Czeczeńska Republika Iczkerii - Polski Serwis Naukowy

Czeczeńska Republika Iczkerii (czecz. Noxçiyn Paçẋalq Noxçiyçö / Нохчийн Пачхьалкх Нохчийчоь) - proklamowane w 1991 państwo w północnym Kaukazie, nieuznawane przez społeczność międzynarodową.

Historia

1990-1994

25-26 listopada 1990, w ówczesnej Czeczeńsko-Inguskiej ASRR, zebrał się Wszechnarodowy Kongres Czeczenów, który przyjął deklarację o utworzeniu niepodległej Czeczenii. Na swego przewodniczącego wybrał Dżochara Dudajewa. W lipcu 1991 II Kongres ogłosił niezależność ziem czeczeńskich od ZSRR.

Czeczeńsko-Inguska Autonomiczna Socjalistyczna Republika Radziecka, Czeczeńsko-Inguska ASRR – republika autonomiczna w Związku Radzieckim, wchodząca w skład Rosyjskiej Federacyjnej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej.

Gruzja (gruz. საქართველო, Sakartwelo) – państwo na Kaukazie Południowym (Zakaukaziu). Obszar 69,7 tys. km². Graniczy na północy z Rosją, na wschodzie z Azerbejdżanem, a na południu z Armenią i Turcją; zachodnią granicę kraju wyznacza wybrzeże Morza Czarnego. Stolicą Gruzji jest Tbilisi. Patronem Gruzji jest św. Jerzy.

W reakcji na pucz moskiewski Czeczeni 23 sierpnia 1991 zburzyli pomnik Lenina w Groznym.

Po przeprowadzonych 27 października 1991 wyborach parlamentarnych i prezydenckich 1 listopada 1991 ogłoszono likwidację Czeczeńsko-Inguskiej ASRR i powstanie niepodległej Czeczenii. Jedynym państwem, które uznało deklarację niepodległości, była Gruzja (13 marca 1992).

Dzień wcześniej, 12 marca 1992, parlament czeczeński uchwalił konstytucję Czeczeńskiej Republiki Iczkerii (oficjalne przyjęcie tej nazwy nastąpiło 16 stycznia 1994).

Język czeczeński (czecz. нохчийн мотт, Noxçiyn mott) – język Czeczenów, zamieszkujących głównie autonomiczną republikę Czeczenii, wchodzącą w skład Federacji Rosyjskiej. Należy do języków nachskich (nachijskich), tworzących podgrupę wśród języków nachsko-dagestańskich (północno-wschodnich) ramach hipotetycznej wielkiej rodziny języków dene-kaukaskich. Jest to język ergatywny.

Afganistan, Islamska Republika Afganistanu (dari افغانستان, trl. Afghānestān, trb. Afghanestan; جمهوری اسلامی افغانستان, trl. Dawlat-e Eslāmī-ye Afghānestān, trb. Daulat-e Eslami-je Afghanestan; paszto افغانستان, trl. Afghānistān, trb. Afghanistan; د افغانستان اسلامي جمهوریت, trl. Də Afghānistān Islāmī Dawlat, trb. Dy Afghanestan Eslami Daulat) – śródlądowe państwo położone w Azji Środkowej.

Czeczenia odmówiła podpisania 31 marca 1992 układu federacyjnego i wejścia w skład Federacji Rosyjskiej, co spowodowało rosyjskie interwencje zbrojne. Przed ich podjęciem Rosjanie kilkakrotnie próbowali przeprowadzić w kraju zamach stanu. Kolejne próby wywoływania przez Rosjan buntu opozycji przeciw rządom Dudajewa spowodowały rozwiązanie przez niego parlamentu 17 kwietnia 1993.

Doku Umarow (czecz. Umaran Xamadi khant Dokka ros. Доку Хаматович Умаров) (ur. 13 kwietnia 1964 w Czeczenii) – polityk czeczeński, były prezydent Czeczeńskiej Republiki Iczkerii i przywódca Emiratu Kaukaskiego.

Dżochar Musajewicz Dudajew (cz. Dudi Dƶoxar, ros. Джохар Дудаев) (ur. 15 lutego 1944, zm. 21 kwietnia 1996) - były generał-major radzieckiego lotnictwa, polityk i bojownik czeczeński. Prezydent Czeczenii w latach 1991-1996.

I wojna w Czeczenii (1994-1996)

Osobny artykuł: I wojna czeczeńska.

1996-1999

Po zakończeniu wojny, 27 stycznia 1997 przeprowadzono w republice wybory, w wyniku których prezydentem został Asłan Maschadow. 12 maja 1997 podpisano w Moskwie rosyjsko-czeczeński traktat pokojowy.

Asłan Maschadow (czecz. Масхадан Али кант Аслан / Masxadan Ali kant Aslan; ur. 21 września 1951 w osadzie Szakoj (Kazachstan, obwód karagandzki) - zm. 8 marca 2005 w Tołstoj-jurt) były prezydent Czeczenii, partyzant, polityk.

