Cyprian Godebski - pisarz - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy pisarza. Zapoznaj się również z: Cyprian Godebski (rzeźbiarz).

Śmierċ Cypriana Godebskiego pod Raszynem

Nagrobek Godebskiego na Powązkach

Cyprian Godebski herbu Godziemba (ur. 1765 w Polesiu Wołyńskim, zm. 19 kwietnia 1809 w Raszynie) – pułkownik Wojska Polskiego, poeta i prozaik, redaktor Zabaw Przyjemnych i Pożytecznych, członek Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Warszawie, wolnomularz; ojciec Franciszka Ksawerego, dziad rzeźbiarza Cypriana. Godebski zapoczątkował nurt literatury pozostającej w ścisłym związku z walką wyzwoleńczą, stworzył ideał żołnierza-poety.

Wołyń (ukr. Волинь) – kraina historyczna w dorzeczu górnego Bugu oraz dopływów Dniepru: Prypeci, Styru, Horynia i Słuczy, obecnie część Ukrainy - obwody wołyński i rówieński, zachodnia część żytomierskiego oraz północne części tarnopolskiego i chmielnickiego.

Zakon pijarów – potoczna nazwa Zakonu Kleryków Regularnych Ubogich Matki Bożej Szkół Pobożnych (Ordo Clericorum Regularium Pauperum Matris Dei Scholarum Piarum) czyli Zakonu Szkół Pobożnych – zakon ustanowiony przez papieża Grzegorza XV 18 listopada 1621 r. (regułę zatwierdzono rok później). Korzenie swe wywodzi jednak od roku 1597, kiedy to św. Józef Kalasancjusz otworzył pierwszą bezpłatną i powszechną szkołę podstawową w Europie.

Biogram

Urodził się na Polesiu Wołyńskim, uczył się w szkole pijarów w Dąbrownicy a po ukończeniu szkoły pracował w Łucku w sądownictwie. W czasie pobytu w wojsku na Wołyniu wstępuje do tajnych organizacji wojskowych przygotowujących rewolucję. Nie brał czynnego udziału w Powstaniu Kościuszkowskim, pracował jedynie w komitecie organizacyjnym prowadzącym wysyłkę legionów. Na skutek przechwycenia jego korespondencji przez władze rosyjskie został aresztowany, udało mu się jednak zbiec. Następnie przedostał się do Włoch, gdzie u boku gen. Franciszka Ksawerego Rymkiewicza prowadził wśród żołnierzy II Legii pracę oświatową i redagował pismo legionowe "Dekada Legionowa" (nazywana też "Dekadą"). W czasie walk pod Weroną został ciężko ranny. W Lyonie zaciągnął się do Legii Nadwiślańskiej.

8 Pułk Piechoty Księstwa Warszawskiego - (wcześniej jako 4 pułk piechoty Legii Kaliskiej) polski pułk piechoty okresu Księstwa Warszawskiego. Powstał w 1807 w Kaliszu a jego legendarnym dowódcą był Cyprian Godebski, polski poeta i prozaik.

Włochy (Republika Włoska, wł. Italia, Repubblica Italiana) – państwo położone w Europie Południowej, na Półwyspie Apenińskim, będące członkiem wielu organizacji, m.in.: UE, NATO, należące do ośmiu najbardziej uprzemysłowionych i bogatych państw świata – G8.

Po pokoju lunewilskim – rozczarowany do Legionów – podał się do dymisji i zajął się pracą literacką. Jako poeta debiutował w "Nowym Pamiętniku Warszawskim" w roku 1802. Reaktywował w 1804 roku (wraz z Ksawerym Kosseckim) czasopismo Zabawy Przyjemne i Pożyteczne. 30 września 1805 został przyjęty do loży masońskiej Świątynia Mądrości.

Księstwo Warszawskie (fr. Duché de Varsovie) – istniało w latach 1807-1815, formalnie niepodległe, jednak w rzeczywistości podporządkowane napoleońskiej Francji, było namiastką państwa polskiego. Władcą suwerennym księstwa był król Królestwa Saksonii, które wchodziło w skład Związku Reńskiego, będącego protektoratem pierwszego Cesarstwa Francuskiego.

