśniny Hudsona nie ma, poza rzadko rozsianymi, małymi osiedlami eskimoskimi, portów i przystani.
Nunavut – terytorium Kanady. Nunavut w inuktitut oznacza "nasz kraj". Nunavut graniczy od zachodu z Terytoriami Północno-Zachodnimi od południa z Manitobą. Posiada też południową granicę morską z Quebekiem i Ontario (przez Zatokę Hudsona i na wschodzie poprzez Cieśninę Davisa, Naresa i Morze Baffina z Grenlandią. Terytorium zawiera wody i lody dochodzące do bieguna północnego. Terytorium zostało utworzone w 1999 z terenów Terytoriów Północno-Zachodnich. Ustawa o Nunavut, została uchwalona przez Parlament Kanady. Ustawa została przygotowana na podstawie roszczenia Nunavut z 1993. Około 85% ludności terytorium stanowią Inuici. Językiem urzędowym terytorium obok angielskiego i francuskiego są języki inuktitut i inuinnaqtun.

Ziemia Baffina (ang. Baffin Island; fr. Île de Baffin) – największa wyspa Archipelagu Arktycznego, druga pod względem wielkości wyspa Arktyki po Grenlandii oraz 5. na świecie. Jej powierzchnia wynosi 507 451 km². W większej części położona jest za kołem podbiegunowym. Populacja wyspy wynosi ok. 12,7 tys. osób (2005). Jej nazwa pochodzi od nazwiska angielskiego odkrywcy Williama Baffina, który badał wyspę na początku XVII wieku.