Cumowanie - Polski Serwis Naukowy

Zacumowany statek

Cumowanie – unieruchomienie jednostki pływającej (statku wodnego) przy nabrzeżu, kei, pomoście, burcie innej jednostki, boi, pławie, dalbie, beczce cumowniczej itp.

Termin cumowanie odnosi się także do unieruchamiania przy odpowiednich platformach i wieżach statków powietrznych lżejszych od powietrza (balony, sterowce), oraz do statków kosmicznych łączących się z sobą w przestrzeni kosmicznej.

Cumowanie statków wodnych

Statek wodny – dość szerokie i nie do końca sprecyzowane pojęcie, zawężające określenie jednostki pływającej do takich jednostek, które mogą poruszać się samodzielnie, lub też, w myśl innych definicji, są wykorzystywane ogólnie jako środek transportu (z własnym napędem lub bez). Przykładowo w rozumieniu międzynarodowego prawa drogi morskiej statek oznacza wszelkiego rodzaju urządzenie pływające, nie wyłączając urządzeń bezwypornościowych i wodnosamolotów, używane lub nadające się do użytku jako środek transportu wodnego.

Burta – strona na statku wodnym, każda z połówek jednostki pływającej, rozdzielonych płaszczyzną symetrii kadłuba. Termin ten ma wiele pokrewnych znaczeń począwszy od całości jednej z połówek kadłuba, poprzez poszycie jednej z połówek (lub część poszycia nad obłem), aż do litej bariery na dużej jednostce, otaczającej odkryty pokład, będącej de facto nadburciem, a nie burtą. Jednak o tym, że coś znajduje się na jednej z burt, mówi się także wtedy, gdy to coś znajduje się nawet znacznie powyżej najwyższego pokładu (np. światła na masztach mogą być w osi jednostki, lub na jednej z burt).

Czynności tej dokonuje się za pomocą lin cumowniczych podawanych z pokładu cumującej jednostki. W zależności od sposobu użycia tych lin, nazywa się je cumami, szpringami lub brestami. Liny cumownicze wyprowadza się z jednostki zasadniczo tylko z okolic jej dziobu i rufy. Cumy biegną skośnie od dziobu jednostki w przód i od rufy w tył, szpringi zaś odwrotnie, kontrując cumy. Bresty są prowadzone prostopadle do nabrzeża.

Lina cumownicza, cuma – gruba lina z włókien roślinnych (niegdyś) lub z tworzywa sztucznego (dziś), albo też stalowa, służąca do cumowania, czyli mocowania jednostki pływającej do brzegu, lub do innej jednostki, oraz do holowania i tym podobnych czynności (np. obracanie jednostki na dalbie). Mocuje się ją na lądzie (nabrzeże, pomost) do polera lub pierścienia cumowniczego, a na jednostce do polera lub (na mniejszych jednostkach) do knagi. Liny podawane na brzeg mogą mieć koniec wolny, lub zakończony dużym okiem.

Odbijacz - przedmot pochłaniający energię uderzenia statku w nabrzeże w czasie manewrów lub podczas postoju oraz zabezpieczający burtę i nabrzeże przed uszkodzeniami na skutek tarcia statku o nabrzeże. Odbijacze mogą być zamocowane na stałe na nabrzeżu lub powieszone na burcie statku na czas postoju. Jako odbijacze wykorzystywane są belki drewniane, stare opony, lub krótkie kawałki grubych lin. Są też odbijacze produkowane przemysłowo jako "balony" z spienionej gumy (pływające) o objętości kilku metrów sześciennych (Yokohamy) oraz konstrukcje ze stali i gumy lub specjalnych tworzyw sztucznych, mocowane do nabrzeża.

Rysunek mocowania lin cumowniczych
(1) – cuma dziobowa; (2) – brest dziobowy; (3) – szpring dziobowy; (4) – szpring rufowy; (5) – brest rufowy; (6) – cuma rufowa

Cumowanie ma na celu nie tylko bieżące unieruchomienie jednostki, ale także zabezpieczenie jej przed zerwaniem w razie pogorszenia pogody, a sposób cumowania powinien uwzględniać także warunki lokalne – przede wszystkim wahania poziomu wody. W przypadku korzystania przez więcej niż jedną jednostkę z tych samych urządzeń cumowniczych na nabrzeżu, liny cumownicze powinno się tak zakładać, aby było możliwe zdejmowanie ich w dowolnej kolejności. Np. w przypadku liny z uchem robi się to w ten sposób, że drugą linę przewleka się od spodu przez ucho tej będącej już na polerze i następnie zakłada na poler powyżej pierwszej liny.

