Czaplowate - Polski Serwis Naukowy

Czaplowate (Ardeidae) – rodzina ptaków z rzędu pelikanowych (Pelecaniformes). Do 2008 roku czaplowate umieszczane były w rzędzie bocianowych lecz badania genetyczne zasugerowały że rodzina ta jest bliżej spokrewniona z pelikanowymi. Obejmuje gatunki zamieszkujące niemal cały świat, choć z przewagą strefy klimatów ciepłych. Ptaki te charakteryzują się następującymi cechami:

Rząd (łac. ordo) – jedna z podstawowych kategorii systematycznych stosowanych w systematyce organizmów, niższa od gromady (classis w zoologii) lub klasy (classis w botanice), a wyższa od rodziny (familia). Termin ordo został wprowadzony przez Karola Linneusza jako jedna z pięciu podstawowych kategorii w hierarchicznym systemie klasyfikacji biologicznej. Kategoriami pomocniczymi dla rzędu są nadrząd (superordo), podrząd (subordo) i infrarząd (infraordo), a w literaturze anglojęzycznej stosowane są jeszcze magnorder (wyższa od nadrzędu) i parvorder (niższa od infrarzędu).

Ptaki (Aves) – gromada stałocieplnych zwierząt z podtypu kręgowców. Jest najbardziej zróżnicowaną spośród gromad kręgowców lądowych – istnieje około 10 000 gatunków ptaków, które zamieszkują ekosystemy na całym świecie. Ich wielkość waha się od 5 cm u koliberka hawańskiego do 2,7 m u strusia.

zróżnicowane rozmiary (długość od 30 do 150 cm)

smukła sylwetka

długi prosty dziób

długie nogi

w locie esowato zgięta szyja

długie 4 palce, przy środkowym szczątkowe błony pławne

brak wyraźnie zaznaczonego dymorfizmu płciowego, za to stwierdza się u niektórych gatunków polimorfizm

w upierzeniu występują pióra pudrowe

zamieszkują środowiska błotne i brzegi wód

gniazda zazwyczaj na drzewach, w koloniach

wiele gatunków odbywa zrytualizowane toki

w zniesieniu zazwyczaj 3 do 7 jaj, które wysiadują obydwoje rodzice

pisklęta są gniazdownikami

żywią się głównie rybami oraz innymi drobnymi zwierzętami wodnymi

w upierzeniu przeważa kolor biały, niebieskawy, szary, żółty, zielonkawy lub czerwonawy.

Systematyka

Do rodziny należą następujące rodzaje:

Dymorfizm płciowy – jeden z rodzajów dymorfizmu przejawiający się różnicami w morfologii, fenotypie samicy i samca jednego gatunku (np. różnica w wielkości i kształcie ciała i/lub ubarwieniu). Dymorfizm płciowy o różnym natężeniu jest powszechny wśród zwierząt i wynika z różnego fizjologicznego przeznaczenia danych płci w procesie przedłużania gatunku.

Ryby, ryby właściwe (Pisces) – tradycyjna nazwa zmiennocieplnych kręgowców wodnych oddychających skrzelami, posiadających szczęki i poruszających się za pomocą płetw. Niezwykle zróżnicowane pod względem budowy zewnętrznej i wewnętrznej, ubarwienia oraz przystosowania do warunków środowiska. Stanowią najliczniejszą grupę współcześnie żyjących kręgowców (ponad połowę). Na świecie znanych jest ponad 30 tys. współcześnie żyjących, naukowo opisanych gatunków. Ryby są najstarszymi kręgowcami świata, pojawiły się około 480 mln lat temu. W Polsce występuje około 120 gatunków.