Polesie Wołyńskie (845.3), makroregion fizycznogeograficzny, lekko pofalowana równina między Polesiem Zachodnim na północy, Wyżyną Lubelską na zachodzie i południu oraz Wyżyną Zachodniowołyńską na południowym wschodzie. Obszar ten jest regionem o cechach przejściowych. Wśród równin wznoszą się garby zbudowane z margli kredowych i piaskowców trzeciorzędowych, często o znacznych wysokościach (najwyższe między Rejowcem Fabrycznym a Chełmem, 240-260 m).

Wkrótce znowu jednak znalazł się w szeregach i w 1807 roku z wojskami francuskimi powrócił do Polski. Dowodził 4 Pułkiem Piechoty Legii Kaliskiej, skoszarowanym w Kaliszu i podporządkowanym dowódcy 2 Dywizji gen. Józefowi Zajączkowi. Później został mianowany komendantem twierdzy modlińskiej.

Kalisz (łac. Calisia, jid. קאַליש, niem. Kalisch) – jedno z najstarszych miast w Polsce, historyczna stolica Wielkopolski Wschodniej. Drugi co do wielkości i również drugi najsilniej zurbanizowany ośrodek województwa wielkopolskiego, powiat grodzki, siedziba powiatu ziemskiego. Centralne miasto aglomeracji kalisko-ostrowskiej, którą tworzy wraz z Ostrowem Wielkopolskim. Siedziba diecezji kaliskiej.

Wolnomularstwo, inaczej masoneria lub sztuka królewska – ponadnarodowy ruch etyczny o swoistych strukturach organizacyjnych (m.in. trójkąty, loże, obediencje), który swe pryncypia i idee wyraża za pośrednictwem rozbudowanej symboliki i rytuałów. Masoneria to także zespół bractw o charakterze elitarnym i dyskretnym. Kolorytu masonerii dodaje wielka liczba legend i spiskowych teorii na jej temat. Nauka badająca historię wolnomularską i idee wolnomularskie nazywa się masonologią.

Po wkroczeniu do Księstwa Warszawskiego armii austriackiej wziął udział w walkach i zginął dowodząc w bitwie pod Raszynem. Został pochowany na Cmentarzu Powązkowskim (kwatera 10-IV). Jego śmierċ przedstawił January Suchodolski na obrazie pt. Śmierċ Cypriana Godebskiego pod Raszynem.

Towarzystwo Przyjaciół Nauk (TPN), Towarzystwo Warszawskie Przyjaciół Nauk (TWPN), towarzystwo naukowe ogólne działające w latach 1800–1832 w Warszawie.

Franciszek Rymkiewicz (1756-1799) – generał polski powstania kościuszkowskiego i legionów. Należał do zakonu jezuitów, który opuścił po jego kasacie w 1773 roku, mając wtedy 17 lat. W 1778 roku, prawdopodobnie wskutek odmowy przyjęcia do wojska litewskiego, wstąpił jako sierżant do armii rosyjskiej do starotulskiego pułku piechoty. W 1780 r. awansował na chorążego i został adiutantem pułkowym. Trzy lata później otrzymał awans na porucznika, a w 1787 na kapitana. Odbył kampanię turecką 1788-1789. Uczestniczył w oblężeniu i szturmie Chocimia, następnie w walkach pod Kiszyniowem i w Mołdawii. W 1790 r. pod pretekstem słabości zdrowia wziął dymisję i opuścił armię rosyjską w randze sekund majora. Mimo starań nie został przyjęty do armii polskiej przed zakończeniem wojny 1792 r. Dopiero 9 sierpnia otrzymał stopień majora w nowo sformowanym batalionie strzelców litewskich. 2 kwietnia 1794 r. w związku z redukcją otzymał dymisję w randze podpułkownika. Wyróżnił się w trakcie oblężenia Warszawy. 30 sierpnia awansował z podpułkownika na generała majora. Członek Legionów Polskich we Włoszech, zginął w bitwie w 1799 z Austriakami pod Adygą.