Holownik – statek lub okręt pomocniczy konstrukcyjnie przewidziany do holowania (prac holowniczych). Posiada silnik o niewspółmiernie dużej mocy i uciągu (do kilkudziesięciu ton siły) w stosunku do wielkości.

Nabrzeże – linia brzegowa mola, pirsu lub kanału portowego wraz z przyległymi terenami portowymi, odpowiednio przystosowane (uzbrojone) do postoju i obsługi jednostek pływających. W żargonie marynarskim używa się też określenia keja.

W przypadku występowania nurtu wody, lub wiatru o istotnej sile, manewru cumowania należy dokonywać pod prąd i pod wiatr.

Cumowanie wykonuje się po dojściu jednostki do nabrzeża (lub innego obiektu) i wyhamowaniu jej. Przy większych jednostkach dojście to jest realizowane za pomocą holowników portowych. Sama czynność cumowania polega na podaniu lin cumowniczych na ląd, dociągnięciu nimi jednostki do nabrzeża aż oprze się o odbijacze, a następnie obłożeniu tych lin na polerach.

Keja - słowo wywodzące się z istniejącego w XVII wieku słowa kaai (jęz. holenderski) lub quai (jęz. francuski), lub quay (jęz. angielski) oznaczające umocniony kamieniem fragment brzegu rzecznego lub linii brzegowej w porcie morskim, do którego mogły przybijać statki (okręty) oraz dokonywać przeładunku towarów i zaopatrzenia.

Rzutka - stosunkowo cienka lina, (8-12 mm średnicy), z włókien naturalnych lub syntetycznych, z obciążeniem na końcu, (tradycyjnie używano gałki bosmańskiej), woreczek z piaskiem, obecnie specjalne obciążniki z gumy. W rozwiązaniach prowizorycznych lub w miejscach o niskim standardzie można spotkać kawałek metalu) używana głównie przy manewrach cumowania statku. Ponieważ cumy są zbyt ciężkie, aby przekazać je na odległość większa niż kilka metrów, w momencie, gdy statek znajduje się kilkanaście metrów od nabrzeża, ze statku rzuca sie rzutkę (ręcznie lub, rzadziej, za pomocą specjalnej wyrzutni). Po przywiązaniu rzutki do końca cumy można cumę przeciągnąć na nabrzeże i tam zamocować.

W przypadku większych odległości od brzegu, aby linę cumowniczą podać z jednostki na brzeg, przerzuca się najpierw rzutkę, na końcu której dowiązana jest lina cumownicza, lub też mocniejsza linka (messanger), a do niej dopiero lina właściwa.

Robotnik portowy wyspecjalizowany w przyjmowaniu "cum" (czyli lin cumowniczych) z pokładu, mocowaniu cum na nabrzeżu i oddawaniu cum na pokład to cumownik portowy. Ponieważ cumowanie jest manewrem potencjalnie niebezpiecznym zarówno dla infrastruktury nabrzeża, jak i sąsiednich zacumowanych jednostek, w przypadku większych statków przepisy portowe określają obowiązek korzystania z cumowników, oraz określają ich liczbę w zależności od długości statku.

Statek kosmiczny - pojazd poruszający się poza atmosferą Ziemi. Pojazd ten musi być wyniesiony i rozpędzony do odpowiedniej prędkości przez silniki napędowe. Współczesne statki kosmiczne wynoszone są w górę dzięki napędowi rakietowemu, który wytwarza siłę odrzutu. Wyróżnia się kilka rodzajów statków kosmicznych:

Overholung (lub owerholung) – obrócenie o 180°, przy użyciu cum i szpringów, zacumowanej jednostki pływającej w celu np. uzyskania dostępu do drugiej burty dla wykonania prac konserwacyjnych (mycie, malowanie itp.), częściej w celu dogodnego postoju albo właściwego ustawienia jednostki żaglowej dla odejścia z miejsca cumowania bez użycia napędu mechanicznego (jedynie na żaglach). Na jednostkach mających płetwę sterową, silnik zaburtowy itp. zawieszone bezpośrednio na rufie wygodniejsze i bezpieczniejsze może być obracanie dziobem do nabrzeża. Na jednostkach z bukszprytem (zwłaszcza z delfiniakiem) szczególnie przy wysokim nabrzeżu dogodniejsze może być obracanie rufą do kei.

Po zacumowaniu jednostki możliwe jest także jej przecumowanie. Terminem tym nazywa się manewry przestawienia (ferholung) lub obrócenia (overholung) jednostki. Manewrów tych dokonuje się na linach cumowniczych.

Potocznie terminem cumowania nazywa się także manewr dochodzenia jednostki do obiektu, przy którym będzie zacumowana. Również potocznie cumowaniem nazywa się postój jednostki przy nabrzeżu.