Cmentarze w Bydgoszczy

Cmentarz Starofarny

Brama cmentarza Nowofarnego

Grób rodzinny na cmentarzu Nowofarnym

Kwatera poległych żołnierzy w wojnie polsko-bolszewickiej i w II wojnie światowej na cmentarzu Nowofarnym

Pomnik Najświętszej Marii Panny Królowej Korony Polskiej na cmentarzu Nowofarnym

Kwatera żołnierzy radzieckich, poległych w walkach o wyzwolenie Bydgoszczy w styczniu 1945 r. na cmentarzu Nowofarnym

Brama Cmentarza Bohaterów Bydgoszczy

Cmentarz parafialny Najświętszego Serca Pana Jezusa z kaplicą z 1929 r.

Kolumbarium na cmentarzu komunalnym ul. Wiślana

Nowe pochówki na cmentarzu komunalnym ul. Wiślana

Kaplica na cmentarzu par. Trójcy Świętej

Kaplica na cmentarzu ewangelicko-augsburskim

Kwatera wojenna na cmentarzu komunalnym przy ul. Kcyńskiej

Na cmentarzu komunalnym przy ul. Lotników

Lapidarium z nagrobkami z XIX wieku na cmentarzu św. Jana w Fordonie

Kwatera żołnierska na cmentarzu św. Józefa

Kaplica z 1934 r. na cmentarzu św. Wincentego à Paulo

Figura Matki Bożej na cmentarzu św. Wincentego à Paulo

Kaplica z 1935 r. na cmentarzu św. Mikołaja

Cmentarze w Bydgoszczy stanowią istotny element przestrzeni miejskiej. Stanowią część historii miasta, a zarazem element miejskich terenów zieleni.

Wszystkich Świętych, (łac. festum omnium sanctorum) – rzymskokatolicka uroczystość (część innych kościołów również ją uznaje, w tym anglikański i wiele z luterańskich) obchodzona w Polsce 1 listopada ku czci wszystkich znanych i nieznanych świętych.
Okupacja niemiecka w Polsce 1939–1945 – system policyjno-wojskowej administracji niemieckiej na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej, zajętym w wyniku agresji zbrojnej przeciwko Polsce podjętej przez III Rzeszę w dniu 1 września 1939 oraz po podziale terytorium RP w wyniku niemiecko-sowieckiego układu o przyjaźni i granicy z dnia 28 września 1939 (będącego nawiązaniem do paktu Ribbentrop-Mołotow z 23 sierpnia 1939).

W 2008 r. na terenie Bydgoszczy znajdowało się 19 cmentarzy o powierzchni 98,9 ha. Natomiast służby miejskie utrzymują zieleń na ich terenie o powierzchni 74 ha.

Rys historyczny

Okres staropolski

Najstarsze cmentarzysko na terenie obecnej Bydgoszczy zostało założone około 1200 r. p.n.e. przez ludność kultury łużyckiej. Pole popielicowe zawierające około sześciuset grobów, odkryto w 1929 r. podczas budowy szpitala miejskiego przy ul. Curie-Skłodowskiej i Jurasza. Podczas badań archeologicznych odkryto również bardzo wiele grobów, pochodzących od kultur późniejszych.

Królestwo Prus (niem. Königreich Preußen) – oficjalny tytuł państwa prusko-brandenburskiego po roku 1701 wraz z pozostałymi domenami dynastii Hohenzollernów w latach 1701-1918, od 1871 roku wchodzące w skład Cesarstwa Niemieckiego.
Jezuici (pełna nazwa: Towarzystwo Jezusowe ) – męski papieski . Towarzystwo Jezusowe zostało założone w głównej mierze do walki z reformacją, by bronić i rozszerzać wiarę oraz naukę Kościoła rzymskokatolickiego, przede wszystkim przez publiczne nauczanie, .

Pierwsze stałe cmentarze w Bydgoszczy powstały wraz z wprowadzeniem chrześcijaństwa i budową kościołów. W średniowieczu cmentarze takie istniały dowodnie przy:

kościele św. Marii Magdaleny w Wyszogrodzie (Bydgoszczy) – od XII w.,

kościele św. Idziego – od XIII w.,

kościele farnym św. Marcina i Mikołaja – od połowy XIV w.,

kościele mariackim karmelitów – od początku XV w.,

kaplicy szpitalnej Św. Ducha (od 1448 r.) na miejscu której zbudowano istniejący do dziś kościół Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny,

kościele bernardynów – od 1485 r.,

kościele św. Mikołaja – od początku XVI w.,

kościele św. Trójcy – od początku XVI w.,

kaplicy szpitalnej św. Krzyża – od XVI w.,

kaplicy szpitalnej św. Stanisława – od XVI w..

