Czarne Stopy - Siksika - Polski Serwis Naukowy

Trzech wodzów Czarnych Stóp w 1900 roku

Czarne Stopy (Siksika, Blackfoot) – federacja trzech blisko spokrewnionych plemion Indian Ameryki Północnej zamieszkujących prowincję Alberta w Kanadzie i stan Montana w Stanach Zjednoczonych. W skład grupy wchodziły plemiona: Pikuni (Piegan), Kainah i Siksika, które w XIX w. obejmowały swoją opieką także sąsiednie mniejsze plemiona Gros Ventre i Sarsi. Do dziś wielu z nich zamieszkuje rezerwaty po obu stronach granicy amerykańsko-kanadyjskiej i posługuje się językiem siksika z grupy języków algonkińskich.

Pow-wow - termin pochodzący prawdopodobnie od algonkińskiego pauau - zebranie. W tradycji Indian północnoamerykańskich pow-wow to przede wszystkim zjazd plemienny lub międzyplemienny, połączony ze zbiorowymi śpiewami, tańcami, obdarowywaniem określonych, z jakiejś przyczyny wyróżnionych osób (give away) i innymi ceremoniami o charakterze świeckim.

Gros Ventre, nazwa w języku francuskim (ang. Big Belly, pol.: "duży brzuch") przypisywana dwom, a czasami trzem grupom Indian wywodzących się z plemion Ameryki Północnej:

Istniała też grupa Dakotów o nazwie Czarne Stopy (Siuksowie Czarne Stopy – ang. Blackfoot Sioux).

Nazwa

Tubylcza nazwa plemienia Siksika wzięła się ze zwyczaju barwienia mokasynów (a może także stóp) popiołem drzewnym i oznacza zarówno całe plemię, jak i jedną z trzech jego grup.

Historia

Byli jednym z pierwszych plemion zmuszonych do opuszczenia lasów i wyruszenia na prerie. Na początku XVIII wieku Czarne Stopy zamieszkiwali dolinę Saskatchewan, położoną ok. 600 km na wschód od Gór Skalistych. Żyli z myślistwa, polując na bizony. Latem mieszkali w dużych obozowiskach, urządzając wspólne łowy i uczestnicząc w obrzędach religijnych (Taniec Słońca). Zimą dzielili się na mniejsze grupy łowieckie. Przynależność do takiej grupy była dość płynna. Życie religijne skupiało się wokół "leków" (talizmanów) i obrzędów z nimi związanych. Woreczek z lekami był obiektem pożądania, bowiem od zawartych w nim "leków" zależało m.in. powodzenie w wojnie.

Czarne Stopy (nazwa własna Sihasapa) – niewielki szczep w grupie plemiennej Siuksów (nie mylić z grupą plemion Siksika, zwaną również Czarnymi Stopami), spokrewniony z plemieniem Lakotów. Tubylcza nazwa plemienia nawiązuje do zwyczaju farbowania lub barwienia (poprzez wcieranie) mokasynów węglem. Mówią dialektem Teton (inaczej zachodnim) z siuańskiej rodziny językowej.

Dakotowie, Dakoci, Siuksowie, Sjuksowie, Lakoci – Indianie Ameryki Północnej z obszaru Wielkich Równin. Dzielą się na trzy grupy: wschodnią Santee, środkową Yankton i zachodnią Teton.

W pierwszej połowie XVIII wieku weszli w posiadanie koni i broni palnej; wtedy też dotarli do podnóża Gór Skalistych i Montany. Szczyt potęgi osiągnęli w pierwszej połowie XIX wieku. Byli aktywną regionalną potęgą militarną, spychającą słabsze plemiona na tereny mniej atrakcyjne. Zamieszkiwali ogromny obszar od rzeki Saskatchewan w Kanadzie na północy po dopływy rzeki Missouri w Montanie i od południka 105 po pogórze Gór Skalistych. Mieszkali w namiotach ze skór bizonich zwanych tipi. Do 1806 roku skutecznie bronili swych terenów przed białymi traperami (jakkolwiek nigdy nie walczyli z nimi bezpośrednio, tocząc walki głównie z sąsiednimi plemionami). Kiedy w drugiej połowie XIX w. biali wybili wielkie stada bizonów, wielu Indian Pikuni głodowało i wędrowne dotąd plemię zostało zmuszone do osiedlenia się w rezerwatach.

