Czechizm - Polski Serwis Naukowy

Czechizm, bohemizm (od Bohemia - łacińska nazwa Czech) – rodzaj barbaryzmu; wyraz, zwrot lub konstrukcja składniowa zapożyczona z języka czeskiego i funkcjonująca stale w obrębie innego języka. Słowo "czechizm" może też oznaczać doraźne wprowadzenie elementów języka czeskiego do tekstu, np. w celach artystycznych lub stylizacyjnych.

Onomastyka (ang. onomastics, franc. onomastique, niem. Namenkunde) - dział językoznawstwa zajmujący się badaniem nazw własnych (zwanych też onimami), czyli odnoszących się do konkretnych przedmiotów, a nie ich klasy. Onomastyka zajmuje się m.in. nazwami miejscowości, imionami, nazwiskami.

Czechy (czes. Čechy, łac. Bohemia, niem. Böhmen) – jedna z trzech historycznych ziem czeskich (krajów korony świętego Wacława), wraz z Morawami i Śląskiem Czeskim wchodząca w skład dzisiejszej Republiki Czeskiej.

Do czechizmów międzynarodowych należy słowo "robot", czeski neologizm ze sztuki science fiction Karla Čapka R.U.R., które upowszechniło się w wielu językach świata, w tym polskim. Innym czechizmem międzynarodowym jest słowo "polka" (czeski taniec narodowy) lub "pistolet" (ang. "pistol", niem. "Pistole", hiszp. "pistola") od czeskiego pistole.

Język polski (polszczyzna) należy wraz z językiem czeskim, słowackim, pomorskim (kaszubskim), dolnołużyckim, górnołużyckim oraz wymarłym połabskim do grupy języków zachodniosłowiańskich, stanowiących część rodziny języków indoeuropejskich.

Fantastyka naukowa (science fiction) – gatunek literacki lub filmowy, a także gry komputerowe o fabule osnutej na przewidywanych osiągnięciach nauki i techniki oraz ukazującej ich wpływ na życie jednostki lub społeczeństwa. Razem z fantasy i horrorem, fantastyka naukowa zaliczana jest do fantastyki.

Czechizmy w języku polskim

Szczególnie dużo czeskich zapożyczeń pojawia się w języku polskim w średniowieczu, co wiąże się głównie z przyjęciem chrześcijaństwa za pośrednictwem czeskim; są to głównie słowa związane z działalnością kościelną, takie jak "kościół", "ołtarz", "msza". Niekiedy słowa zapożyczone z języka czeskiego mają swój rdzenny rodowód w łacinie, jak w przypadku słowa "ołtarz" - łac. altare, "msza" - łac. missa, "kościół" - od łac. castellum - twierdza (od tego słowa pochodzi także ang. castle - "zamek" czy włoskie i hiszpańskie casa - "dom"). W takim wypadku mamy do czynienia z zapożyczeniem z łaciny za pośrednictwem Czechów. Jednocześnie, wyrazy łacińskie pojawiły się w czeszczyźnie często za pośrednictwem języka niemieckiego (np. polski "klasztor" pochodzi od czeskiego klášter, ten zaś od staroniemieckiego kloster, który w końcu wywodzi się od łacińskiego claustrum). W wieku XIV-XVI istniała intensywna wymiana kulturowa pomiędzy Polską a Czechami, co dało swój wyraz w polskim słownictwie i ortografii. Wpływy z czeskiego pojawiają się m.in. w nazwach miejscowości przygranicznych - m.in. "Głubczyce" zamiast "Głąbczyce".

Czechy (. Na powierzchni 78 866 km² żyje ponad 10,5 mln osób, z czego 94% to Czesi. Obowiązuje czterostopniowy podział administracyjny – na 14 krajów, 204 gminy III stopnia, 384 gminy II stopnia oraz 5661 gmin I stopnia.

Barbaryzm (z gr. barbarismós, od bárbaros - barbarzyńca, cudzoziemiec) - element (wyraz lub zwrot) lub forma (forma fleksyjna, konstrukcja składniowa) przeniesiona do wypowiedzi z języka obcego (zapożyczenie). Stanowi wtrącenie pojedynczego wtrącenia słowa pochodzącego z obcego języka. Opiera się na zasadzie kontrastu między językami.

Język czeski był też często arbitrem podczas współzawodnictwa różnych formantów językowych, np. przy konkurencji "na-" z "naj-" w stopniu najwyższym przymiotnika lub przysłówka wpłynęły na ostateczne zwycięstwo przyrostka naj-. Zaś polskie słowo "brona", pierwotnie oznaczające 'wejście do grodu', zostało zastąpione czeską "bramą" (czeskie "brána"). Co więcej, średniopolskie 'wiesiele' zostało zastąpione czeskim 'weselem', a kolor 'czerwiony' - dzisiejszym 'czerwonym' (po. czeskie "červeny"), jak również dzisiejsza 'hańba' zamiast dialektalnej 'gańby'. Także w onomastyce znaleźć można ślady czechizmów, na przykład czeskie imię Władysław zastąpiło polskiego Włodzisława, zaś Wacław - Więcysława.

Średniowiecze – epoka w historii europejskiej, obejmująca okres między starożytnością a renesansem. Granice czasowe średniowiecza nie są ściśle ustalone. Za początek epoki przyjmuje się okres, w którym cesarstwo zachodniorzymskie chyliło się ku upadkowi. Zwolennicy ścisłej datacji – w zależności od szkoły – za dokładne daty początku średniowiecza podają lata 378, 395 bądź 476. Za koniec epoki uważa się upowszechnienie idei humanistycznych i rozpoczęcie epoki renesansu. Najczęściej w tym przypadku wymieniane są daty ok. 1450 roku oraz lata 1453, 1492, a nawet 1517.

Neologizm (z gr. νεος + λογός – nowe słowo) – środek stylistyczny; nowy wyraz utworzony w danym języku, aby nazwać nieznany wcześniej przedmiot czy sytuację lub osiągnąć efekt artystyczny w utworze poetyckim.

Podobnie z czeskiego w czasach najnowszych zapożyczone zostało słowo "lustracja" (czeskie "lustrace") na oznaczanie prześwietlania tajnych współpracowników dawnych służb bezpieczeństwa. W dawnej polszczyźnie lustracja oznaczała po prostu przegląd (np. lustracja dóbr koronnych) albo wizytację.

Zapożyczenia językowe inaczej pożyczki, wyrazy obce – zjawisko przechodzenia pewnych cech jednego języka do innego. Pojęcia tego używa się w odróżnieniu od słownictwa rodzimego. To wszystkie obce w strukturze danego języka wyrazy, zwroty, typy derywatów, formy fleksyjne, konstrukcje składniowe, związki frazeologiczne. Artykuł traktuje o zapożyczeniach w języku polskim.

Język czeski (cs. čeština lub český jazyk) – język z grupy języków zachodniosłowiańskich, stanowiących część rodziny języków indoeuropejskich. Najbliżej spokrewniony jest ze słowackim, śląskim, polskim, kaszubskim oraz dwoma językami łużyckimi.

Zobacz hasło bohemizm w Wikisłowniku