|
|
|
Polski Serwis Naukowy - OnLine od 1999 roku
 RSS
Dodaj do:
Warto przeczytać: Podniesienie świadomość przyrodniczej ludzi, którzy zawodowo związani są z Tatrami, oraz edukację dzieci i młodzieży ma na celu Akademia Tatry - nowy projekt Tatrzańskiego Parku Narodowego. Cykl szkoleń rozpocznie się pod koniec sierpnia... Sześć symboli Tatr, które wymagają ochrony, wybrali eksperci od tatrzańskiej przyrody. Internauci w głosowaniu wybiorą tylko trzy z nich, na ochronę których zostanie przeznaczony milion złotych. Milion złotych na ochronę tatrzańskiej prz... Ludwik Pasteur, francuski chemik i biolog, jest powszechnie uważany za najważniejszą postać w historii medycyny. Pasteur dokonał wielu odkryć naukowych, ale zasłynął przede wszystkim jako rzecznik zakaźnej teorii c... Jednym z największych problemów, z jakim zmagają się rośliny jest mączniak zbożowy, choroba wywoływana przez różne gatunki grzybów, którą nietrudno zauważyć. Naukowcy z Niemiec zbadali oddziaływanie mączniaka zbożowego na jęczmień. Mączniak nie tylko ... Polska bierze aktywny udział w dyplomatycznych uzgodnieniach na temat przyszłości Arktyki. Główna działalność Polaków w tym rejonie związana jest jednak z badaniami naukowymi - powiedział we wtorek wiceminister spraw zagranicznych Maciej Szpunar na spotka...
Ostatnio na Forum:
Dyskusje
8
odp.
4
odp. Reklama:
 Czerwone WierchyCzy wiesz że...? Język słowacki (słow. slovenský jazyk, też slovenčina) należy do zachodniosłowiańskiej grupy językowej. Językiem tym posługuje się ponad 6 mln osób - przede wszystkim na Słowacji i w należącej do Serbii Wojwodinie, gdzie jest językiem urzędowym. Używają go także Słowacy mieszkający w Polsce, Rumunii, na Węgrzech, w USA i Kanadzie. W Polsce język słowacki mógł być zdawany na maturze jako jeden z języków nowożytnych. Giewont – masyw górski w Tatrach Zachodnich o długości 2,7 km. Wielki Giewont jest najwyższą górą w Tatrach Zachodnich, która znajduje się w całości na terenie Polski. Ciemniak (słow. Temniak, 2096 m n.p.m.) – najdalej na zachód wysunięty szczyt należący do masywu Czerwonych Wierchów. Słowackie źródła podają wysokość 2090 m. 
 
Czerwone Wierchy (słow. Červené vrchy) – masyw górski znajdujący się w ciągu głównego grzbietu Tatr Zachodnich. Biegnie nim granica słowacko-polska. Położony jest nad dolinami: Cichą, Tomanową, Tomanową Liptowską, Kondratową, Małej Łąki i Miętusią i Kościeliską. Rozpadła Grań (słow. Rozpadlý hrebeň) – grań w słowackiej części Tatr odbiegająca w południowo-wschodnim kierunku od Krzesanicy do Doliny Cichej. Oddziela ona Dolinkę Rozpadłą od Świstówki Liptowskiej (w górnej części) i Doliny Tomanowej Liptowskiej (w dolnej części).
Masyw górski (ang., fr. massif, niem. massiv; od łac. massa – "bryła") – zwarty górotwór, zbudowany zwykle ze skał pochodzenia magmowego lub metamorficznego podobnego typu, występujący samodzielnie lub jako część większego łańcucha górskiego; również wyraźnie wydzielona (np. szerokimi przełęczami) część grzbietu górskiego. TopografiaCzerwone Wierchy składają się z 4 szczytów. Od zachodu ku wschodowi są to: Są one rozdzielone 3 przełęczami: Od Czerwonych Wierchów w północnym kierunku odbiega kilka grani. Są to: odgałęziający się z Kopy Kondrackiej grzbiet kulminujący w Giewoncie, Czerwony Grzbiet, Kozi Grzbiet oraz najdłuższy grzbiet biegnący z Ciemniaka przez Chudą Turnię i Upłaziańską Kopę do Upłaziańskiego Wierszyka. Na południową stronę odbiega od Krzesanicy Rozpadła Grań, natomiast z Ciemniaka na zachód: Wysoki i Tomanowy Grzbiet. Na Ciemniaku grań główna zmienia kierunek na południowy i poprzez Stoły opada do Tomanowej Przełęczy. Jaskinia Wielka Śnieżna – najgłębsza i najdłuższa jaskinia Polski oraz najgłębsza jaskinia Tatr – 23 619 m długości i 824 m deniwelacji. Otwory jaskini znajdują się w Tatrach Zachodnich, w górnej części Doliny Małej Łąki i Dolinki Litworowej (część Doliny Miętusiej); Wielka Śnieżna to jedyna jaskinia tatrzańska, której otwory znajdują się w dwóch różnych walnych dolinach.
