Czeladź - miasto - Polski Serwis Naukowy

Czeladź – miasto i gmina w południowo-zachodniej Polsce, w województwie śląskim, w powiecie będzińskim, położona w Zagłębiu Dąbrowskim, nad rzeką Brynicą, w centrum Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego. Jest najstarszym miastem powiatu będzińskiego oraz całego Zagłębia Dąbrowskiego, prawa miejskie otrzymało w XIII w.

Parafia Świętych Archaniołów Michała, Gabriela, Rafała w Czeladzi - rzymskokatolicka parafia, położona w dekanacie czeladzkim, diecezji sosnowieckiej, metropolii częstochowskiej w Polsce, erygowana w 1989. Mieści się przy ulicy Wyspiańskiego.
Brynica (niem. Brinitz) – rzeka w województwie śląskim, w przeszłości zwana także Brzennyczą, Braną (za czasów Bolesława Chrobrego), Brzeźnicą czy Brenicą. Stanowi prawy, przy tym główny dopływ Czarnej Przemszy. Bierze swój początek w Mysłowie, na wysokości 350 m n.p.m., uchodzi w Mysłowicach przy granicy z Katowicami i Sosnowcem. Płynie przez Bobrowniki, Piekary Śląskie, Wojkowice, Czeladź, Siemianowice Śląskie, Świerklaniec, Katowice, Sosnowiec i Mysłowice. Brynica przeżywała parokroć pewne zmiany m.in: w 1840 roku koryto rzeki na terenie dzisiejszego Sosnowca przesunięto w kierunku zachodnim, a w 1935 roku w Kozłowej Górze zbudowano na niej zbiornik wody pitnej (pojemność ok. 15,8 mln m³). Długość 55 km. Powierzchnia dorzecza 482,7 km².

Według danych z 30 czerwca 2010 r. miasto miało 33 556 mieszkańców.

Położenie

Położenie Czeladzi w powiecie będzińskim

Według danych z 1 stycznia 2010 r. powierzchnia miasta wynosiła 16,38 km². Miasto stanowi 4,5% powierzchni powiatu.

Graniczy z miastami: Będzin, Sosnowiec, Katowice oraz Siemianowice Śląskie.

Środowisko naturalne

Według danych z roku 2002 Czeladź ma obszar 16,57 km², w tym użytki rolne 49%.

Podwarpie – wieś w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie będzińskim, w gminie Siewierz. W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa katowickiego.
Kraków – i pod względem powierzchni. Jedno z najstarszych miast Polski, o ponad tysiącletniej historii. Kraków posiada wartościowe zabytki architektury, działa w nim wiele instytucji i placówek kulturalnych.

Rzeka Brynica

Wzgórze Borzecha (281m npm)

parki miejskie:

Park Jordana (pow. 7 ha) zlokalizowany jest wzdłuż ul. Katowickiej

Park Miejski im. Tadeusza Kościuszki(pow. 2,4 ha) - leży w centralnej części miasta w dolinie Brynicy przy ul. Katowickiej i 1 Maja

Park Grabek - położony na prawym brzegu rzeki Brynicy

Park Prochownia (pow. 4,43 ha) - leży w północnej części dzielnicy Piaski

Park przy ul. Kościuszki w dzielnicy Piaski (pow. 1,4 ha)

Park przy ul. Mickiewicza w dzielnicy Piaski (pow. 1,5 ha)

Park przy ul. 21 Listopada (pow. 3 ha)

Park przy budynku Dyrekcji kopalni Saturn ( pow. 1 ha)

Ogród Morwowy (pow. 3,4 ha) - przy dawnej kopalni "Saturn" w dolinie Brynicy.

Historia

Osobny artykuł: Kalendarium historii Czeladzi.

Miasto powstało w XIII wieku, dość wcześnie otrzymało prawa miejskie i od 1238 r. wymieniane jest jako miasto.