Wdowa, Justyna Godebska, otrzymała od rządu Księstwa roczą rentę 4 000 złotych. Hrabina Stanisławowa Potocka przesłała jej list: "Mości Pani Godebska, gdy mąż Wielmożnej Pani poległ w obronie ojczyzny każdego Polaka i Polki, powinnością jest czuwać nad losem osieroconej po obrońcy kraju familii" Do listu Potocka dołączyła 18 000 złotych.

Elegia (gr. elegeia – pieśń żałobna) – utwór liryczny o treści poważnej, refleksyjny, utrzymany w tonie smutnego rozpamiętywania, rozważania lub skargi, dotyczący spraw osobistych lub problemów egzystencjalnych (przemijanie, śmierć, miłość); wyróżnia się elegie miłosne i patriotyczne. Należy do najbardziej charakterystycznych form liryki bezpośredniej.

Twierdza Modlin (rosyjska nazwa Nowogieorgiewsk) – twierdza położona na Mazowszu u zbiegu Wisły i Narwi, około 30 km na północny zachód od Warszawy. Składa się z cytadeli położonej na prawym brzegu Narwi, umocnionych przedmości: kazuńskiego i nowodworskiego oraz z dwóch pierścieni fortów. Jest jedną z największych i najlepiej zachowanych twierdz w Polsce.

Dzieła

1805 – Grenadier-filozof. Powieść prawdziwa wyjęta z dziennika podróży r. 1799

1805 – Wiersz do Legionów Polskich

1821 – Dzieła wierszem i prozą. Po śmierci autora zbierane po większej części drukiem nieogłoszone

bajki i elegie

Ponadto Godebski tłumaczył francuskie regulaminy wojskowe na potrzeby Armii Księstwa Warszawskiego

Świątynia Mądrości na wschodzie Warszawy (niem. Zum Tempel der Weisheit) – polska symboliczna loża wolnomularska otwarta 25 maja 1805 przez wielką lożę w Berlinie. Pracowała w języku polskim i niemieckim pod młotkiem Piotra Reycha. Należała do Wielkiego Wschodu Narodowego Polski. W 1809 zlała się ze Świątynią Izis.

Poezja (z gr. ποίησις, poíesis – tworzenie, wytwórczość, sztuka poetycka) – wieloznaczny termin, współcześnie stanowiący przede wszystkim określenie dzieł literackich nienapisanych prozą lub synonim liryki.

Regulamen musztry dla piechoty Wojska Polskiego, przełożony z francuskiego na polskie [przekład francuskiego regulaminu z 1791 przez Cypriana Godebskiego]. Jasna Góra: 1807 (reprint 2000 ?).

31 marca 1927 minister spraw wojskowych nadał imię pułkownika Cypriana Godebskiego Szpitalowi Wojskowemu w Modlinie.

2 Dywizja Księstwa Warszawskiego (wcześniej od 26 stycznia 1807 jako Legia Kaliska) to jednostka wojska Księstwa Warszawskiego, powołana do życia w końcu lipca 1808. Jej dowódcą został dotychczasowy dowódca Legii Kaliskiej- gen. Józef Zajączek, a w sztabie dywizji znalazł się m.in. Stanisław Malczewski.

January Suchodolski (ur. 19 września 1797 w Grodnie, zm. 20 marca 1875 w Bojmiu), polski malarz i oficer wojsk polskich. Jego grobowiec znajduje sie na cmentarzu w Oleksinie.

W 1959 roku imię pułkownika Cypriana Godebskiego zostało nadane szkole podstawowej w Raszynie.

Przypisy

Ruszczyc, s.38
Dziennik Rozkazów M.S.Wojsk. Nr 11 z 31.03.1927 r., poz. 98.

Bibliografia

Dzienniki Rozkazów Ministra Spraw Wojskowych z 1927

Marek Ruszczyc: Polacy czasów niewoli. Warszawa: Młodzieżowa Agencja Wydawnicza, 1987. ISBN 83-203-1349-x.

Linki zewnętrzne

Cyprian Godebski (1765-1809)