Constance Markiewicz - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy irlandzkiej działaczki niepodległościowej. Zapoznaj się również z: inne osoby o tym nazwisku.

Constance Georgine Markiewicz (Markievicz), zw. Countess Markiewicz (Markievicz), z domu Gore-Booth, irl. An Chúntaois Constance Markievicz (ur. 4 lutego 1868 w Londynie, zm. 15 lipca 1927 w Dublinie) – irlandzka działaczka niepodległościowa i społeczna.

Feminizm (łac. femina ‘kobieta’) – nurt myśli politycznej i ruch społeczny związany z równouprawnieniem kobiet. Istnieje wiele nurtów feminizmu, odróżniających się stanowiskami politycznymi, radykalizmem czy poglądami na temat płci kulturowej.

Markiewicz (forma żeńska: Markiewicz/Markiewiczowa; liczba mnoga: Markiewiczowie) – polskie nazwisko. Na początku lat 90. XX wieku Polskę zamieszkiwało 21096 osób o tym nazwisku.

Pochodziła z bogatej ziemiańskiej rodziny anglo-irlandzkiej. Dzieciństwo spędziła w rodzinnej posiadłości w Lissadell (hrabstwo Sligo, północno-zachodnia Irlandia). Rodzina była zaprzyjaźniona z W. B. Yeatsem, który często odwiedzał ich dom; jego idee artystyczne i poglądy społeczno-polityczne wywarły w przyszłości duży wpływ na nią i jej siostrę Ewę.

Głodówka - nieprzyjmowanie pokarmu, spowodowane brakiem żywności lub jako protest (np. strajk głodowy). Czasami głodówka stanowi rodzaj diety (głodówka lecznicza).

Traktat angielsko-irlandzki (ang. Anglo-Irish Treaty, Treaty, irl. Conradh Angla-Éireannach) - traktat angielsko-irlandzki, kończący irlandzką wojnę o niepodległość.

Studiowała sztuki piękne w Londynie, w 1898 wyjechała do Paryża aby studiować malarstwo. Poznała tam Polaka hr. Kazimierza Dunin-Markiewicza herbu Łabędź. Związek z tym o kilka lat młodszym wdowcem zaowocował małżeństwem we wrześniu 1900. Po kilkumiesięcznym pobycie w majątku męża na Ukrainie – w Żywotówce i później ponownie w Paryżu, małżeństwo przeniosło się w 1903 do Dublina, gdzie szybko włączyło się w życie kulturalne elit, z czasem także polityczne.

Skauting (ang. scouting) – ruch społeczny i pedagogiczny, sformalizowany później w szeregu organizacji młodzieżowych w wielu krajach, który został zapoczątkowany na przełomie XIX i XX w. w Anglii przez Roberta Baden-Powella i Ernesta Thompson Setona w USA. W Polsce jego prekursorem był Andrzej Małkowski, uważany za twórcę harcerstwa – polskiej odmiany skautingu.

Sinn Féin (irl. – "My sami") – irlandzka organizacja i partia. Data jej utworzenia nie jest wyraźnie określona. Najwcześniejszą datą może być rok 1898, lub 1905 w którym nazwą Sinn Féin określono grupę irlandzkich organizacji politycznych. Według Brytyjczyków, w roku 1916 zorganizowała ona powstanie, z którym nie miała jednak bezpośredniego związku. Partia o nazwie Sinn Féin została formalnie założona w roku 1917. Była to irlandzka partia lewicowa, republikańska, separatystyczna, związana z IRA. Aktualnie jest aktywnym uczestnikiem życia politycznego w Irlandii, jak również w Irlandii Północnej, gdzie jest największą partią nacjonalistyczną, zdobywającą w wyborach ok. 25% głosów. W czasie referendum w 2008 roku zdecydowanie opowiedziała się przeciw przyjęciu traktatu lizbońskiego.

