Cieśnina Ormuz - Polski Serwis Naukowy

Cieśnina Ormuz – zdjęcie satelitarne

Cieśnina Ormuz - mapa polityczna

Cieśnina Ormuz - lokalizacja w regionie

Ormuz (pers. تنگه هرمز - Tang-ye Hormoz, arab. مضيق هرمز - Madik Hurmuz) – cieśnina Morza Arabskiego, pomiędzy Zatoką Perską od zachodu, a Zatoką Omańską od wschodu. Północne wybrzeże należy do Iranu, południowe zaś do Zjednoczonych Emiratów Arabskich i Muhafazatu Masandam, enklawy Omanu.

Oman (عُمان Uman; Sułtanat Omanu – سلطنة عُمان Saltanat Uman) – państwo w Azji, leżące na Półwyspie Arabskim, nad Morzem Arabskim i Zatoką Omańską. Graniczy z Zjednoczonymi Emiratami Arabskimi, Arabią Saudyjską i Jemenem. Stolica mieści się w mieście Maskat. Oman należy do Ligi Państw Arabskich.

Iran (pers. ايران – Īrān), (w języku polskim dawniej używano także formy Persja) pełna nazwa: Islamska Republika Iranu (pers. جمهوری اسلامی ايران – Dżomhuri-je Eslâmi-je Iran) – państwo na Bliskim Wschodzie, leżące nad Morzem Kaspijskim, Zatoką Perską i Zatoką Omańską.

Cieśnina w najwęższym miejscu ma 54 km (29 Mm) szerokości. Głębokość maksymalna sięga 220 m, minimalna w torze wodnym - 10 m. Jest to jedyny szlak morski pozwalający na transport ropy naftowej z Zatoki Perskiej. Przepływa tędy średnio 15 tankowców dziennie, przewożąc 16,5-17 milionów baryłek ropy, co stanowi 40% transportu drogą morską i 20% całego przewozu ropy na świecie. Z tego względu cieśnina ma ogromne znaczenie strategiczne.

Przejście tranzytowe - prawo żeglugowe wprowadzone w Konwencji o Prawie Morza z Montego Bay z 1982 r. (art. 37-43), które zapewnia żeglugę statków morskich i przelot statków powietrznych, w cieśninach używanych w żegludze międzynarodowej, wyłącznie w celu nieprzerwanego, szybkiego i niezakłóconego tranzytu między jedną częścią morza pełnego lub wyłącznej strefy ekonomicznej a drugą częścią morza pełnego lub wyłącznej strefy ekonomicznej.

Okręty podwodne typu Los Angeles – amerykańskie wielozadaniowe okręty podwodne z napędem atomowym, znane także jako jednostki typu 688. Mimo że okręt wiodący tego typu – USS "Los Angeles" (SSN-688) – miał początkowo być jedynym egzemplarzem okrętu według tego projektu, w latach 1972-1996 zbudowano i przyjęto do służby ogółem 62 jednostki typów Los Angeles i Improved Los Angeles. Okręty tych typów wyposażone zostały w możliwość przenoszenia 26 torped lub pocisków manewrujących wystrzeliwanych z czterech dziobowych wyrzutni kalibru 21 cali (533 mm). Ostatnie 8 z 39 jednostek typu 688 wyposażonych zostało w 12 pionowych wyrzutni pocisków typu VLS w dziobie okrętu, dzięki czemu mogą przenosić i wystrzeliwać 12 dodatkowych pocisków manewrujących Tomahawk SLCM.

W cieśninie znajdują się liczne wyspy, z których największe to Gheszm i Ormuz, należące do Iranu. Występują też rafy koralowe. Pod dnem znajdują się złoża gazu ziemnego.

Nawigacja

Ruch w Cieśninie Ormuz opiera się na standardowych przepisach ujętych w Konwencji Prawa Morza ONZ. Wyznaczony tor wodny ma 6 Mm (ok. 10 km) szerokości i jest podzielony na trzy pasy po 2 Mm. Dwa skrajne przeznaczone są do nawigacji w przeciwne strony, zaś środkowy służy separacji ruchu. Statki pokonujące cieśninę poruszają się po morzu terytorialnym Iranu i Omanu na podstawie prawa przejścia tranzytowego. W świetle prawa międzynarodowego przejście tranzytowe nie może być zawieszone dla żeglugi państw neutralnych (handlowej i wojennej) nawet w przypadku wojny, w której uczestniczy państwo położone nad cieśniną.

Mina morska to środek walki morskiej, przeznaczony do rażenia podwodnej części kadłuba okrętu lub statku. Składa się z ładunku materiału wybuchowego umieszczonego w kulistym lub cylindrycznym kadłubie wodoszczelnym, wyposażonego w urządzenia zapalające i zabezpieczające.

Język perski (nowoperski, farsi albo parsi, per. فارسی albo پارسی) – język z grupy irańskiej języków indoeuropejskich, którym posługuje się ponad 50 mln mówiących, zamieszkujących głównie Iran (40 mln), Afganistan (7 mln) i Irak (200 tys.). Jest on jednocześnie lingua franca dla blisko 80 mln mieszkańców Środkowego Wschodu.

Ważniejsze wydarzenia

Bitwa morska między Iranem a USA

Iran podczas wojny z Irakiem usiłował zablokować ruch tankowców w cieśninie. 14 kwietnia 1988 amerykańska fregata rakietowa USS "Samuel B. Roberts" wpłynęła na irańską minę, co spowodowało ciężkie uszkodzenia i niemalże zatonięcie okrętu. W odpowiedzi amerykańska marynarka zaatakowała irańskie jednostki wojskowe i instalacje w pobliżu (operacja Praying Mantis), zatapiając korwetę IS Sahand i kilka mniejszych jednostek oraz ciężko uszkadzając dwie platformy wiertnicze.

