Clostridium botulinum - Polski Serwis Naukowy

Laseczka jadu kiełbasianego (Clostridium botulinum) – jest Gram-dodatnią beztlenową laseczką należącą do rodzaju Clostridium. Nie ma rzęsek ani otoczki, jednak wytwarza przetrwalniki.

W Księdze Rekordów Guinnessa jest zaklasyfikowana jako najbardziej śmiercionośny organizm, bowiem wytwarza najsilniejszą egzotoksynę: „450 g tej trucizny teoretycznie mogłoby zlikwidować całą ludzkość.” – takie zdanie jest zamieszczone przy opisie bakterii Clostridium botulinum.

Laseczka (bacillus) – wydłużona, cylindryczna morfologiczna forma bakterii zdolna do tworzenia przetrwalników (spor) czyli sporulacji. Mogą tworzyć łańcuchy. Występują formy chorobotwórcze. W większości laseczki są Gram dodatnie.

Księga rekordów Guinnessa (ang. Guinness Book of Records) – informator wydawany corocznie przez firmę Guinness, zawierający udokumentowane rekordy świata, zarówno naturalne, jak i osiągnięte przez ludzi.

Fizjologia

Bakteria ta należy do ścisłych beztlenowców, wzrasta w temperaturach 24-33 °C przy lekko zasadowym pH. W środowisku kwasowym drobnoustrój traci zdolność wytwarzania przetrwalników. Przy dłużej trwających hodowlach bakteria może nie barwić się dodatnio metodą Grama.

Zatrucie jadem kiełbasianym, botulizm (łac. Botulismus; z łac. botulus – kaszanka lub kiełbasa, rodzaj potrawy z surowego mięsa popularny wśród uboższych warstw ludności starożytnego Rzymu) to zespół toksycznych objawów wywołany działaniem wytwarzanego przez Gram-dodatnią, beztlenową bakterię Clostridium botulinum jadu kiełbasianego na organizm.

Egzotoksyny – silne toksyny białkowe wydzielane do środowiska przez żywe komórki bakteryjne, wytwarzane głównie przez bakterie Gram-dodatnie m.in. laseczkę tężca (Clostridium tetani), gronkowca złocistego (Staphylococcus aureus), Clostridium septicum oraz rzadziej bakterie Gram-ujemne, np. przecinkowiec cholery. Wykazują wrażliwość na działanie wysokiej temperatury. Mogą powodować zatrucia przewodu pokarmowego lub działać na układ nerwowy. Ilości mikrogramowe mogą spowodować śmierć człowieka. Egzotoksyny są antygenami, mogą wywoływać odpowiedź immunologiczną organizmu. Związki te poddane działaniu formaldehydu zachowują swoją immunogenność, natomiast tracą zjadliwość – właściwość ta jest wykorzystywana w tworzeniu toksoidów (szczepionek z toksyn).

Epidemiologia

C. botulinum jest wszechobecna (występuje w glebie, osadach morskich). Zarażenie występuje jako zatrucie pokarmowe lub dwukrotnie częstszy tzw. botulizm niemowląt (3-20 tydz. życia, najprawdopodobniej przez karmienie miodem zakażonym bakterią).

Toksyczność

Osobny artykuł: Zatrucie jadem kiełbasianym.

Produkuje egzotoksynę (która jest jednak uwalniana dopiero po autolizie bakterii) zwaną jadem kiełbasianym. Różne szczepy wytwarzają różne jej rodzaje: A, B, Ca, Cb, D, E, F, G, z czego tylko toksyna G nie jest neurotoksyną (nie jest związana z żadnymi objawami chorobowymi). Botulina jest ciepłochwiejna, ulega degradacji po gotowaniu przez 20 minut. Mimo że toksyny są zaliczne do egzotoksyn, są one uwalniane dopiero, gdy bakteria ulegnie autolizie. Objawy kliniczne zatrucia botuliną nazywa się botulizmem.

Clostridum - rodzaj bakterii Gram-dodatnich, beztlenowych laseczek z typu Firmicutes, tworzących przetrwalniki. Rodzaj ten obejmuje ok 60 gatunków drobnoustrojów, powszechnie występujących przede wszystkim w glebie oraz przewodzie pokarmowym ludzi i zwierząt, narządach rodnych kobiet, a także w wodzie i ściekach. Bakterie te cechują się możliwością wiązania azotu atmosferycznego oraz redukcji siarczanów (IV). Większość bakterii z tego rodzaju to saprofity, przeprowadzające procesy fermentacyjne oraz rozkładające celulozę i pektyny. Niektóre gatunki mają właściwości chorobotwórcze, uwarunkowane wytwarzaniem silnych egzotoksyn, inne są drobnoustrojami oportunistycznymi.

Skala pH – ilościowa skala kwasowości i zasadowości roztworów wodnych związków chemicznych. Skala ta jest oparta na aktywności jonów hydroniowych [H3O+] w roztworach wodnych.

Przypisy

Craig Glenday, Guinness World Records 2006, ISBN 0-8385-8529-9.
↑ Gabriel Virella: Mikrobiologia i choroby zakaźne. Wrocław: „Urban & Partner”, 2000, s. 135. ISBN 83-85842-59-4.