Był to okres odradzania się irlandzkiej tożsamości narodowej, czego efektem stało się dążenia do uzyskania niepodległości. C. Markiewicz, podobnie jak inni irlandzcy intelektualiści, zaangażowała się w działalność społeczną i polityczną. Jako przedstawicielka Inghinidhe na hÉireann (Córy Irlandii), organizacji feministycznej, walczącej również o prawa obywatelskie i suwerenność kraju, weszła do Rady Sinn Féin, zalążka przyszłego rządu Irlandii. Założyła Fianna Éireann – odpowiednik ruchu skautowego, jednak o bardziej paramilitarnej formie. Organizacja stawiała przed sobą wiele celów, poprzez łącznie zabawy z wychowaniem miała stać się szkołą irlandzkiego patriotyzmu.

Sligo jest hrabstwem w zachodniej Irlandii w prowincji Connacht. Irlandzka nazwa Sligeach ma swoje źródło w liczebności muszli odnajdywanych w hrabstwie i ma swoje odzwierciedlenie również na herbie hrabstwa (patrz obok).

Parlament - w państwach o demokratycznych systemach władzy, jest to najwyższy organ przedstawicielski, a jednocześnie zasadniczy organ władzy ustawodawczej.

Constance Markiewicz związała się również z powstającymi w Irlandii organizacjami związkowymi i socjalistycznymi. Aktywnie organizowała pomoc dla robotników i ich rodzin, uczestników strajków i ofiar lokautu w 1913. W tym samym roku powstały w Irlandii dwie organizacje zbrojne: Irlandzcy Ochotnicy i Irlandzka Armia Obywatelska; Constance Markiewicz, jako jedna z niewielu osób obytych z bronią, zajęła się szkoleniem ochotników. Wybuch I wojny światowej przyniósł liczne rozterki ale i nowe nadzieje dla Irlandczyków; dla hrabiny miał również wymiar osobisty. Jej mąż powrócił na Ukrainę – w praktyce oznaczało to koniec ich małżeństwa.

Irlandzcy Ochotnicy (irl. Óglaigh na hÉireann) - paramilitarna organizacja założona przez irlandzkich nacjonalistów w 1913 roku. W 1919 wraz z Armią Obywatelską utworzyła Irlandzką Armię Republikańską.

I wojna światowa – pomiędzy od czasu wojen napoleońskich na kontynencie europejskim zakończony klęską Państw Centralnych, likwidacją mocarstw Świętego Przymierza i powstaniem w Europie Środkowej i południowej licznych państw narodowych. Mimo ogromu strat i wstrząsu nimi wywołanego wojna ta nie rozwiązała większości konfliktów, co doprowadziło do wybuchu II wojny światowej 21 lat po jej zakończeniu.

23 kwietnia 1916 wybuchło powstanie wielkanocne. Constance Markiewicz wzięła w nim udział, pełniąc funkcję zastępcy dowódcy obrony parku St Stephen's Green. Po upadku powstania, 30 kwietnia została uwięziona wraz z resztą przywódców powstania. Oskarżona przed sądem wojskowym o zdradę stanu i kolaborację z Niemcami, skazana została na karę śmierci, wkrótce zamienioną na dożywocie (jak podkreślano, tylko ze względu na jej płeć). W czerwcu 1917 wyszła jednak na wolność na mocy amnestii ogłoszonej przez rząd brytyjski, powszechnie potępiany za krwawe represje, i powróciła tryumfalnie do Dublina.

Éamon de Valera (Edward George de Valero, irlandzka pisownia Éamonn de Bhailéara, ur. 14 października 1882 zm. 29 sierpnia 1975) – bojownik o niepodległość Irlandii, polityk irlandzki, premier (taoiseach) i prezydent Irlandii. Doprowadził do uniezależnienia kraju od Wielkiej Brytanii.

Fianna Fáil - Partia Republikańska (Fianna Fáil - The Republican Party, irl. Fianna Fáil - An Páirtí Poblachtánach) – jedna z partii w Irlandii, założona 23 marca 1926 roku przez Eamona de Valerę. Partia konserwatywna, dominująca na scenie politycznej Irlandii (tworzyła 14 na 20 gabinetów). Z tej partii wywodzi się obecna prezydent Republiki Irlandii Mary McAleese.

