Zapoznaj się również z: Cienka czerwona linia w innych znaczeniach.

Cienka czerwona linia – obraz Roberta Gibba z 1881 roku

Cienka czerwona linia (ang. the thin red line) – dwuszereg utworzony podczas bitwy pod Bałakławą przez 93 Pułk Górali Szkockich (93 Sutherland Highlanders Regiment), który odparł szarżę rosyjskiej kawalerii, ratując główny brytyjski obóz na Krymie. Wyrażenie to stało się później metaforycznym określeniem całej brytyjskiej armii.

Bitwa

 Osobny artykuł: Bitwa pod Bałakławą.

25 października 1854 roku, w trakcie wojny krymskiej, rosyjskie wojska pod dowództwem generała Pawła Liprandi przeprowadziły atak na pozycje brytyjsko-tureckie osłaniające Bałakławę – główną brytyjską bazę na Krymie. Po przełamaniu pierwszej linii obrony na Wzgórzach Nasypowych, 2,5-tysięczny oddział rosyjskiej kawalerii wdarł się do Doliny Południowej bezpośrednio zagrażając brytyjskiemu obozowi. Zadanie rozpoznania Bałakławy otrzymał wydzielony oddział w sile czterech szwadronów Ingermanlandzkich Huzarów (około 400-500 jeźdźców). Na ich drodze, zza wzniesienia w okolicy osady Kadykowka, wyłonił się stanowiący ostatnią linię obrony samotny oddział pod dowództwem sir Collina Campbella. Jego trzon tworzyło 550 piechurów 93 Pułku Górali Szkockich. Szkotów w ostatniej chwili wsparło jeszcze 140 inwalidów i chorych z różnych jednostek, których w pośpiechu przysłano z lazaretów w Bałakławie. Dysponując zbyt wątłymi siłami, aby uszykować z nich czworobok, czyli tradycyjną formację piechoty do walki z konnicą, oraz mając niskie mniemanie o rosyjskiej kawalerii, Campbell ustawił swoich ludzi w głęboką na zaledwie dwa szeregi linię. Na obydwu flankach rozmieścił również kilka dział i podporządkowaną mu nieznaną bliżej liczbę tureckiej piechoty.

Gdy huzarzy przeszli do galopu, Campbell przejechał na koniu przed linią Szkotów nakazując im walkę do ostatniego człowieka. "Żołnierze, pamiętajcie, że stąd nie ma odwrotu. Musicie zginąć tam, gdzie stoicie" – przemówił. Łamiąc regulamin, jeden z szeregowców John Scott odpowiedział mu: "Tak jest sir. Skoro tak trzeba, tak zrobimy" (Ay, Sir Colin. An needs be, we'll do that.). Wzbudziło to entuzjazm pozostałych.

Obserwujący starcie korespondent wojenny "The Times" sir William Howard Russell opisał szarżę następującymi słowami:"Rosjanie rzucają się na górali. Ziemia umyka im spod kopyt, nabierają z każdym krokiem coraz większej prędkości, pędząc na cienką czerwoną wstęgę, obramowaną lśniącą stalą".

Szkoci, uzbrojeni w muszkiety wz. 1842 i nowoczesne karabiny Enfield wz. 1853, pierwszą salwę wystrzelili, gdy kawaleria zbliżyła się na odległość około 750 metrów. Prawdopodobnie Campbell rozkazał oddać ją za wcześnie, gdyż nie powaliła żadnego z Rosjan. Kolejna salwa z odległości 450 metrów również nie przyniosła spodziewanego efektu. Dopiero trzecia, oddana z około 300 metrów, oraz ogień z dział na flankach sprawiły, że szyk atakujących się załamał. Po chwili jednak kawalerzyści ponownie zwarli swoje szeregi, skręcili w lewo i ponowili natarcie. W końcu celny ogień kompanii grenadierów z prawej flanki oraz salwa kartaczy z dział zmusiły ich do rezygnacji z ataku. Być może na odwrót huzarów miała również wpływ obawa, że niekonwencjonalnie uszykowany 93 Pułk stanowi jedynie przynętę, a za wzgórzem kryje się kolejna, liczniejsza brytyjska formacja.

Część podekscytowanych młodszych szkockich żołnierzy w naturalnym odruchu rozpoczęła samowolny pościg za uchodzącą jazdą, ale Campbell w stanowczych słowach nakazał się im zatrzymać: "Dziewięćdziesiąty trzeci! Do diabła z tym zapałem!" (93rd! Damn all that eagerness!). Zadanie zostało bowiem wykonane – Bałakława pozostała w brytyjskich rękach.