Cyrus Wielki - Polski Serwis Naukowy

Cyrus II Wielki, zwany także Starszym (ok. 590-529 p.n.e.) – król Persji z dynastii Achemenidów, syn króla Anszanu Kambyzesa I i medyjskiej księżniczki Mandane. Zjednoczył w ramach swojego imperium wiele ówczesnych państw i narodów. Znany nie tylko z wielkich osiągnięć militarnych, lecz także z tolerancji i sprawiedliwości. W ciągu niespełna 25 lat swojego panowania Cyrus podbił większość krajów Bliskiego Wschodu z wyjątkiem Egiptu oraz plemion Wyżyny Irańskiej.

Sumer (Szumer, Sumeria; - por. Gen 10:10) – starożytna kraina leżąca w południowej części Mezopotamii (dzisiaj południowy Irak). Zamieszkiwali ją Sumerowie. Sumerowie stworzyli wysoko rozwiniętą cywilizację, uznawaną za kolebkę kultur Bliskiego Wschodu i Europy. Wybudowali na terenie Mezopotamii szereg miast, z których największe to: Eridu, Ur, Lagasz, Umma, Uruk, Kisz, Sippar.
Tomyris (VI w. p.n.e.) - wedle Herodota królowa Massagetów, która pokonała w 529 r. p.n.e. wojska perskie, pod wodzą Cyrusa II Wielkiego (który sam wówczas poległ w bitwie). Jak podaje Herodot w Dziejach (I, 205-214) głowę martwego Cyrusa włożyła w bukłak pełen krwi, twierdząc że krwi niesytego krwią nasyca. Scena ta jest często przedstawiana w malarstwie.

Imię "Cyrus" jest łacińską wersją greckiego Kyros i elamickiego Kurusz lub Kurasz.

Uzyskanie władzy

Zrzucenie zwierzchnictwa medyjskiego

W 550 p.n.e. zjednoczył perskie terytoria plemienne Anszan i Parsua i jako król całej Persji pokonał Astyagesa - króla Medów, swojego uprzedniego suwerena, stając się 'Wielkim Królem, królem Persji i Medii'.Jednym z nielicznych źródeł opisujących przebieg wydarzeń jest kronika króla babilońskiego Nabonida:

Iran (pers. ايران – Īrān), (w języku polskim dawniej używano także formy Persja) pełna nazwa: Islamska Republika Iranu (pers. جمهوری اسلامی ايران – Dżomhuri-je Eslâmi-je Iran) – państwo na Bliskim Wschodzie, leżące nad Morzem Kaspijskim, Zatoką Perską i Zatoką Omańską.
Sardes (gr. Σάρδεις) – starożytne miasto w Azji Mniejszej, stolica Lidii, położone na zboczach góry Tmalos, nad rzeką Paktol (w pobliżu jej ujścia do rzeki Hermus).

W szóstym roku jego panowania (550/549 p.n.e.) król Medii Isztuwegu zebrał wojsko, by wydać bitwę królowi Anszanu Cyrusowi. W czasie bitwy przeszło wojsko Medów na stronę Cyrusa i wydało Isztuwegu w jego ręce. Następnie Cyrus zajął pałac królewski i zagarnął łupy w srebrze i złocie i innych kosztownościach i zawiózł je do kraju Anszan.

Rządził ze swojej stolicy, Pasargadów, położonej w południowej części kraju, a po pokonaniu Astyagesa nie tylko nie zniszczył ich stolicy Ekbatany, ale zaczął ją wykorzystywać jako swoją strategiczną, północną stolicę.

