Cypr - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy Państwa o nazwie Cypr. Zapoznaj się również z: inne znaczenia pojęcia Cypr.

Cypr (Republika Cypryjska) – państwo położone we wschodniej części Morza Śródziemnego u wybrzeży Turcji, Syrii i Libanu. Od 1 maja 2004 roku jest członkiem Unii Europejskiej. Nazwa wyspy pochodzi od łacińskiej nazwy miedzi (cuprum), której Cypr był w starożytności głównym dostawcą.

Turcy cypryjscy - rodowici mieszkańcy Cypru pochodzenia tureckiego, zamieszkujący głównie północną część wyspy, czyli nieuznawaną na arenie międzynarodowej (poza Turcją) Turecką Republikę Cypru Północnego. Terminu tego używa się dla odróżnienia od zamieszkujących południe wyspy Greków cypryjskich oraz od przybyłych po 1974 w ramach tureckiej akcji osiedleńczej Turków z Anatolii.
Unia Europejska (oficjalny skrót w Polsce: UE) – powstały . W określeniu europejskości Unii naczelną rolę odgrywają czynniki historyczne i kulturowe oraz wspólna tożsamość i identyfikacja z wartościami demokratycznymi.

Większe miasta: Nikozja, Limassol, Larnaka

Granice: Cypr graniczy z suwerennymi brytyjskimi enklawami Akrotiri i Dhekelia oraz z nieuznawaną na arenie międzynarodowej Turecką Republiką Cypru Północnego, będącej oficjalnie częścią Cypru.

Wybrzeże morskie ma długość 648 km

Najwyższy punkt – Olimp 1951 m n.p.m.

Podział administracyjny: podzielone administracyjnie na 6 dystryktów

Ruch samochodowy: lewostronny

Religia: dominuje greckie prawosławie

Wyznawcy poszczególnych religii: prawosławni, maronici, muzułmanie i inni

Osobny artykuł: Religia na Cyprze.

Osobny artykuł: Świadkowie Jehowy na Cyprze.

Narodowości: Grecy 78% (99,5% Greków zamieszkuje grecką część wyspy), Turcy 18%, 4% inne narodowości

Geografia

Osobny artykuł: Geografia Cypru.

Państwo Cypr jest położone na wyspie o tej samej nazwie. Znajduje się ono w Azji – na terenie Bliskiego Wschodu we wschodniej części Morza Śródziemnego, na południe od Turcji.

Ludy tureckie (~ turkijskie) zamieszkują północną i centralną Azję i Wschodnią Europę, mówią językami należącymi do tureckiej grupy językowej. Są zróżnicowane kulturowo i religijnie. Języki tureckie są grupą należącą do ałtajskiej rodziny językowej i są jedną z grup o największym zasięgu geograficznym, będąc w użyciu na olbrzymim terytorium rozciągającym się wschodniej Europy po Syberię. Ludy tureckie (dziś obejmujące ok. 150 milionów ludzi) to najprawdopodobniej potomkowie jednej z trzech najważniejszych (obok Mongołów i Hunów) grup etnicznych pochodzących z Wielkiego Stepu.
Półwysep Bałkański (Bałkany) - półwysep położony w południowo-wschodniej części Europy. Jego granice wyznacza od zachodu Morze Adriatyckie i Morze Jońskie, od wschodu Morze Czarne i Morze Marmara (cieśniny Bosfor i Dardanele), od południowego wschodu Morze Egejskie. Północna granica półwyspu ma charakter umowny. Zgodnie z tradycją przebiega następująco: wzdłuż Dunaju od Morza Czarnego do ujścia Sawy (rejon Belgradu), następnie wzdłuż Sawy do ujścia Kupy (rejon miasta Sisak), następnie wzdłuż Kupy aż do jej źródła (rejon Osilnicy), następnie przekracza pasmo Gorski Kotar przez tzw. Bramę Liburnijską (chorw. i wł. Vrata) na południe od góry Risnjak i dochodzi do Morza Adriatyckiego w rejonie Rijeki. Oprócz tej najpopularniejszej konwencji były i są proponowane inne linie stanowiące granicę między Półwyspem Bałkańskim a resztą kontynentu.

