Czernihów - Polski Serwis Naukowy

Na mapach: 51°30′N 31°18′E / 51.5, 31.3

Czernihów (ukr. Чернігів, ros. Чернигов) – miasto w północnej części Ukrainy, nad Desną. Stolica obwodu czernihowskiego. Ma 301,4 tys. mieszkańców.

Historia

Ślady archeologiczne

Archeolodzy odkryli w rejonie Czernihowa datowane na VII wiek cztery gródki rodowe otoczone zabudowaniami. Przypuszcza się, że pierwsza osada o rozszerzonym charakterze została założona w IX w. przez księcia Czerniga, co dało początek współczesnej nazwie.

Powieść minionych lat (ros. Повесть временных лет (Повѣсть временныхъ лѣтъ), ukr. Повість минулих літ, inne polskie nazwy: Powieść doroczna, Powieść lat minionych, Kronika Nestora) - staroruski latopis opisujący dzieje państwa ruskiego od czasów najdawniejszych (przybycie Ruryka) do początku XII wieku, podstawowe źródło do historii wczesnej Rusi Kijowskiej.

Księstwo czernihowskie – jedno z największych księstw udzielnych Rusi Kijowskiej XI-XIII wieku, położone na lewym brzegu środkowego biegu Dniepru, w dorzeczu Desny i Sejmu.

W Rusi Kijowskiej i Księstwie Czernihowskim

Jedno z najstarszych miast Rusi, pierwsza wzmianka historyczna z 907 w staroruskim latopisie Powieść minionych lat. W 992 roku gród stał się siedzibą biskupstwa. Pierwotnie część Księstwa Siewierskiego. W latach 1024-1036 i 1054-1239 stolica Księstwa Czernihowskiego.

Województwo czernihowskie – województwo Korony I Rzeczypospolitej, część Małopolski, leżało w północnej części kresów wschodnich Korony. Należało razem z województwem kijowskim i bracławskim do terytorium nazywanego od XV w. Ukrainą (ziemie leżące u krańców Rzeczypospolitej). Stolicą i głównym miastem województwa był Czernihów. Do Rzeczypospolitej ziemie te należały tylko ok. 50 lat w XVII w., z tego jako województwo 33 lata.

Obwód czernihowski (ukr. Чернігівська область) jest jednym z 24 obwodów Ukrainy. Leży w północnej części Ukrainy, na północy graniczy z Białorusią i Rosją, na wschodzie z obwodem sumskim, na południowym wschodzie z obwodem połtawskim, na południu i zachodzie z obwodem kijowskim.

Pod władzą Mongołów i Złotej Ordy

W 1239 roku gród został zdobyty przez Mongołów podczas podbijania przez nich ziem ruskich, w zależności od których pozostał do 1357 roku.

W Wielkim Księstwie Litewskim oraz Wielkim Księstwie Moskiewskim

Po zwycięstwie wojsk litewskich Olgierda w bitwie nad Sinymi Wodami, od 1357 roku do 1503 roku Czernihów znajdował się w granicach Wielkiego Księstwa Litewskiego. W czasie wojny litewsko-moskiewskiej zdobyty został w 1503 roku przez Wielkie Księstwo Moskiewskie.

Język ukraiński (українська мова, ukrajinśka mowa) to język należący do grupy języków wschodniosłowiańskich. Posługuje się nim ponad 47 mln ludzi, głównie na Ukrainie, gdzie ma status języka urzędowego, używany jest również przez Ukraińców w Rosji, Stanach Zjednoczonych, Kanadzie, Mołdawii, Polsce i na Białorusi. Współczesny alfabet ukraiński stanowi odmianę cyrylicy, a obecna ortografia ustalona została zasadniczo na początku XX wieku.

Pokój wieczysty w Polanowie (od miejscowości Polanowo nad Wiaźmą) pomiędzy Rzeczpospolitą a Carstwem Rosyjskim z 14 czerwca 1634 r. kończył wojnę smoleńską 1632-1634, a w praktyce podsumowywał wojny polsko-rosyjskie toczone w I poł. XVII w.

