Cygański Las - Polski Serwis Naukowy

Tablica upamietniająca pierwszą wzmiankę o Bielsku, w której wymieniony został Cygański Las

Nieczynny tor saneczkowy

Dawna pętla tramwajowa. Zdjęcie z 2004

Cygański Las (niem. Zigeunerwald) – las w południowej części Bielska-Białej, w dzielnicach Olszówka i Mikuszowice, na stokach Kołowrotu, Koziej Góry, Równi i Górnej Równi w Beskidzie Śląskim.

Drzewostan - zespół większej liczby drzew rosnących na pewnej powierzchni leśnej w odpowiednim zagęszczeniu i zwarciu koron, wzajemnie na siebie oddziałujących.

Beskid Śląski (czes. Slezské Beskydy, 513.45) – pasmo górskie, stanowiące część Beskidów Zachodnich. Jest mezoregionem wchodzącym w skład prowincji Karpat Zachodnich. Najwyższymi szczytami Beskidu Śląskiego są Skrzyczne (1257 m n.p.m.) i Barania Góra (1220 m n.p.m.), natomiast dla części czeskiej Czantoria Wielka (995 m n.p.m.).

Cygański Las jest pozostałością dawnego lasu rozciągającego się od Mikuszowic po Kamienicę. Został wymieniony w dokumencie z 1312 r., w którym Mieszko cieszyński nadaje las we władanie mieszczanom bielskim. Dokument ten jest najstarszą pisemną wzmianką o mieście Bielsku. W 1548 r. Wacław III Adam zezwolił na użytkowanie wykarczowanej części lasu jako pastwiska miejskiego. W XVII w. las stał się przedmiotem sporu pomiędzy mieszczanami bielskimi a dzierżawcą dóbr łodygowickich, kasztelanem Stanisław Warszyckim, zakończony zbrojną interwencją wojsk austriackich w 1644 r. Nieprawidłowa eksploatacja tego terenu doprowadziła do zniszczenia pierwotnego drzewostanu, w znacznej mierze odtworzonego w XIX wieku.

Kozia Góra (niem. Ziegenbock, 683 m n.p.m.), zwana także Stefanką (od nazwiska dr. Karola Steffana, bielskiego burmistrza i prezesa Beskidenverein) – szczyt na terenie Bielska-Białej.

Bystra – wieś w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie bielskim, w gminie Wilkowice, nad Białą. Dawniej dwie odrębne wsie – Bystra Śląska (niem. Bistrai) i Bystra Krakowska, połączone administracyjnie od 1956 r. z równoczesną zmianą nazwy na Bystra.

W latach 60. XIX wieku dolna część lasu została z inicjatywy dyrektora szkoły realnej w Bielsku, Karola Ambrożego, przekształcona przez Towarzystwo Upiększania Miasta (Bielitz-Biala'er Verschönerungsverein) w park leśny wzorowany na Lesie Wiedeńskim. Przyczyniło się to rozwoju Mikuszowic Śląskich (których częścią była Olszówka) jako miejscowości turystycznej – powstały tam liczne wille letniskowe (należące głównie do bogatych mieszkańców Bielska), ścieżki spacerowe, obiekty gastronomiczne, rozrywkowe i noclegowe. Wytyczono również liczne szlaki turystyczne prowadzące na okoliczne szczyty, a od 1895 r. do 1971 r. w bezpośrednie sąsiedztwo Cygańskiego Lasu docierała linia tramwajowa. Dolna część lasu, wraz z całymi Mikuszowicami Ślaskimi została włączona do Bielska-Białej w roku 1968 r., natomiast górna należała aż do roku 1990 do Bystrej.

Kołowrót (798 m n.p.m.; inaczej Słona Góra, niem. Salzberg) - spiętrzenie grzbietu, odchodzącego w kierunku północno-wschodnim od masywu Szyndzielni, w północno-wschodniej części Beskidu Śląskiego. Szczyt Kołowrotu wznosi się tuż na wschód od przełęczy Kołowrót, natomiast od sąsiedniej Koziej Góry oddziela go płytka Przełęcz Kozia.