Podczas remontu ulicy Focha w latach 2008-2009, dokonano badań archeologocznych na terenie dawnego cmentarza przy kościele mariackim karmelitów, istniejącego do końca XVIII wieku. Znaleziono w sumie 465 szkieletów. Zmarłych chowano w obrządku chrześcijańskim (głowami na wschód), bez trumien, owiniętych w całun. Badania wykazały, że najwięcej osób pochowanych zmarło w wieku 21-39 lat. Stwierdzono również wiele ciał zmarłych dzieci i kobiet w wieku rozrodczym.

Międzynarodowy Port Lotniczy im. Ignacego Jana Paderewskiego Bydgoszcz (kod IATA: BZG, kod ICAO: EPBY) (po angielsku: Bydgoszcz I. J. Paderewski Airport) - międzynarodowy port lotniczy zlokalizowany około 3 km od centrum Bydgoszczy, znany jako port lotniczy Bydgoszcz-Szwederowo.
Powstanie wielkopolskie – zbrojne wystąpienie polskich mieszkańców Wielkopolski przeciwko państwu niemieckiemu wkrótce po zakończeniu I wojny światowej. Polacy domagali się powrotu ziem zaboru pruskiego do Polski, która w tym czasie umacniała swą niepodległość.

Bydgoscy starostowie, wielmoże i patrycjusze byli pochowani w podziemiach kościoła farnego św. Marcina i św. Mikołaja, a niektórzy w murach kościoła bernardynów (np. zm. w 1609 r. – sekretarz królewski Paweł Koszucki) i jezuitów (np. zmarły w 1648 r. w Bydgoszczy starosta Franciszek Ossoliński – syn kanclerza wielkiego koronnego Jerzego Ossolińskiego).

Jan Henryk Dąbrowski, herbu Dąbrowski (ur. 2 sierpnia 1755 w Pierzchowie nad Rabą w Małopolsce zm. 6 czerwca 1818 w Winnej Górze w Wielkopolsce) – polski generał, senator-wojewoda Królestwa Polskiego w 1815, generał jazdy armii Królestwa Polskiego 1815-1816, dowódca naczelny wojsk polskich w 1813, twórca Legionów Polskich we Włoszech, generał insurekcji kościuszkowskiej. W 1815 odznaczony Orderem Orła Białego, kawaler Orderu Virtuti Militari w 1807, francuskiej Legii Honorowej w 1804, włoskiego Orderu Żelaznej Korony w 1806, rosyjskich orderów św. Włodzimierza i św. Anny.
Bielawy – osiedle w Bydgoszczy położone na Dolnym Tarasie. Granice osiedla stanowią: ulica Kamienna, Marii Skłodowskiej-Curie, Ogińskiego i Wyszyńskiego. Sąsiaduje z Śródmieściem i osiedlami: Osiedle Leśne, Skrzetusko i Bartodzieje. Na tym osiedlu wychował się polski raper Komar[potrzebne źródło], który w swych utworach często wraca do dzieciństwa spędzonego na Bielawach i Bartodziejach.

Prawdopodobnie poza obrębem murów miejskich istniały cmentarze epidemiczne, na których chowano ofiary zarazy, która dziesiątkowała ludność Bydgoszczy w latach 1623-1630 i 1708-1710. Jednym z nich był cmentarz na Biedaszkowie (obecnie lotnisko). W Fordonie istniał natomiast cmentarz żydowski, na którym chowano również Żydów mieszkających w Bydgoszczy.

Chrześcijaństwo, chrystianizm ( ludzi (1/3 ludności świata), biorąc pod uwagę wszystkie odłamy wchodzące w jej skład. Zgodnie z Dziejami Apostolskimi (11,26) "W Antiochii po raz pierwszy nazwano uczniów chrześcijanami" (gr. Χριστιανός).
Lapidarium (łac. lapidarius – kamienny) – miejsce przechowywania i prezentowania zgromadzonych okazów kamieni naturalnych i kamiennych fragmentów rzeźb, nagrobków, pomników, elementów pochodzących z zabytkowych budowli. Ekspozycja może znajdować się na wolnym powietrzu lub w zamkniętym pomieszczeniu (muzeum, galeria, park, dziedziniec). Pierwsze lapidaria powstały w okresie renesansu, upowszechniły się w XIX wieku.