Województwo śląskie – jedno z 16 województw, jednostka samorządu terytorialnego i jednostka podziału administracyjnego Polski, obejmująca wschodnią część historycznych ziem Górnego Śląska, polską część Śląska Cieszyńskiego i część zachodniej Małopolski, w tym Zagłębie Dąbrowskie i Zagłębie Krakowskie.
Katolicyzm – doktryna Kościoła chrześcijańskiego – jednej z dwóch grup Kościołów, obok Kościoła prawosławnego, powstałych w wyniku rozłamu w Kościele chrześcijańskim w 1054 (tzw. schizmy wschodniej). Jedna z największych grup wyznań chrześcijańskich, obok prawosławia i protestantyzmu oraz ogół zasad wiary i życia religijnego do których odwołuje się Kościół rzymskokatolicki wraz z Kościołami wschodnimi pozostającymi z nim w pełnej jedności, wspólnoty tradycjonalistyczne, starokatolickie oraz część anglikańskich, liberalnych i niezależnych.

W latach 1443-1790 wchodziło w skład księstwa siewierskiego. Było ważnym ośrodkiem wydobycia węgla kamiennego (kopalnia "Saturn" dawniej "Czeladź"). W czasie II wojny światowej obowiązywała niemiecka nazwa miasta: Häuerstadt.

W latach 1957-1975 Czeladź była miastem na prawach powiatu. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa katowickiego.

W 1998 roku w Czeladzi zostało wybudowane pierwsze centrum handlowe M1 w Polsce.

Miasto (od prasłow. *městьce, *mě́sto "miejsce", łac. civitas) – historycznie ukształtowana jednostka osadnicza charakteryzująca się dużą intensywnością zabudowy, małą ilością terenów rolniczych, ludnością pracującą poza rolnictwem (w przemyśle lub w usługach) prowadzącą specyficzny miejski styl życia.
Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

Zabytki

Neoromański kościół św. Stanisława Biskupa i Męczennika, wybudowany w latach 1904 - 1913

Studnia na rynku w Czeladzi

Rynek

Neoromański kościół św. Stanisława Biskupa i Męczennika z bogatym wyposażeniem które stanowią m.in.: oryginalne organy z 1637 r., XVII-wieczne monstrancje i kielichy. W kościele znajduje się również relikwiarz z relikwiami licznych świętych, m.in.: św. Franciszka z Asyżu, św. Wojciecha, św. Stanisława Kostki, św. Ojca Pio,

Zabytkowy układ architektoniczny starego miasta z XIII w.

Budynek dawnego domu ariańskiego z 1. poł. XVII w.

Dom przy ulicy Kościelnej z końca XVIII w.

Kamienica w Rynku 1. poł. XIX w.

Drewniane domy mieszkalne z XVIII-XIX wieku;

Kapliczka przydrożna z figurą Chrystusa Salwatora przy ul. Wojkowickiej (XIX w.);

Zabytkowe osiedle górnicze w dzielnicy Piaski

Pałac "Pod Filarami", wybudowany w stylu neoklasycystycznym przez Kopalnię "Saturn" w 1924 roku.

Mury obronne na Starym Mieście odkryte w grudniu 2006 roku (obecnie w trakcie badań archeologicznych).

Wikinews to wolnodostępny serwis informacyjny oparty na technologii Wiki. Oznacza to, że każdy jego użytkownik (zarówno zarejestrowany, jak i niezarejestrowany) może redagować jego zawartość, dodawać nowe artykuły i tworzyć materiały dziennikarskie. Celem tego obywatelskiego dziennikarstwa jest dbałość zarówno o przestrzeganie praw autorskich, pozwalanie na łatwiejsze udostępnianie treści, lecz także dbałość o wiarygodność.
Miasto na prawach powiatu – jednostka samorządu terytorialnego w Polsce, niekiedy określana jako powiat grodzki, co jednak nie znajduje uzasadnienia w przepisach prawa.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)