Ropa naftowa (olej skalny, czarne złoto) – ciekła kopalina, złożona z mieszaniny naturalnych węglowodorów gazowych, ciekłych i stałych (bituminów), z niewielkimi domieszkami azotu, tlenu, siarki i zanieczyszczeń. Ma podstawowe znaczenie dla gospodarki światowej jako surowiec przemysłu chemicznego, a przede wszystkim jako jeden z najważniejszych surowców energetycznych.

Zatoka Omańska Oceanu Indyjskiego (arab. خليج عمان = Chalidż Uman, pers. دریای عمان = Darya-ye Oman) łączy leżące na południe od niej Morze Arabskie z Zatoką Perską (poprzez Cieśninę Ormuz). Nad zatoką leży stolica Omanu Maskat.

Katastrofa lotu Iran Air 655

Osobny artykuł: Katastrofa lotu Iran Air 655.

3 lipca 1988 amerykański okręt USS "Vincennes" zestrzelił irański samolot pasażerski z 290 osobami na pokładzie. Wszyscy zginęli.

Kolizja USS Newport News i tankowca Mogamigawa

8 stycznia 2007 amerykański okręt podwodny typu Los Angeles USS "Newport News" (SSN-750) został wyciągnięty z zanurzenia przez zawirowania wywołane przez przepływający nad nim japoński tankowiec "Mogamigawa", po czym doszło do zderzenia jednostek. Uszkodzenia po obu stronach okazały się niewielkie.

Okręt podwodny – klasa okrętów przystosowanych do pływania pod wodą (potoczne, błędnie używane, określenie łódź podwodna jest rusycyzmem od Подводная лодка podwodnaja łodka).

Wojna iracko-irańska – zwana również Narzuconą wojną i Świętą obroną (w Iranie), Al-Kadisijją Saddama (w Iraku) oraz Pierwszą wojną w zatoce, wojna między Irakiem i Iranem w okresie od 22 września 1980 do 20 sierpnia 1988.

Konflikt Iran-USA

Na przełomie lat 2007 i 2008 amerykańska marynarka kilkukrotnie donosiła o "prześladowaniu" i "prowokowaniu" ich jednostek przez irańskie łodzie patrolowe.

29 czerwca 2008 Ali Mohammed Dżafari, przywódca irańskich Strazników Rewolucji, oświadczył że w razie agresji amerykańskiej lub izraelskiej, Iran użyje wszelkich środków walki, w tym także blokady cieśniny Ormuz by gwałtownym wzrostem cen ropy osłabić przeciwników. Odpowiedzią USA było zapewnienie wiceadmirała Kevina Cosgriffa, że amerykańska marynarka nie pozwoli by "40% światowej ropy stało się zakładnikiem jednego państwa". W styczniu 2012 brytyjski niszczyciel przeciwlotniczy HMS Daring, najnowocześniejszy i jeden z najpotężniejszych okrętów brytyjskiej marynarki, wyruszył z portu macierzystego w Portsmouth na swoją pierwszą poważną misję. Jego obecność w rejonie Zatoki Perskiej ma ostudzić wojownicze zapędy Iranu.

Prawo morza – dział prawa międzynarodowego publicznego, określający status prawny obszarów morskich oraz statków morskich. Prawo morza opiera się na zwyczaju międzynarodowym oraz umowach międzynarodowych, spośród których najpowszechniej stosowaną jest Konwencja Narodów Zjednoczonych o prawie morza sporządzona 10 grudnia 1982 w Montego Bay (tzw. Konwencja jamajska). W odniesieniu do Polski ważnym aktem prawnym jest również Ustawa z dnia 21 marca 1991 r. o obszarach morskich Rzeczypospolitej Polskiej i administracji morskiej.

USS Samuel B. Roberts (FFG-58) – amerykańska fregata rakietowa typu Oliver Hazard Perry, trzeci okręt należący do United States Navy noszący nazwę pochodzącą od Samuela B. Robertsa, poległego podczas walk o Guadalcanal w 1942 roku.

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Ormuz

Przypisy

Strait of Hormuz (ang.). The Encyclopedia of Earth.
World Oil Transport Chokepoints: Strait of Hormuz (ang.). Energy Information Administration, USA.
D.R. Bugajski, Prawa żeglugowe okrętu w świetle prawa międzynarodowego, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2009, s. 221-224.
Operation Praying Mantis Blows a Hole in Iranian Navy (ang.). Navy League of the United States.
No higher honor: Photos: Operation Praying Mantis (ang.).
Navy says speed of tanker sucked submarine up to surface (ang.).
A game of chicken in the Persian Gulf (ang.).
Iran to close "Strait of Hormuz" in Persian Gulf if attacked (ang.).
U.S. Navy Commander Warns Iran: Don't Try Closing Gulf Oil Passageway (ang.). FOX News.
Potężny okręt wojenny płynie w kierunku Iranu. [dostęp 2012-01-12].

Na mapach: 26°34′N 56°15′E / 26.567, 56.25

Zjednoczone Emiraty Arabskie, Państwo Zjednoczonych Emiratów Arabskich (الإمارات العربيّة المتّحدة) – państwo arabskie na Bliskim Wschodzie, położone nad Zatoką Perską i Omańską, składające się z siedmiu emiratów: Abu Zabi, Dubaj, Szardża, Adżman, Umm al-Kajwajn, Ras al-Chajma i Fudżajra. Graniczy z Arabią Saudyjską i Omanem.

Wyspa – każdy z trwałych fragmentów , jeziorach, stawach, morzach i oceanach. Mała wyspa, to wysepka. Za wyspy nie uznaje się ruchomych ławic piaszczystych, ani obszarów lądu zalewanych podczas przypływów.