Okres zaborów 1772-1920

W 1772 r. Bydgoszcz została zajęta przez Prusy, w wyniku I rozbioru Polski. W 1778 r. przy ul. Jagiellońskiej na obszarze 6,5 ha powstał najstarszy w mieście cmentarz ewangelicki. 2 października 1794 r. rozegrała się tzw. bitwa pod Bydgoszczą, w której brało udział wojsko polskie pod dowództwem gen. Jana Henryka Dąbrowskiego. Polegli żołnierze pruscy i polscy zostali pochowani przy kościele bernardynów.

Parafia pw. Świętego Antoniego Padewskiego w Bydgoszczy – rzymskokatolicka parafia w Bydgoszczy, erygowana w 1933. Mieści się przy ulicy Głuchej 15, należy do dekanatu Bydgoszcz I.
Pierwszy cmentarz żydowski w Bydgoszczy został założony w 1816 r. na obecnym Wzgórzu Henryka Dąbrowskiego przy ul. Filareckiej. W czasie II wojny światowej został zniszczony przez hitlerowców.

W 1809 r. magistrat zakupił ziemię przy ul. Grunwaldzkiej w celu założenia cmentarza katolickiego. Od 1811 r., gdy władze pruskie wprowadziły zakaz chowania zmarłych katolików na cmentarzach przykościelnych i w podziemiach kościołów, głównymi miejscami pochówków w Bydgoszczy stały się dwa cmentarze: ewangelicki i katolicki. Dla społeczności żydowskiej istniał w tym czasie osobny cmentarz w okolicach folwarku Gościszewo. Taki stan rzeczy istniał do końca XIX wieku. W ciągu kilkudziesięciu lat powstały nowe ewangelickie cmentarze parafialne w gminach podmiejskich, np. na Bielawach (1884), Błoniu (1892).

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).
Pierwszy rozbiór Polski – nastąpił w roku 1772, pierwszy z trzech rozbiorów Polski, do których doszło pod koniec XVIII wieku. Dokonany drogą cesji terytorium I Rzeczypospolitej przez Prusy, Austrię (a właściwie Imperium Habsburgów) i Rosję.

W początkach XX wieku Bydgoszcz liczyła ponad 50 tysięcy mieszkańców i katolicki cmentarz Starofarny nie był już w stanie pomieścić wszystkich zmarłych. W związku z tym proboszcz parafii farnej ks. Ryszard Markwart podjął w 1906 r. decyzję o założeniu nowego cmentarza katolickiego. Zlokalizowany u zbiegu ulic Artyleryjskiej i Zaświat, cmentarz został nazwany Nowofarnym. Posiadał on powierzchnię 7,93 ha i w centralnym punkcie kaplicę pogrzebową, którą w 1984 r. zastąpiono świątynią parafialną pw. św. Krzyża. Cmentarz ten posiadał charakter elitarny, chowano na nim katolików polskich i niemieckich zamieszkałych głównie w centrum miasta. Założono w nim również kwatery żołnierzy i ofiar I wojny światowej, powstania wielkopolskiego, wojny polsko-bolszewickiej 1920 r., a także zwłoki jezuitów pochodzące z katakumb kościoła pojezuickiego na Starym Rynku.

Siernieczek - osiedle Bydgoszczy należące do Dzielnicy Wschodniej znajdujące się między "starą" częścią miasta a Fordonem przyłączonym do niego w 1973 r. Sąsiaduje z osiedlami: Bydgoszcz Wschód, Zimne Wody, Brdyujście i Lasem Gdańskim.
Parafia katedralna św. Marcina i Mikołaja w Bydgoszczy – rzymskokatolicka parafia w Bydgoszczy, erygowana około 1346. Mieści się przy ulicy Farnej 2, należy do dekanatu Bydgoszcz II.

U schyłku okresu pruskiego, w Bydgoszczy i na przedmieściach włączonych do miasta w 1920 r. znajdowało się 17 cmentarzy, przy czym były to głównie cmentarze ewangelickie, dawniej utrzymywane przez zarządy gminne.

