Na mapach: 31°14′N 77°19′E / 31.233, 77.317

Czandigarh (hindi चंडीगढ़, trb.: Ćandigarh, trl.: Caṁḍīgaṛh; pendżabski ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ; ang. Chandigarh; nazywane też: Pięknym Miastem – The City Beautiful) leży w północnych Indiach, posiada prawa terytorium związkowego i jest jednocześnie stolicą dwóch sąsiadujących z nim stanów, Pendżabu i Haryana. Terytorium obejmuje wyłącznie miasto Czandigarh w jego granicach administracyjnych (114 km²), zamieszkane przez około 1 mln osób.

Nazwa miasta pochodzi od imienia bogini Chandi, której świątynia, Chandi Mandir, znajduje się w pobliskiej Panchkuli. Dosłownie "Chandigarh" znaczy "fort Chandi". Miasto zostało zaprojektowane przez architekta Le Corbusiera w latach 50. XX wieku.

Czandigarh znany jest z wysokiego standardu życia i znajduje się wysoko na liście najbogatszych i najlepiej rozwijających się indyjskich stanów i terytoriów związkowych.

Czandigarh posiada dwa miasta satelickie, z którymi graniczy: od wschodu jest to położona w stanie Haryana Panchkula, od południowego zachodu Mohali, należące do stanu Pendżab. Na wspólne określenie tych trzech miast używa się czasem nazwy Chandigarh Tricity.

Historia

Najprawdopodobniej to właśnie przez dzisiejszy stan Pendżab, do Indii maszerowała armia macedońskiego wodza Aleksandra Wielkiego, jednak nieprzyjemne warunki klimatyczne (deszcze, wysoka temperatura i wilgotność) oraz ciągłe nękania Aleksandra i jego wojska przez Indów sprawiła, że Macedończyk zawrócił do Babilonii, jednak po drodze musiał zmierzyć się z potężną hinduską armią króla Porusa nad rzeką Hydaspes. Bitwę wygrał, ale duże straty, złe warunki klimatyczne i bunty żołnierzy macedońskich pragnących wrócić do domu sprawiły, że Aleksander nie planował dalszej inwazji na Indie i zawrócił do Babilonu.

Po podziale Indii Brytyjskich na dwa państwa: Indie i Pakistan w 1947 roku, ziemie należące do Pendżabu znalazły się na terytoriach obu tych państw. Część stanu należąca do Indii wymagała ustanowienia nowej stolicy w miejsce Lahaur, które po podziale znalazło się po stronie Pakistanu. Po tym jak z różnych powodów uznano za niewykonalne plany rozbudowy miast już istniejących, podjęto decyzję o budowie nowego miasta, zaplanowanego od podstaw.

Spośród wszystkich tego rodzaju projektów w niepodległych Indiach Czandigarh szybko stał się najważniejszym, zarówno z powodu swego strategicznego znaczenia, jak i osobistego zaangażowania weń Jawaharlala Nehru, ówczesnego premiera. Czandigarh miał odzwierciedlać nowoczesne i postępowe nastawienie nowego narodu, wedle słynnych słów Nehru to miasto było w zamierzeniu "nieskrępowanym przez minione tradycje, symbolem wiary narodu w przyszłość". Plan wraz z częścią zabudowy został zaprojektowany przez francuskiego architekta, Le Corbusiera, w latach pięćdziesiątych. Był on drugim z kolei projektantem miasta – pierwotny plan został przygotowany przez amerykańskiego architekta i urbanistę, Alberta Meyera, który współpracował z urodzonym na Syberii polskim architektem, Maciejem Nowickim. Dopiero po śmierci tego ostatniego w roku 1950 Le Corbusier został zaangażowany do projektu.

1 listopada 1966 we wschodniej części Pendżabu utworzony został nowy stan Haryana, który miał skupiać większość posługującą się językiem hindi, podczas gdy w części zachodniej, nadal zwanej Pendżabem, większość mieszkańców posługuje się językiem pendżabskim. W ten sposób miasto Czandigarh, leżące na granicy obu stanów, stało się ich wspólną stolicą, posiadającą jednak prawa niezależnego terytorium związkowego. Czandigarh miał zostać przyłączony do Pendżabu w 1987 roku, na podstawie porozumienia podpisanego w sierpniu 1985 przez Rajiva Gandhi, ówczesnego premiera Indii, oraz partię Sikhów Akali Dal. W związku z tym miała również powstać nowa stolica stanu Haryana. Plan jednak nie został zrealizowany, wskutek przeciągających się negocjacji odnośnie terenów, które w ramach rekompensaty miałyby zostać przyłączone do Haryany.

Inne zaprojektowane miasta w Indiach to: Nowe Delhi autorstwa Lutyensa, Bhubaneswar w stanie Orisa, Gandhinagar w stanie Gujarat i Navi Mumbai w stanie Maharashtra. Wszystkie one budowane jednak był w pobliżu istniejących już miast, odpowiednio: Delhi, Cuttack, Ahmedabadu i Bombaju.

Położenie geograficzne

Czandigarh jest położony u podnóży pasma górskiego Siwalik, należącego do Himalajów w północno-wschodnich Indiach. Zajmuje powierzchnię około 114 km², graniczy ze stanem Haryana od południa i wschodu oraz Pendżabem od północy i zachodu. Sąsiadujące z nim dystrykty to Mohali i Ropar, należące do Pendżabu, oraz Panchkula, należąca do Haryany. Granica stanu Himachal Pradesh znajduje się niedaleko na północ od miasta.

Właściwe współrzędne geograficzne Czandigarhu to: 30,74° N 76,79° E. Średnia wysokość nad poziomem morza wynosi 321 metrów (1053 stóp).

Klimat

W Czandigarhu panuje klimat subtropikalny kontynentalny, z obecnością monsunu. Wyróżnić można trzy pory roku: gorące lato, porę deszczową i dosyć chłodną zimę, z charakterystyczną dużą amplitudą temperatur w ciągu roku (od 0 °C do 44 °C). Średni roczny opad wynosi 617 mm. Średnie temperatury: Lato: temperatura może wzrosnąć ponad 45 °C, średnio pozostaje między 35 °C a 42 °C, nocą nie spada poniżej 20 °C (najgorętsze miesiące to czerwiec i lipiec) Jesień: po najbardziej obfitych opadach w sierpniu i wrześniu temperatura spada do 16°- 27 °C Zima: przeciętne temperatury w zimie to max 7- 15 °C, przy min 0 °C do 5 °C; w grudniu i styczniu mogą pojawić się poranne przymrozki Wiosna: stopniowe ocieplenie, zwykle przyjemne do połowy kwietnia