Mieszko cieszyński (ur. 1252/1256, zm. 1314 lub 1315) – od 1281/2 wspólnie z bratem Przemysławem w Cieszynie, Oświęcimiu i Raciborzu, od 1290 po podziale samodzielny książę cieszyńsko-oświęcimski, sojusznik (być może także lennik w latach 1292-1305) króla Czech Wacława II. Założyciel linii Piastów cieszyńskich.

Nazwa Cygański Las jest dosłownym tłumaczeniem niemieckiej nazwy Zigeunerwald, która jest zniekształconą formą pochodzącą od Ziegenwald (Kozi Las). W latach PRL nosił nazwę Park Ludowy.

W 1997 r. utworzono zespół przyrodniczo-krajobrazowy "Cygański Las" o powierzchni 925 ha. Na skutek zmian przepisów i sprzeciwów części inwestorów, chcących rozbudowywać tutaj infrastrukturę turystyczną w 2004 r. powierzchnię ZPK zmniejszono do 593 ha. Część Cygańskiego Lasu położona na zboczach Kołowrotu chroniona jest także w ramach Parku Krajobrazowego Beskidu Śląskiego.

Bielsko (niem. Bielitz, czes. Bílsko) – do 1950 samodzielne miasto na Śląsku Cieszyńskim. Po połączeniu z Białą Krakowską, obszar miasta stanowi zachodnią część historycznego centrum Bielska-Białej.

Biegi narciarskie (także: biegi płaskie, dla odróżnienia od całkowicie innej dyscypliny zimowej – biegów zjazdowych) – sport zimowy popularny w krajach z rozległymi zaśnieżonymi terenami, głównie w północnej Europie oraz Kanadzie. Popularność tego sportu szybko rośnie także w Stanach Zjednoczonych, Rosji i krajach Europy Środkowej.

W Cygańskim Lesie występują naturalne skupiska leśne i nieleśne, m.in. żyzna buczyna karpacka, jaworzyna górska z miesięcznicą trwałą, grąd subkontynentalny oraz podgórski łęg jesionowe).

Przez teren Cygańskiego Lasu przebiegają szlaki turystyczne w trzech kolorach w następujących kierunkach:

na Szyndzielnię - 2.45 h

na Magurkę Wilkowicką przez Łysą Górę - 3.00 h

na Klimczok przez Szyndzielnię i Dębowiec - 3.30 h

na Kozią Górę - 1.45 h

Na alejkach spacerowych zimą można uprawiać narciarstwo biegowe. Do Cygańskiego Lasu można dojechać autobusami MZK nr: 1, 1s i 14

Magurka Wilkowicka (niem. Josefsberg – od pobliskiego źródełka św. Józefa; 909 m n.p.m.) – czwarty co do wysokości szczyt Beskidu Małego, pod względem administracyjnym znajdujący się na pograniczu Wilkowic i Międzybrodzie Bialskiego. Na szczycie nadajnik radiowo-telewizyjny, duża polana wraz ze sceną oraz schronisko górskie PTTK założone przez Beskidenverein w 1903 r. (Erzherzogin Maria Theresia – Schutzhaus auf dem Josefsberg). Schronisko dwukrotnie spłonęło i dwukrotnie je odbudowano. Dzisiejszy budynek schroniska stoi w innym miejscu niż poprzednie. Po II wojnie światowej przejęło je PTT, a następnie PTTK – ostatni większy remont odbył się w latach 1972–1974.

Wacław III Adam, w starszej literaturze Wacław II Adam (ur. w grudniu 1524, zm. 4 listopada 1579) – książę cieszyński w latach 1528-1579, od 1545 samodzielnie, od 1560 rezygnacja z Frysztatu, od 1565 z Bielska (przekazane synowi).