Okres międzywojenny 1920-1939

Po przejściu Bydgoszczy do odrodzonej Rzeczypospolitej, wobec stale wzrastającej liczby mieszkańców polskiego pochodzenia, pojawiła się potrzeba budowy nowych kościołów katolickich. W 1924 r. utworzono w mieście cztery nowe parafie: Świętej Trójcy, Najświętszego Serca Jezusa, Matki Boskiej Nieustającej Pomocy, św. Wincentego à Paulo, a w 1933 r. kolejną – parafię św. Antoniego Padewskiego.

Cmentarz – jest instytucjonalnie ukształtowanym wycinkiem przestrzeni o programowo założonym grzebalnym przeznaczeniu, zorganizowanym zaś wedle pewnych dyrektyw - reguł kulturowych, związanych tak ze zrytualizowaniem form grzebania zmarłych, jak i z istnieniem pewnej tradycji sposobu utrwalania pamięci o nich.
W okresie tym Bydgoszcz była grodem strażniczym (1030-1238), potem kasztelańskim (od 1238) i przejściowo książęcym (1314-1323). Nie omijały ją wydarzenia polityczne związane z polityką Piastów w okresie rozbicia dzielnicowego oraz wojny polsko-krzyżackie (1308-1309 i 1327-1332). Na początku XIV wieku można mówić o Bydgoszczy jako przedlokacyjnym ośrodku miejskim (oppidum).

Nowe parafie zabiegały o tereny na założenie własnych cmentarzy. Parafia Świętej Trójcy uzyskała w 1932 r. 4 ha terenu u wylotu miasta przy ulicy Szubińskiej, uszczuplając w ten sposób pole do ćwiczeń ułańskich. Postanowiono, iż nowa nekropolia będzie również cmentarzem garnizonowym.

Parafia Najświętszego Serca Jezusa uzyskała teren na Jachcicach przy ul. Ludwikowo (1929 r.), Parafia Matki Boskiej Nieustającej Pomocy teren na Szwederowie, przy ul. Kossaka, Parafia św. Wincentego à Paulo zaadaptowała cmentarz na Bielawkach, zaś parafia św. Antoniego Padewskiego urządziła w 1935 r. cmentarz na Czyżkówku. Nowy cmentarz powstał również przy kaplicy św. Stanisława na Siernieczku.

Parafia Matki Boskiej Nieustającej Pomocy w Bydgoszczy – rzymskokatolicka parafia w Bydgoszczy przy ul. Ugory 16, wchodząca w skład dekanatu Bydgoszcz III diecezji bydgoskiej. Obejmuje część osiedla Szwederowo.
Parafia Najświętszego Serca Pana Jezusa w Bydgoszczy – rzymskokatolicka parafia w Bydgoszczy wchodząca w skład dekanatu Bydgoszcz II diecezji bydgoskiej. Obejmuje zachodnią część Śródmieścia Bydgoszczy (ok. 14000 mieszkańców).

Okres okupacji 1939-1945

Podczas II wojny światowej cmentarze: Starofarny i Nowofarny, uważane przez tradycję lokalną za najważniejsze cmentarze Bydgoszczy, pełniły rolę ośrodków polskości i stały się świadkami doniosłych uroczystości patriotycznych. Na cmentarzu Nowofarnym ukrywano dzieła sztuki i przedmioty należące do osób rozstrzelanych przez hitlerowców. Oba cmentarze padły ofiarą zarządzenia o usuwaniu polskich napisów z nagrobków. Cenne okazy sztuki kamieniarskiej, a także płyty nagrobne zasłużonych Polaków, celem uchronienia ich przed zniszczeniem, zakopywano w ziemi. Hitlerowcy zniszczyli w tym czasie cmentarze żydowskie na terenie miasta.

Armia Czerwona, (Рабоче-Крестьянская Красная Армия, RKKA), od (ros. Советская армия, stosowane również tłumaczenie Armia Sowiecka) – siły zbrojne Rosji radzieckiej i Związku Radzieckiego, istniejące do grudnia 1991 (przemianowana m.in. na Siły Zbrojne Republiki Białorusi, Siły Zbrojne Federacji Rosyjskiej oraz Siły Zbrojne każdej z pozostałych republik ZSRR).
Kościół Karmelitów pw. Najświętszej Marii Panny (później Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny) – historyczny, nieistniejący kościół położony w Bydgoszczy na placu Teatralnym.

Okres po 1945 r.

