Czarna Przemsza - Polski Serwis Naukowy

Czarna Przemsza (Przemsza) – rzeka w województwie śląskim o długości 63,3 km, prawy dopływ, źródłowy Przemszy.

Źródła rzeki znajdują się na wysokości 385 m n.p.m. w Bzowie, dzielnicy Zawiercia, na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej. Zlewnia Czarnej Przemszy wynosi 1045,5 km². Głównymi prawobrzeżnymi dopływami są Brynica i Bolina, zaś lewobrzeżnymi Mitręga, Trzebyczka i potok Pogoria. Czarna Przemsza płynie przez Próg Woźnicki, Garb Tarnogórski i Wyżynę Śląską. Od miejsca, w którym wpada do niej Brynica w Sosnowcu – stanowi granicę między wywodzącym się z Małopolski Zagłębiem Dąbrowskim a Śląskiem (wcześniej tę granicę stanowi właśnie Brynica).

Trzebyczka – rzeka mająca źródła w gminie Łazy i uchodzi do Czarnej Przemszy. Długość rzeki to 14 km. Rzeka w większej części znajduje się na terenie miasta Dąbrowa Górnicza.

Województwo śląskie – jedno z 16 województw, jednostka samorządu terytorialnego i jednostka podziału administracyjnego Polski, obejmująca wschodnią część historycznych ziem Górnego Śląska, polską część Śląska Cieszyńskiego i część zachodniej Małopolski, w tym Zagłębie Dąbrowskie i Zagłębie Krakowskie.

Nad rzeką leżą miasta: Zawiercie, Poręba, Siewierz, Dąbrowa Górnicza, Będzin, Sosnowiec i Mysłowice. W Przeczycach znajduje się zbiornik retencyjny zaopatrujący w wodę mieszkańców Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego i stanowiący rezerwę dla elektrowni Łagiszy mieszczącej się w Będzinie. W roku 2005, między Wojkowicami Kościelnymi i Dąbrową Górniczą do użytku został oddany zbiornik Kuźnica Warężyńska, znany także jako Pogoria IV. Zbiornik ma chronić niżej położone tereny przed powodzią i przechwytywać ewentualną falę wezbraniową na Czarnej Przemszy. Poza wysokimi stanami rzeka całkowicie omija zbiornik płynąc korytem na zachód od jeziora.

Pogoria – potok o długości 10,4 km uchodzący do Czarnej Przemszy jako jej lewostronny dopływ. Wypływa z niewielkich zbiorników wodnych na terenie przemysłowym Huty Katowice na wysokości około 300 m n.p.m. Przepływ cieku jest niewielki i kształtuje się na poziomie kilkudziesięciu dm³/s w górnej części potoku, około 0,2 m/s poniżej jeziora Pogoria III i gwałtownie wzrasta przed ujściem w konsekwencji dopływu wód z terenów zurbanizowanych Dąbrowy Górniczej. Pogoria tworzy kaskadę zbiorników poeksploatacyjnych: Pogoria I, Pogoria II i Pogoria III o łącznej pojemności całkowitej ponad 16 mln m. Koryta większości cieków w zlewni są uregulowane pełniąc miejscami funkcje rowów melioracyjnych i kanałów.

Garb Tarnogórski (341.12) - mezoregion stanowiący północną część Wyżyny Śląskiej. Od północy graniczy z Równiną Opolską i Wyżyną Woźnicko-Wieluńską, od południa z Wyżyną Katowicką i Pagórami Jaworznickimi, od wschodu z Wyżyną Krakowsko-Częstochowską a od zachodu z Chełmem i Kotliną Raciborską.

Czarna Przemsza zimą w Sosnowcu.

Bardzo zanieczyszczona, chociaż dzięki staraniom samorządów Będzina i Sosnowca stan ten sukcesywnie się poprawia. Łączy się z Białą Przemszą w rejonie zbiegu Sosnowca, Mysłowic i Jaworzna, tworząc rzekę Przemszę (tzw. Trójkąt Trzech Cesarzy). W przeszłości (do połowy XIX w.) na wysokości obecnej dzielnicy Sosnowca – Niwki znajdował się port, do którego z powodzeniem dopływały barki z dość dużym zanurzeniem. Obecnie, wobec uregulowania rzeki na większej części długości (pierwsze prace nad regulacją jeszcze w okresie międzywojennym, główne przeprowadzono w latach czterdziestych i pięćdziesiątych XX wieku) oraz zniknięciem części źródeł wobec eksploatacji przemysłowej, stan wody jest o wiele niższy niż w przeszłości.

Sosnowiec – miasto położone na południu Polski, w Zagłębiu Dąbrowskim, w województwie śląskim, w centrum Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego (GOP). Najludniejsze miasto Zagłębia Dąbrowskiego.

Zawiercie – miasto i gmina w województwie śląskim, w powiecie zawierciańskim. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa katowickiego. Według danych z 30 czerwca 2009 miasto miało 52 171 mieszkańców.

Przypisy

Nowsza klasyfikacja nie zna Czarnej Przemszy, tylko uznaje od samych źródeł Czarnej, że istnieje Przemsza, do której wpływa Biała Przemsza; nowa terminologia ma swoje silne uzasadnienie logiczno-teoretyczne, ale stara pozostała w użyciu, gdyż – być może – łączy się z historią rozbiorów i tzw. Trójkątem Trzech Cesarzy.