Cytoarchitektonika - Polski Serwis Naukowy

Ilustracja z pracy Elliota Smitha z 1907 roku

Mapy Brodmanna (1909)

Mapa cytoarchitektoniki ludzkiego mózgu zamieszczona w pracy Constantina von Economo z 1929 roku

Mapa Maksymiliana Rose

Cytoarchitektonika (ang. cytoarchitectonics, z gr. κύτος = komórka + αρχιτεκτονική = architektura) – nauka zajmująca się organizacją komórek organizmu. Odnosi się przede wszystkim do budowy ośrodkowego układu nerwowego: mózgowia i rdzenia kręgowego. Komplementarna dziedzina badań nad układem włókien mielinowych to mieloarchitektonika (ang. myeloarchitectonics, z gr. μυελός = szpik + αρχιτεκτονική). Pola mieloarchitektoniczne w pewnym stopniu pokrywają się z cytoarchitektonicznymi.

Maksymilian Rose (ur. 19 maja 1883 w Przemyślu, zm. 30 listopada 1937 w Wilnie) – polski lekarz neurolog, neuroanatom i psychiatra, profesor neurologii i psychiatrii na Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie.

Lazaros Constantinos Triarhou (gr. Λάζαρος Τριάρχου, ur. 1957) – grecki lekarz neurolog, neuropatolog i historyk medycyny. Profesor neurobiologii na Uniwersytecie w Salonikach.

Pierwsze badania cytoarchitektoniczne ludzkiej kory mózgowej prowadził wiedeński psychiatra Theodor Meynert. W 1867 roku opisał różnice histologiczne pomiędzy budową istoty szarej półkul mózgu w zależności od okolicy. Kolejnymi, którzy odkrywali te różnice byli Alfred Walter Campbell, który przedstawił podział kory mózgu na 14 obszarów, działający w Kairze australijski neurolog Sir Elliot Smith, autor podziału na 50 pól, niemiecki neurolog Korbinian Brodmann, który badając człowieka i naczelne wyróżnił 52 pola (z czego 44 u ludzi, a pozostałe 8 u naczelnych), oraz neurolodzy Constantin von Economo i Georg N. Koskinas, którzy wyszczególnili 107 pól. Economo i Koskinas wprowadzili oznaczenia literowe; pierwsze litery nazw pół określały, w obrębie którego płatu mózgu się ono znajduje (F – płat czolowy, P – ciemieniowy, T – skroniowy, O – potyliczny, L – limbiczny, H – hipokamp).

Oskar Georg Dieckmann Vogt (ur. 6 kwietnia 1870 w Husum, zm. 30 lipca 1959 we Fryburgu Bryzgowijskim) – niemiecki lekarz neurolog i neuroanatom. Jego żoną była francuska neurolog Cécile Vogt-Mugnier.

Iwan Nikołajewicz Filimonow (ros. Иван Николаевич Филимонов, ur. 11 grudnia [23 grudnia ss] 1891 w Moskwie, zm. 12 lutego 1966 w Moskwie) – rosyjski neurolog, neuropatolog, neuroanatom, członek Akademii Nauk Medycznych ZSRR od 1960.

Mieloarchitektoniką zajmował się przede wszystkim Theodor Kaes. Dalsze prace prowadzili Oskar i Cecile Vogtowie, według których wyróżniono około 200 pól mieloarchitektonicznych.

W Polsce cytoarchitektonikę badał głównie Maksymilian Rose, twórca autorskiego podziału opartego na filogenezie mózgowia. W Związku Radzieckim prace na ten temat publikowali Siemion Sarkisow i Iwan Filimonow. Filiminow i wspólpracownicy uwzględnili zmienności osobnicze, dodali też pola dodatkowe do klasyfikacji Brodmanna, oznaczając je dwiema liczbami (np. 31/4).

Korbinian Brodmann (ur. 17 listopada 1868 w Liggersdorf, zm. 22 sierpnia 1918 w Monachium) – niemiecki lekarz neurolog, który ustanowił podział kory mózgu na 47 pól, później zwanymi polami Brodmanna. Jeden z twórców cytoarchitektoniki ludzkiego mózgu.

Theodor Hermann Meynert (ur. 15 czerwca 1833 w Dreźnie, zm. 31 maja 1892 w Klosterneuburgu) – niemiecki lekarz, psychiatra, neuropatolog i neuronatom. Wprowadził do medycyny termin amencji.

Obecnie najczęściej stosowany jest podział wg Brodmanna.

Przypisy

Meynert T. Der Bau der Gross-Hirnrinde und seine örtlichen Verschiedenheiten, nebst einem pathologisch–anatomischen Corollarium. J.H. Heuser’sche Verlagsbuchhandlung, Neuwied-Lipsk, 1872.
Campbell AW. (1903) Histological studies on cerebral localisation. Proceedings of the Royal Society of London 72: 488-492.
Elliot Smith G. A new topographical survey of the human cerebral cortex, being an account of the distribution of the anatomically distinct cortical areas and their relationship to the cerebral sulci. Journal of Anatomy and Physiology (Londyn) 41, 237-254 (1907)
Brodmann K. Vergleichende Lokalisationslehre der Grosshirnrinde in ihren Prinzipien dargestellt auf Grund des Zellenbaues. Johann Ambrosius Barth, Leipzig 1909
Economo C, Koskinas GN. Die Cytoarchitektonik der Hirnrinde des erwachsenen Menschen. Julius Springer, Wien 1925
Economo C, Koskinas GN. Atlas of Cytoarchitectonics of the Adult Human Cerebral Cortex (translated, revised and edited by L.C. Triarhou). Karger, Basel 2008
Sammet K. Wilhelminian myelinated fibers-Theodor Kaes, myeloarchitectonics and the asylum Hamburg-Friedrichsberg 1890–1910. „J Hist Neurosci”. 15. 1, s. 56–72, 2006. doi:10.1080/09647040500207770. PMID 16443574.
Pearce JM. Brodmann's cortical maps. „Journal of neurology, neurosurgery, and psychiatry”. 2 (76), s. 259, luty 2005. doi:10.1136/jnnp.2004.037200. PMID 15654045.