Po zakończeniu II wojny światowej założono kilka cmentarzy ofiar hitlerowskiego terroru. Najważniejszy z nich – Cmentarz Bohaterów Bydgoszczy założono w 1946 r. na Wzgórzu Wolności, w miejscu dawnej wieży Bismarcka. Pochowano na nim zwłoki około 1200 mieszkańców Bydgoszczy, zamordowanych w czasie okupacji na terenie miasta, w Dolinie Śmierci, a także w pobliskich miejscowościach. Na istniejących cmentarzach powstały kwatery poległych żołnierzy polskich. Ofiary nalotów bombowych na Bydgoszcz z września 1939 r., mogiły żołnierzy Armii „Pomorze”, ofiary Gestapo i powojennej Służby Bezpieczeństwa i innych złożono na cmentarzu komunalnym przy ul. Kcyńskiej.

Polska Rzeczpospolita Ludowa (PRL) - oficjalna nazwa państwa polskiego w latach 1952-1989. Uprzednio w latach 1945-1952 ten sam organizm państwowy funkcjonował jako podmiot prawa międzynarodowego pod nazwą Rzeczpospolita Polska. Zwana propagandowo Polską Ludową - był to kolokwialny eufemizm na okres monopartyjnych rządów PPR, a od 1948 PZPR w Polsce.
Kościół Św. Idziego – historyczny, nieistniejący kościół położony w Bydgoszczy przy ul. Bernardyńskiej. Najstarsza świątynia Bydgoszczy, pochodząca jeszcze z przedlokacyjnego okresu historii miasta (1030-1346).

Tuż po wojnie, przy ulicy Artyleryjskiej, utworzono cmentarz komunalny, na którym pochowano żołnierzy radzieckich, poległych przy wyzwalaniu Bydgoszczy. Na tym cmentarzu byli chowani także działacze partyjni i państwowi PRL.

W 1947 r. na terenie miasta znajdowało się 10 katolickich cmentarzy parafialnych na obszarze 33 ha, 4 cmentarze komunalne na obszarze 10 ha, a także 2 cmentarze ewangelickie (przy ulicach Zaświat i Jagiellońskiej) na obszarze 16 ha. Na terenie cmentarza miejskiego przy ul. Szubińskiej istniał teren wydzielony dla pochówków żydowskich. W 1964 r. Prezydium Miejskiej Rady Narodowej podjęło decyzje o zamknięciu trzech cmentarzy ewangelickich i dwóch katolickich.

Żydzi mieszkali w Fordonie już co najmniej od XVI w. i zapewne już wówczas funkcjonował ich odrębny cmentarz. Wizytacja kościelna z 1781 r. określa, że posiadali go od niepamiętnych czasów.
Służba Bezpieczeństwa (SB) – organ bezpieczeństwa państwa działajacy w strukturach resortu spraw wewnętrznych, działający w PRL w latach 1956-1990, powołany m.in. do utrwalania władzy komunistycznej oraz zapewniania porządku publicznego wewnątrz kraju. W końcowej fazie swojego istnienia, w sierpniu 1989 SB zatrudniała 24300 funkcjonariuszy, którzy kontrolowali 90000 tajnych współpracowników.

W latach 1978-1979 zliwidowano część cmentarza Starofarnego, w związku z modernizacją ulicy Grunwaldzkiej. Podczas prac dopuszczono się wielu szkód, m.in. zniszczono zabytkową kaplicę z XVII wieku. Następstwem tych wydarzeń było powołanie Społecznego Komitetu Ratowania Zabytków Cmentarza Starofarnego, na czele którego stanął mgr inż. arch. Stefan Klajbor. Komitet ten uzyskał od władz wojewódzkich wpisanie cmentarza do rejestru zabytków, co nastąpiło 28 czerwca 1983 r. W latach 90. XX w. do rejestru zabytków wpisano kolejnych sześć cmentarzy: katolicki św. Jana (1991), komunalny na ul. Kcyńskiej (1993), katolicki św. Józefa (1993), katolicki św. Mikołaja (1993), ewangelicko-augsburski (1994), katolicki św. Stanisława (1995).

Mury miejskie Bydgoszczy - zespół średniowiecznych obwarowań Bydgoszczy, budowanych od początku XV wieku, później zniszczonych i w większości rozebranych w XIX wieku.
Kolumbarium – rodzaj zbiorowego grobowca z czasów rzymskich i wczesnochrześcijańskich, pojawił się w czasach cesarza Augusta w I w. p.n.e. Kolumbarium to budowla podziemna z niszami w ścianach wewnętrznych. Nisze przeznaczone były na urny z prochami zmarłych. Pod ścianami, na posadzce ustawiano sarkofagi.