Zonerodius – jedynym przedstawicielem jest tygryska papuaska (Zonerodius heliosylus)

Tigrirnis – jedynym przedstawicielem jest tygryska białoczuba (Tigriornis leucolopha)

Tigrisoma

Agamia – jedynym przedstawicielem jest czapla zielonoskrzydła (Agamia agami)

Cochlearius – jedynym przedstawicielem jest rakojad (Cochlearius cochlearius)

Zebrilus – jedynym przedstawicielem jest bącznik (Zebrilus undulatus)

Botaurus

Ixobrychus

Dupetor – jedynym przedstawicielem jest bączek czarny (Dupetor flavicollis)

Pilherodius – jedynym przedstawicielem jest czapla modrolica (Pilherodius pileatus)

Syrigma – jedynym przedstawicielem jest czapla gwiżdżąca (Syrigma sibilatrix)

Egretta

Ochrona

W Polsce wszystkie gatunki czaplowatych podlegają gatunkowej ochronie ścisłej oprócz czapli siwej (Ardea cinerea), która jest objęta ochroną częściową, z wyjątkiem występującej na terenie stawów rybnych uznanych za obręby hodowlane.

Ochrona częściowa – jeden ze statusów ochronnych w ochronie gatunkowej roślin, grzybów i zwierząt. Według Ustawy o ochronie przyrody oznacza ochronę gatunków roślin, grzybów i zwierząt dopuszczającą możliwość redukcji liczebności populacji oraz pozyskiwania osobników tych gatunków lub ich części.

Rodzaj (łac. genus, l.mn. genera) – podstawowa, obowiązkowa kategoria systematyczna obejmująca gatunek lub monofiletyczną grupę gatunków wyróżnionych na podstawie jednej lub więcej cech taksonomicznych. Nazwą rodzaj określany jest też każdy takson w randze rodzaju.

Przypisy

Ardeidae w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
Joseph W. Brown, John Harshman: Pelecaniformes (ang.). Tree of Life Web Project. [dostęp 10 kwietnia 2009].
S. J. Hackett, R. T. Kimball, S. Reddy, R. C. Bowie i inni. A phylogenomic study of birds reveals their evolutionary history. „Science”. 320, s. 1763-1768, 27 sierpnia 2008. doi:10.1126/science.320.5884.1790b.
Frank Gill, Minturn Wright, David Donsker: Family Ardeidae (ang.). IOC World Bird List: Version 2.8. [dostęp 3 maja 2011].
Nazwy polskie za: Paweł Mielczarek, Marek Kuziemko: Ardeidae Leach, 1820 - Herons, Bitterns. W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 12 grudnia 2010].

Bibliografia

Paweł Mielczarek, Włodzimierz Cichocki. Polskie nazewnictwo ptaków świata. „Notatki Ornitologiczne”. Tom 40. Zeszyt specjalny, 1999. ISSN 0550-0842.
Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 28 września 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących zwierząt objętych ochroną

Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
o czapli

Toki – zachowanie ptaków służące tworzeniu par dla celów rozrodczych. Toki obejmują zarówno aktywności przed jak i częściowo po akcie kopulacji.

Zwierzęta (Animalia) – królestwo obejmujące wielokomórkowe organizmy cudzożywne o komórkach eukariotycznych, bez ściany komórkowej, w większości zdolne do aktywnego poruszania się. Są największym i najbardziej zróżnicowanym gatunkowo królestwem organizmów. Największą grupę zwierząt stanowią bezkręgowce, a wśród nich owady. Drugą, obok bezkręgowców, grupą zwierząt są kręgowce. Wśród nich tradycyjnie wyróżnia się ryby, płazy, gady, ptaki i ssaki, do których należy również człowiek. Najstarsze znaleziska kopalne zwierząt – morskie zwierzęta o miękkich ciałach – pochodzą z końca prekambru, neoproterozoiku (fauna ediakarańska – 630 do 542 mln lat temu), natomiast skamieniałości strunowców – z kambru i ordowiku. W kambrze, około 500 mln lat temu, występowali już przedstawiciele wszystkich znanych obecnie typów bezkręgowców.