Bibliografia

Jerzy Polak: Przewodnik po Bielsku-Białej. Bielsko-Biała: Towarzystwo Miłośników Ziemi Bielsko-Bialskiej, 2000. ISBN 83-9020079-7.

Jacek Zachara, Wojciech Mikler: Przyroda Bielska-Białej. Bielsko-Biała: Stowarzyszenie "Olszówka", 2004. ISBN 83-918676-0-9.

Linki zewnętrzne

Cygański Las w serwisie fotopolska.eu

Oficjalna strona Cygańskiego Lasu Strona prowadzona przez Stowarzyszenie "Olszówka"

Na mapach: 49°46′54″N 19°02′51″E / 49.78167, 19.0475

Pierwszą linię tramwaju elektrycznego w Bielsku-Białej uruchomiono 11 grudnia 1895 roku. Miasto było wraz z Elblągiem drugim na terenie obecnej Polski (po Wrocławiu), w którym zaczął funkcjonować ten środek transportu. Linia liczyła 4959 metrów długości i była jednotorowa, o prześwicie torów 1000 mm. Biegła od Dworca Głównego do Cygańskiego Lasu, wokół którego rozwinęła się popularna dzielnica wypoczynkowa, przez: ul. 3 Maja, pl. Chrobrego, Zamkową, 1 Maja, pl. Mickiewicza, Partyzantów, Kustronia i Olszówka. Zajezdnia znajdowała się przy dzisiejszej ul. Partyzantów (na wysokości kortów tenisowych w Parku Włókniarzy). W 1927 r. dokonano nieznacznej zmiany przebiegu linii: zamiast przez ul. 1 Maja tramwaje jeździły odtąd równoległymi do niej odcinkami ulicy Zamkowej i Partyzantów oraz przez pl. Żwirki i Wigury. Szczyt frekwencji (ponad 3 mln pasażerów) osiągnięto w roku 1941. W latach 50. przygotowano projekt rozbudowy sieci tramwajowej. Z pięciu projektowanych linii powstała tylko jedna - od dworca do dzielnicy Aleksandrowice (końcowy przystanek w rejonie dzisiejszego węzła drogowego "Hulanka") licząca 2,6 km. Linia "2" (linii do Cygańskiego Lasu nadano numer "1") została uroczyście otwarta 22 lipca 1951 r. W latach 60. powszechna wówczas niechęć do "anachronicznej" komunikacji tramwajowej, niedoinwestowanie tramwajów oraz narastający ruch samochodowy spodowały, że dalsze istnienie trakcji stanęło pod znakiem zapytania. Ostatecznie we wrześniu 1970 r. podjęto decyzję o likwidacji linii tramwajowych. Ostatni tramwaj zjechał do zajezdni 30 kwietnia 1971 r. Bielsko-Biała zostało ostatnim polskim miastem, które zlikwidowało sieć tramwajową w tamtych czasach.

Jaworzyna z miesięcznicą trwałą (Lunario-Aceretum) – zespół leśny należący do górskich i podgórskich zboczowych lasów wilgotnych. Są to lasy rosnące na stromych stokach z przewagą jawora, z domieszką buka, jodły, jesionu,rzadko lipy szerokolistnej i innych gatunków. Runo ziołoroślowe jest bogate z dużą liczbą gatunków górskich. Miejscami niewielkie płaty tworzą: wietlica samicza, niecierpek pospolity, marzanka wonna, pokrzywa zwyczajna lub kopytnik pospolity. Mniej liczne rosną: żywiec gruczołowaty i żywiec cebulkowy, paprotnik Brauna i paprotnik kolczysty oraz żywokost sercowaty. Szczególnie charakterystyczne dla tego typu lasu jest obfite występowanie miesięcznicy trwałej, która często tworzy niemal jednogatunkowe, rozległe powierzchnie.