W 1986 r. ukończono budowę dużego cmentarza komunalnego, położonego na osiedlu Brdyujście. Jest on obecnie największą, miejską nekropolią, z którą wiążą się plany rozwojowe. m.in. jego powiększenie lub budowa spopielarni zwłok. Na cmentarzu tym, wkomponownym w teren leśny, możliwe są pochówki urnowe w istniejącym kolumbarium.

Błonie – osiedle w Bydgoszczy położone na płaskowyżu. Granice osiedla stanowią: ulica Szubińska, tor kolejowy, Ostroroga, Lotników, Stawowa, Na Wzgórzu i Seminaryjna.
Kościół Klarysek pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny (początkowo Św. Ducha, św. Wojciecha, św. Klary i św. Barbary) – zabytkowy kościół położony w Bydgoszczy przy ul. Gdańskiej.

W latach 90. XX wieku rozpoczęto rewaloryzację starych nagrobków osób zasłużonych dla Bydgoszczy i regionu na cmentarzu Nowofarnym oraz renowację cmentarza Starofarnego. Prace te są wspomagane funduszami zbieranymi przez społeczeństwo Bydgoszczy w czasie Święta Zmarłych.

Cmentarze komunalne

Cmentarze komunalne, razem z ponownie otwartym (1994 rok) zabytkowym cmentarzem Starofarnym, zajmują powierzchnię 30,6 hektarów. Pochowanych jest na nich 49 tys. osób. Utrzymanie cmentarzy komunalnych na terenie miasta należy do Wydziału Gospodarki Komunalnej i Ochrony Środowiska Urzędu Miejskiego.

I wojna światowa – pomiędzy od czasu wojen napoleońskich na kontynencie europejskim zakończony klęską Państw Centralnych, likwidacją mocarstw Świętego Przymierza i powstaniem w Europie Środkowej i południowej licznych państw narodowych. Mimo ogromu strat i wstrząsu nimi wywołanego wojna ta nie rozwiązała większości konfliktów, co doprowadziło do wybuchu II wojny światowej 21 lat po jej zakończeniu.
Jerzy Ossoliński herbu Topór (ur. 15 grudnia 1595 w Sandomierzu, zm. 9 sierpnia 1650) – podstoli wielki koronny od 1630, marszałek sejmu 1631, starosta bydgoski od 1633, podskarbi nadworny koronny od 1633, wojewoda sandomierski od 1636, podkanclerzy koronny od 1639, kanclerz wielki koronny od 1643.

Cmentarze wyznaniowe

W Bydgoszczy znajduje się 13 cmentarzy wyznaniowych, o łącznej powierzchni 65 hektarów, na których pochowanych jest ponad 154 tysiące zmarłych.

Cmentarze martyrologiczne

W Bydgoszczy znajdują się również również cmentarze pamięci narodowej i kwatery pamiątkowe na cmentarzach komunalnych i wyznaniowych. Grabownictwem zajmuje się Urząd Miejski, a konserwacją tych obiektów, w jego imieniu i na zlecenie Przedsiębiorstwo „Zieleń Miejska” Spółka z o.o.

Kwatery żołnierskie na bydgoskich cmentarzach

Na terenie Bydgoszczy znajdują się groby ok. 3,5 tys. żołnierzy: polskich, rosyjskich i francuskich, poległych w wyniku działań wojennych, rozmieszczone w specjalnie urządzonych kwaterach na pięciu cmentarzach:

Wyszogród – dawniej gród położony na lewym brzegu Wisły w strategicznie ważnym miejscu na pograniczu pomorsko-kujawskim. Sprawował kontrolę nad drogą wodną Wisły i węzłem drogowym wiodącym z Kujaw na Pomorze Gdańskie oraz ziemię chełmińską. W związku z tym był przedmiotem długotrwałych sporów i walk kujawsko-pomorskich. Grodzisko znajduje się na terenie Fordonu – dzielnicy Bydgoszczy.
Kanclerz wielki koronny – w dawnej Polsce: urzędnik kierujący kancelarią monarchy oraz odpowiadający za politykę zagraniczną. Urząd ten pojawił się na początku XII wieku i był sprawowany przez osobę duchowną. W czasie rozbicia dzielnicowego każdy władca miał własnego kanclerza; po zjednoczeniu kanclerz krakowski wypierał kanclerzy ziemskich (urzędy te zanikły do XV wieku).

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)