Missouri – rzeka w Stanach Zjednoczonych, dopływ rzeki Missisipi. Wraz z rzeką Missisipi stanowią najdłuższy system rzeczny Ameryki Północnej o długości ok. 5970 km.

Taniec słońca (ang.: Sun Dance) był charakterystyczną dla Indian Prerii uroczystością religijną, gromadzącą corocznie (zwykle w połowie lata) w jednym miejscu całe plemię. Około dwudziestu plemion prerii dokonywało tego obrzędu, a nie spotykano go tylko u Paunisów, Wichita i Omaha oraz u kilku południowych plemion Dakotów. Szczególnie dużą wagę do obrzędów Tańca Słońca przywiązywali Dakotowie, Szejenowie i Arapahowie.

Od końca XIX w. Czarne Stopy uprawiają rolę i hodują bydło. Ich rezerwaty znajdują się w stanach Alberta w Kanadzie (ok. 12 000 osób) i w Montanie (ok. 7500 osób, głównie z plemienia Pikuni). Spora liczba członków plemienia mieszka też w miastach USA i Kanady, skąd od święta powraca do rezerwatów na spotkania z rodziną i przyjaciółmi oraz plemienne ceremonie i festiwale pow-wow.

Montana – stan w zachodniej części Stanów Zjednoczonych, przy granicy z Kanadą. Nazwa prawdopodobnie pochodzi od hiszpańskiego słowa „montaña”, które znaczy „góra”. Chociaż Montana kojarzona jest przede wszystkim z położonymi na jej obszarze górami, około 60% terytorium stanu pokrywa preria, wchodząca w skład Wielkich Równin. Region nazywany jest Stanem Skarbów, Krainą lśniących gór i Krainą wielkiego nieba. Montana jest czwartym co do wielkości stanem USA, co w połączeniu ze stosunkowo małym zaludnieniem plasuje ją wśród regionów o wyjątkowo niskiej gęstości zaludnienia. Gospodarka Montany bazuje na rolnictwie, górnictwie i przemyśle drzewnym. Duże znaczenie ma także rozwinięta turystyka. W Montanie znajduje się Park Narodowy Glacier i duża część Parku Narodowego Yellowstone.

Las (biocenoza leśna) - kompleks roślinności swoisty dla danego kontynentu geograficznego, charakteryzujący się dużym udziałem drzew rosnących w zwarciu, wraz ze światem zwierzęcym i różnymi czynnikami przyrody nieożywionej oraz związkami, które między nimi występują.

Liczebność

Według danych U.S. Census Bureau, podczas spisu powszechnego w 2000 roku 27 104 obywateli USA zadeklarowało, że jest pochodzenia wyłącznie Blackfoot, zaś 85 750 – wyłącznie lub między innymi Blackfoot. Kilkadziesiąt tysięcy Czarnych Stóp mieszka też w Kanadzie.

Kanada (ang. i fr. Canada) – państwo położone w Ameryce Północnej, rozciągające się od Oceanu Atlantyckiego na wschodzie do Oceanu Spokojnego na zachodzie i Oceanu Arktycznego na północy. Na południu i północnym zachodzie graniczy ze Stanami Zjednoczonymi, granice morskie: na północy z Danią (Grenlandia) i na wschodzie z Francją (wyspy Saint-Pierre i Miquelon). Drugie państwo świata pod względem powierzchni (po Rosji) oraz 38. pod względem ludności. Kanada jest członkiem ONZ, NAFTA, Wspólnoty Narodów, Frankofonii, NATO, G8, APEC.

Alberta – prowincja Kanady. Alberta graniczy z prowincjami, od zachodu z Kolumbią Brytyjską, od wschodu z Saskatchewan, z Terytoriami Północno-Zachodnimi na północy i ze stanem USA Montana od południa.

Bibliografia

Barry M. Pritzkert: A Native American Encyclopedia: History, Culture, and Peoples. Oxford: Oxford University Press, 2000. ISBN 978-0-19-513877-1.