Rosja, Federacja Rosyjska (. Rosja jest największym państwem na świecie według powierzchni, jej terytorium jest większe od kontynentu: Europy, Australii i Antarktydy. Pod względem liczby ludności zajmuje 9. miejsce (po Chinach, Indiach, USA, Indonezji, Brazylii, Pakistanie, Bangladeszu i Nigerii).

Maschadow próbował skupić całą władzę w swoich rękach, by poskromić lokalne gangi i odbudować kraj ze zniszczeń wojennych, jednak Czeczenia coraz bardziej zamieniała się w kraj pełen bandytyzmu. Coraz częściej czeczeńskie bandy dokonywały też wypadów zbrojnych na terytoria sąsiednich republik rosyjskich.

Iczkeria – turecka nazwa środkowej części Czeczenii, oznaczająca dosłownie "miejsce wewnętrzne" (içki yer). Według legendy, pochodzą stąd wszystkie "czyste" klany czeczeńskie, których jest prawdopodobnie kilkaset.

Czeczenia (czecz. Нохчийчоь / Noxçiyçö, ros. Чечня, Czecznia), Republika Czeczeńska (czecz. Нохчийн Республика / Noxçiyn Respublika; ros. Чеченская Республика, Czeczenskaja Riespublika) – autonomiczna republika, ze stolicą w mieście Grozny, wchodząca w skład Federacji Rosyjskiej. Jest położona na północnym Kaukazie, graniczy z rosyjskimi Dagestanem na wschodzie, Inguszetią na zachodzie i Krajem Stawropolskim na północy oraz z Gruzją na południu.

Wszechobecna władza gangów, dokonujących porwań, rabunków i zabójstw cudzoziemców, zniweczyła starania Maschadowa o międzynarodowe uznanie czeczeńskiej niepodległości, pomimo iż Maschadow starał się udowodnić, że za tymi przestępczymi działaniami stoją rosyjskie służby specjalne.

Społeczność międzynarodowa to w najszerszym ujęciu społeczeństwo całej Ziemi traktowane jako podmiot stosunków społecznych i politycznych. Często używanym jej synonimem jest określenie opinia publiczna.

Talibowie (paszto طالبان Taliban z arab. طالب, ṭālib – student, uczeń) - fundamentalistyczne ugrupowanie islamskie (sunnickie), powstałe we wrześniu 1994 r. w Kandaharze w Afganistanie.

W tym okresie narastał konflikt wewnętrzny pomiędzy siłami wiernymi Maschadowowi, a zwolennikami wojny z Rosją (i jednocześnie zwolennikami zdobywającego coraz większą popularność islamskiego fundamentalizmu). Ostatecznie Maschadow, w celu zachowania władzy, uległ namowom islamistów i 3 lutego 1999 wprowadził w Iczkerii szariat.

Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, Związek Radziecki, skrót ZSRR (ros. Советский Союз, Союз Советских Социалистических Республик, СССР, trb. Sowietskij Sojuz, Sojuz Sowietskich Socyalisticzeskich Riespublik, SSSR trl. Sovetskij Soûz, Soûz Sovetskih Socialističeskih Respublik, SSSR) – historyczne państwo socjalistyczne w Europie północnej i wschodniej oraz Azji północnej i środkowej.

II wojna w Czeczenii (rozpoczęta w 1999)

Osobny artykuł: II wojna czeczeńska.

Jesienią 1999 nastąpiła inwazja wojsk rosyjskich. W 2000 Rosjanie zajęli większą część kraju, zaś zwolennicy niepodległości Czeczenii przeszli do walki partyzanckiej.

Wskutek przeprowadzonego z licznymi uchybieniami prawnymi 23 marca 2003 referendum konstytucyjnego Czeczenia 2 kwietnia 2003 stała się częścią Federacji Rosyjskiej, czego nie uznały władze Czeczeńskiej Republiki Iczkerii.

Wśród zwolenników niepodległości doszło później do wewnętrznego skłócenia na skutek radykalizacji poglądów części polityków. Głównym celem stała się już nie sama niepodległość Czeczenii, ile stworzenie na Kaukazie islamskiego emiratu. 31 października 2007 prezydent Iczkerii Doku Umarow ogłosił likwidację państwa i utworzenie Emiratu Kaukaskiego, co spowodowało nowy konflikt wśród zwolenników niepodległości kraju.

Międzynarodowe uznanie

Czeczeńska Republika Iczkerii nie została nigdy powszechnie uznana na arenie międzynarodowej. Jej niepodległość uznała Gruzja za prezydentury Zwiada Gamsachurdii. Niepodległość Iczkerii uznawał też rząd Talibów w Afganistanie (1996-2001). Pomimo wielu prób czynionych za prezydentury Asłana Maschadowa żaden inny kraj nie uznał Czeczenii.

Zobacz też

Czeczenia