Herodot z Halikarnasu (Ἡερόδοτος ὁ Ἁλικαρνασσεύς Herodotos ho Halikarnasseus) – historyk grecki ur. ok. 484 p.n.e. w Halikarnasie (w czasach rzymskich Peronium, obecnie Bodrum w Turcji), zm. ok. 426 p.n.e. prawdopodobnie w Turioj lub w Atenach, zwany "Ojcem historii". Można także nazwać go ojcem geografii. Jedynym zachowanym jego dziełem jest 9-księgowa relacja z wojen perskich, opisująca także geografię i historię Hellady, Persji i Egiptu oraz okolicznych krain, zatytułowana Dzieje (Ἱστορίαι Historiai, łac. Historiae). Jego relacje nie były zawsze dokładne, ale - w odróżnieniu od wielu innych historyków, aż po czasy dzisiejsze - zawsze opatrzone klauzulą "zgodnie z tym, czego się dowiedziałem" (Dzieje, I, 2).
Mandane (ur. 555 p.n.e.) to medyjska księżniczka, córka króla Medów Astyagesa i Aryenis, żona Kambyzesa I, matka twórcy imperium perskiego Cyrusa II.

Następnie zajął Partię i Hyrkanię.

Dojście do władzy według Herodota

Herodot utrwala w Dziejach następującą legendę ukazującą dojście Cyrusa do władzy. Zawiera ona interesujące przetworzenie wątków historycznych, w których konflikt między Persami i Medami przekształcony zostaje w fabułę tragedii rodzinnej na wzór mitologiczny.

Astigates, władca Medów, którzy dominowali w owym czasie nad Persami, miał sen, w którym ujrzał, że z łona jego córki - Mandany - wypływa mocz, który zaleje całą Azję. Interpretując to jako proroctwo, że wnuk strąci go z tronu, Astigates wydaje córkę za niższego stanem Persa imieniem Kambyzes. Ponieważ jednak sen powtarza się (tym razem z łona Mandany wyrasta winna latorośl, która oplata całą Azję), Astigates rozkazuje swemu zaufanemu człowiekowi - Harpagosowi zgładzić dziecko Mandany, gdy tylko się narodzi. Ten jednak, zamiast usłuchać rozkazu władcy, oddaje je pasterzowi, który wychowuje chłopca zamiast własnego syna. Będzie to właśnie Cyrus, przyszły władca Persji.

Jonia – kraina w starożytności położona w centralnej części wybrzeża Azji Mniejszej, między rzekami Hermos a Meander. Zasiedlona przez Greków, głównie Jonów z Attyki i Peloponezu. Od północy graniczyła z Eolią, od wschodu z Lidią, od południa z Karią. Do Jonii zaliczano również przybrzeżne wyspy, z największymi miastami Chios i Samos.
Margiana – historyczna kraina w Azji centralnej, dzisiaj we wchodnim Turkmenistanie, położona nad rzeką Murghab (grecka Margos). Ślady rolnictwa na obszarze żyznej delty rzeki sięgają III/II tysiąclecia p.n.e.

Astigates rozpoznaje go, gdy jako dziesięcioletni chłopiec Cyrus obrany zostaje w zabawie na króla pozostałych dzieci. Stwierdzając, iż w ten sposób wypełniła się już przepowiednia i Cyrus nie będzie inaczej królował, jak tylko na niby, przyjmuje wnuka do pałacu. Harpagosa zaś, który - jak się okazało - nie wypełnił powierzonego mu zadania, kara surowo uśmiercając jego syna.

Bliski Wschód (arab. الشرق الأوسط, hebr. המזרח התיכון, przestarzałe Lewant) – obszar geograficzny leżący na styku trzech kontynentów: Europy, Azji i Afryki.
Partia, grec. Παρθία, Παρθυαία, Παρθυηνή, stp. Parthawa - kraina historyczna starożytnego Iranu, położona w dzisiejszym północno-wschodnim Iranie i Turkmenistanie, na południowy-wschód od Morza Kaspijskiego.

Mijają lata i Harpagos podburza Cyrusa do buntu, w którym obali swego dziada i stanie na czele nowego państwa, w którym to Persowie panować będą nad Medami.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)