Historia

około 5500 p.n.e. – w osadzie Chirokitia mieszka 1500 osób

IV tysiąclecie p.n.e. – początek wyrobu przedmiotów z miedzi

2300-2200 p.n.e. - początek epoki brązu udokumentowany wykopaliskami znalezionymi w grobach w Filia-Drakos, Kyra i Chrysiliu (niedaleko Morfu).

ok. 1750 p.n.e. – potężne trzęsienie ziemi niszczy cywilizację epoki brązu na wyspie

1400 p.n.e.–1250 p.n.e. – napływ Mykeńczyków na Cypr

800 p.n.e. – liczne kolonie greckie i fenickie

568-526 p.n.e. – okres panowania egipskiego nad Cyprem

525 p.n.e. – początek perskiego panowania nad wyspą

294 p.n.e. – Cypr wchodzi w skład państwa Ptolemeuszy

59 p.n.e. – Marek Porcjusz Katon Młodszy podbija Cypr

30 p.n.e. – wyspa ostatecznie przechodzi pod władzę Rzymu

115-116 – rebelia mieszkających na wyspie Żydów

395 – w wyniku podziału Cesarstwa rzymskiego Cypr przechodzi pod panowanie Bizancjum

632 – pierwszy najazd arabski; przez następne 300 lat Arabowie i Bizantyńczycy walczą o wyspę

965 – ostateczna utrata wyspy przez Arabów

1185 – Izaak Komnenos odrywa wyspę od Bizancjum

1191 – podbicie wyspy przez Ryszarda Lwie Serce, który przekazuje ją w następnym roku Gwidonowi z Lusignan, ostatniemu królowi Jerozolimy

1192 – powstanie Królestwa Cypru

1489 – Cypr staje się posiadłością wenecką

1570 – podbój wyspy przez Turków; w ciągu kilkudziesięciu lat na wyspę przybywa ponad 50 tysięcy tureckich osadników

1821 – surowe represje skierowane przeciwko greckiej ludności

1878 – Cypr przechodzi pod brytyjską administrację

1914 – aneksja Cypru przez Wielką Brytanię

1955 – powstanie EOKA (Cypryjskiej Organizacji Wyzwolenia Narodowego)

1957 – biskup Makarios III żąda niepodległości

1960 – Cypr uzyskuje niepodległość; gwarancje dla tureckiej mniejszości

XII 1963 – początek krwawych starć między cypryjskimi Grekami i Turko-cypryjczykami

1964 – przybycie oddziałów ONZ (UNFICYP)

1974 – inspirowany przez Ateny zamach stanu skierowany przeciwko prezydentowi Cypru Makariosowi III; turecka interwencja zbrojna; podział wyspy

1977 – śmierć ojca cypryjskiej niepodległości biskupa Makariosa III

1983 – turecka część wyspy deklaruje niepodległość, jako Turecka Republika Północnego Cypru (uznawana tylko przez Turcję i kilka organizacji)

1999 – początek negocjacji pod egidą ONZ, mających doprowadzić do ponownego zjednoczenia wyspy;

luty 2003 – prezydentem Cypru został Tassos Papadopoulos, przeciwnik kompromisu z Turko-cypryjczykami

2004

kwiecień – grecka część wyspy odrzuciła w referendum plan zjednoczenia (plan Annana) na warunkach stawianych przez ONZ z turecką częścią, Turcy cypryjscy głosowali za przyjęciem planu (greko-cypryjczycy chcą zjednoczenia, ale na innych warunkach)

1 maja – Cypr stał się członkiem UE

2008

1 stycznia – Cypr wszedł do strefy euro

19 lipca – Turcja opowiedziała się za cypryjską federacją dwóch społeczności – greckiej i tureckiej

Zdjęcie wyspy z satelity

Podział administracyjny

Osobny artykuł: Podział administracyjny Cypru.

Ryszard I Lwie Serce (ang. Richard the Lionheart, fr. Cœur de Lion) (ur. 8 września 1157, zm. 6 kwietnia 1199) – król Anglii od 1189. Syn Henryka II Plantageneta i Eleonory Akwitańskiej. W latach 1190-1192 był jednym z dowódców trzeciej wyprawy krzyżowej. Uwięziony w Austrii w czasie drogi powrotnej, następnie przekazany cesarzowi Henrykowi VI. Został uwolniony w 1194 roku. Zginął, walcząc z francuskim królem Filipem II Augustem o angielskie posiadłości we Francji.
Kolonializm - polityka państw rozwiniętych gospodarczo polegająca na utrzymywaniu w zależności politycznej i ekonomicznej krajów słabo rozwiniętych, wykorzystywaniu ich zasobów ludzkich i surowcowych. Początki kolonializmu wiążą się z okresem wielkich odkryć geograficznych przełomu XV i XVI wieku.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)