Po raz kolejny została aresztowana 18 maja 1918 wraz z kilkuset członkami i sympatykami partii Sinn Féin. W grudniu 1918, wciąż przebywając w więzieniu, wystartowała w wyborach do Izby Gmin, pierwszych w których miały prawo brać udział kobiety. Zdobywszy mandat, stała się pierwszą kobietą wybraną do parlamentu. Nie zasiadła jednak w ławach poselskich, ponieważ, podobnie jak reszta członków jej partii zbojkotowała Izbę Gmin, tworząc własny narodowy parlament Irlandii – Dáil Éireann. W marcu 1919 opuściła więzienie. Po jednostronnej deklaracji niepodległości i utworzeniu rządu Eamona de Valery mianowana została ministrem pracy. Aresztowana w czerwcu 1919, spędziła w więzieniu 4 miesiące. Po odbyciu kary kontynuowała działalność w konspiracyjnym rządzie. Po raz kolejny aresztowana jesienią 1920, uwolniona po rozejmie irlandzko-angielskim.

Wolne Państwo Irlandzkie (irl. Saorstát Éireann) – istniejące w latach 1922-1937 niepodległe państwo obejmujące 26 z 32 hrabstw Irlandii, oddzielonych od Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii.

Ukraina (ukr. Україна, Ukrajina) – państwo położone w Europie Wschodniej. Graniczy od północy z Białorusią, od zachodu z Polską, Słowacją i Węgrami, od południa z Rumunią i Mołdawią oraz Morzem Czarnym, od północnego wschodu i wschodu z Federacją Rosyjską. Ukraina jest członkiem-założycielem ONZ oraz organizacji regionalnych i subregionalnych tj. Wspólnota Niepodległych Państw, OBWE, GUAM i Organizacja Państw Morza Czarnego. Jedynym skrawkiem Ukrainy w Azji jest wyspa Tuzła w cieśninie kerczeńskiej.

Podpisanie w 1921 w Londynie tzw. Traktatu i powołanie Wolnego Państwa Irlandzkiego spowodowało rozłam wśród Irlandczyków, wybuchła dwuletnia wojna domowa. Constance Markiewicz przerwała swoją podróż po Stanach Zjednoczonych, jako zdeklarowana przeciwniczka porozumienia rozpoczęła działalność antyrządową. Po raz piąty w życiu została aresztowana w listopadzie 1923, tym razem przez władze irlandzkie, w związku organizacją kampanii na rzecz zwolnienia głodujących więźniów. W więzieniu w imię solidarności sama podjęła głodówkę. Wraz z większością przetrzymywanych została zwolniona po miesiącu.

Amnestia – jednorazowe darowanie lub złagodzenie prawomocnie orzeczonych kar lub środków karnych za popełnione przestępstwa lub wykroczenia określonego rodzaju poprzez wydanie aktu prawnego.

Izba Gmin – izba niższa dwuizbowego parlamentu brytyjskiego, odgrywa jednak rolę nadrzędną wobec Izby Lordów. W obecnej kadencji (2005-2010) w jej skład wchodzi 646 deputowanych (MPs od angielskiego Member of Parliament - "członek parlamentu"), wybieranych przez całość obywateli Zjednoczonego Królestwa w powszechnych, czteroprzymiotnikowych wyborach. Począwszy od następnej kadencji, której rozpoczęcie planowane jest na połowę maja 2010, liczba członków Izby wzrośnie do 650.

W kolejnych latach (1924 – 1927) w dalszym ciągu udzielała się politycznie i społecznie, jako posłanka republikańska (Fianna Fáil), przy reorganizacji harcerstwa, pomagając biednym itd. Zmarła 15 lipca 1927 w Dublinie, w pogrzebie uczestniczyło ponad 100 tysięcy ludzi.

Bibliografia

Petrusewicz M., 2000, Irlandzki sen: życie Konstancji Markiewiczowej – komendantki IRA (1868-1927), Warszawa. ISBN 83-7163-265-7