W Rzeczypospolitej Obojga Narodów

Po wojnie polsko-rosyjskiej 1609-1618 i rozejmie w Dywilinie w latach 1618-1648 Czernihów wszedł w skład Korony Królestwa Polskiego. Wtedy też nastąpił rozwój miasta, które w 1623 otrzymało prawa miejskie magdeburskie, a w 1635 został stolicą województwa czernihowskiego. Uchwałą z roku 1633 Sejm ustanowił gród (starostwo grodowe) i sąd ziemski w Czernihowie, a także godność kasztelana czernihowskiego oraz urzędy ziemskie. W 1634 roku pokój w Polanowie ostatecznie pozostawił Czernihów przy Rzeczypospolitej. Rzeczpospolita utraciła faktyczną kontrolę nad miastem w czasie powstania Chmielnickiego oraz po rozpoczęciu wojny z Moskwą w 1659 roku.

Wielkie Księstwo Moskiewskie (ros. Великое княжество Московское, łac. Magnus Ducatus Moscuensis; potocznie pol. Moskwa, łac. Moscovia lub Muscovia) – państwo ruskie istniejące w latach 1328-1547 ze stolicą w Moskwie. Wielkie Księstwo Moskiewskie było kontynuacją Księstwa Moskiewskiego (1213-1328), które zostało podniesione do rangi wielkiego księstwa w 1328 roku, w wyniku unii personalnej Wielkiego Księstwa Włodzimierskiego i Księstwa Moskiewskiego oraz przeniesienia stolicy wielkiego księstwa z Włodzimierza do Moskwy.

Latopis (ros. летопись lub летописец, brus. летапіс - ponieważ narracja była prowadzona w ujęciu rocznym, a historia wydarzeń każdego roku, zwykle zaczynała się od słów "в лето"/"w roku" - stąd nazwa) – średniowieczna księga dziejopisarska, ruski odpowiednik zachodnioeuropejskich kronik i annałów (roczników).

W Carstwie Rosyjskim oraz ZSRR

Miasto przyłączono do Rosji w 1667 na podstawie postanowień rozejmu andruszowskiego potwierdzonego w traktacie Grzymułtowskiego w 1686 roku. Do 1775 roku znajdował się na terenie Hetmańszczyzny.

Od 1801 stolica guberni. W latach 1922-1991 należał do Ukraińskiej SRR, w 1932 został stolicą obwodu. W 1941 roku miasto zostało zajęte przez Niemców.

W Republice Ukrainy

Od 1991 należy do niepodległej Ukrainy. Jest ośrodkiem administracyjnym obwodu czernihowskiego.

Korona Królestwa Polskiego (łac. Corona Regni Poloniae) – termin określający instytucję państwa polskiego w późnym średniowieczu, rozumianą zgodnie z koncepcją niezależności instytucji państwa od osoby monarchy. Zarazem nazwa ideologii politycznej wyrażającej się nowym sposobie postrzegania władzy, powstałej pod wpływem koncepcji płynących z Czech i Węgier.

Powstanie Chmielnickiego – powstanie w latach 1648-1655 kozactwa i chłopstwa ukraińskiego pod przywództwem hetmana kozackiego Bohdana Chmielnickiego przeciwko szlachcie polskiej.

W mieście znajduje się stacja kolejowa Czernihów.

Przypisy

Zdeněk Váňa: Świat dawnych Słowian. Antoni Kroh (tłum.). Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1985, s. 139. ISBN 83-06-01126-0.
Chernihiv travel guide: How old is Chernihiv?.

Linki zewnętrzne

Radziecka mapa topograficzna 1:100 000

Czernihów w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom I (Aa – Dereneczna) z 1880 r.

Historia Żydów w Czernihowie na portalu Wirtualny Sztetl

Zobacz też

Czernichów