Czar walca (niem.: Ein Walzertraum) – operetka Oscara Strausa w trzech aktach z 1906 roku. Premiera miała miejsce 2 marca 1907 roku w Wiedniu. Libretto zostało napisane przez Leopolda Jacobsona i Hansa Feliksa Dörmanna.

Utwór opowiada o księżniczce Helenie, córce i następczyni tronu księcia Flausenthurnu, która podczas pobytu w Wiedniu zakochała się w lekkoduchu, dziarskim poruczniku Niki. Pomimo dezaprobaty dworu Helena poślubia porucznika, który traktuje małżeństwo jako żart. Kiedy dociera do niego, że istotnie powierzono mu rolę księcia, potrzebnego tylko dla podtrzymania dynastii, oburzony wymyka się w noc poślubną z pałacu i idąc za dźwiękami walca, dobiegającymi z parku, bawi się całą noc z żeńską orkiestrą przybyłą z Wiednia. Biedna księżniczka szczerze zakochana w swym mężu u pełnej wdzięku Franzi, szefowej żeńskiej kapeli, pobiera nauki jak pozyskać mężowskie serce i rzeczywiście jej się to udaje. A Franzi, która zadurzyła się w poruczniku, wyjeżdża do Wiednia, bo jej orkiestra dostała wreszcie wymarzony kontrakt.

Historia utworu

Pierwsze operetki Strausa: będąca offenbachowską parodią legend staroniemieckich Die lustigen Nibelungen (1904) i sullivanowska z ducha komedia Smok i królewna (1906) dość znacząco rozminęły się z oczekiwaniami wiedeńskiej publiczności. Nibelungowie zostali zdjęci z afisza po 25 przedstawieniach, Smok i królewna był grany przy pustej widowni. Niepowodzenia doprowadziły do rozstania się Strausa i jego dotychczasowego librecisty Fritza Olivena, przyjaciela z "Café Passage". Na okres premiery Smoka i królewny (marzec 1906) przypadł tryumf Wesołej wdówki. Straus, który był na premierze tej operetki i jako jedyny wówczas pogratulował Lehárowi napisania znakomitego utworu, pod jej wpływem postanowił zaprzestać eksperymentów i napisać klasyczną operetkę. Możliwość taką już wkrótce dał mu inny przyjaciel z "Café Passage" Leopold Jacobson (1875-1944), który przy współudziale Hansa Feliksa Dörmanna napisał libretto Czaru walca. Pomysł libretta nasunęła Jacobsonowi nowela Hansa Müllera Buch der Abenteuer, wydana w 1905 roku. Sam tekst został jednak wzbogacony przez librecistów o satyryczne portrety członków dworu cesarskiego.

Afisz Czaru walca

Pisząc "Czar walca" – wyznał Straus po latach – czyniłem to z bezpośrednim, świadomym i szczerym zamiarem osiągnięcia światowego rekordu "Wesołej wdówki", a nawet pobicia go o ile możności. Premiera Czaru walca 2 marca 1907 roku okazała się największym sukcesem w karierze Strausa. Spektakl szedł na scenie Carl-Theater ponad 1000 wieczorów, osiągając w Wiedniu absolutny rekord. W roli Franzi największy tryumf w swej karierze święciła Mizzi Zwerenz, Karol Blasel zagrał księcia Joachima XII, a jako Niki serca wiedeńczyków podbił Fritz Werner. W następnych latach operetka była grana na większości scen europejskich odnosząc największe tryumfy w Berlinie i Paryżu. Straus stał się w wyniku odniesionego sukcesu sławny.

czytaj dalej: [2], [3]