Tatry Wysokie (słow. Vysoké Tatry, niem. Hohe Tatra, węg. Magas-Tátra) – najwyższa część Tatr o charakterze alpejskim, rozciągająca się pomiędzy Tatrami Zachodnimi od strony zachodniej oraz Tatrami Bielskimi od strony północno-wschodniej. W linii prostej odległość między granicznymi przełęczami wynosi ok. 16,5 km, zaś ściśle wzdłuż grani ok. 26 km. Tatry Wysokie zajmują obszar około 340 km² (czyli nieco mniej niż Tatry Zachodnie), z czego większość (260 km²) znajduje się na Słowacji. Geomorfologia i przyrodaBudowa Czerwonych Wierchów jest dość zróżnicowana geologicznie. Trzon masywu zbudowany jest ze skał osadowych (wapienie i dolomity środkowego triasu), a wierzchołki przykryte są płaszczem skał krystalicznych (granity i gnejsy). Pod szczytami znajdują się kotły lodowcowe. W masywie Czerwonych Wierchów znajduje się wiele jaskiń, w tym największe w Tatrach: Sit skucina (Juncus trifidus) – gatunek rośliny należący do rodziny sitowatych. Występuje w stanie dzikim w Europie. Roślina wysokogórska, w Polsce głównie w Tatrach, Sudetach i na Babiej Górze.
Hala Upłaz – dawna hala pasterska w Tatrach Zachodnich, położona na północnym grzbiecie Ciemniaka, oddzielającym Dolinę Kościeliską od Doliny Miętusiej. Większa część tego grzbietu zbudowana jest ze skał wapiennych, tylko górna część przykryta jest granitowymi skałami. Do terenu hali należała Polana Upłaz, Wyżnia Upłaziańska Rówień, Rówień nad Piecem, Gładkie Upłaziańskie, Upłaziańska Kopa, Źródliska, Wolarnia. Do tej hali należały również szczyty Krzesanicy i Małołączniaka wraz z wiszącymi dolinkami: Litworową i Mułową. Na Wyżniej Upłaziańskiej Równi znajduje się charakterystyczna wapienna Skała Piec, gdzie często odpoczywają turyści. Powyżej zarośla kosówki, a dalej aż pod szczyty Ciemniaka ciągną się trawiaste obszary hali. Rosną na nich m.in. takie tatrzańskie gatunki roślin, jak: lepnica bezłodygowa, omieg kozłowiec, pierwiosnka maleńka i inne. Nazwa Czerwonych Wierchów pochodzi od czerwono-brązowej barwy ich stoków, jaką nadaje im roślina o nazwie sit skucina, która jesienią, a często już w połowie lata przebarwia się na czerwono. Oprócz niej murawę tworzy boimka dwurzędowa i kosmatka brunatna. W związku z urozmaiconym podłożem geologicznym bardzo różnorodna gatunkowo jest też roślinność Czerwonych Wierchów – rosną tutaj zarówno rośliny wapieniolubne, jak i kwasolubne. Jaskinia – naturalna pusta przestrzeń w skale o rozmiarach umożliwiających jej penetrację przez człowieka. Najliczniejsze są jaskinie krasowe, grawitacyjne, tektoniczne, lodowcowe, wietrzeniowo-erozyjne lub pseudokrasowe. Odkrywanie (eksploracja), dokumentowanie oraz naukowe badanie jaskiń to speleologia.
Kosmatka brunatna (Luzula alpino-pilosa) – gatunek rośliny należący do rodziny sitowatych (Juncaceae). Występuje głównie w wyższych partiach Karpat, gdzie jest rośliną dość pospolitą. Status gatunku we florze Polski: gatunek rodzimy. HistoriaPo raz pierwszy wysokości szczytów zmierzył barometrycznie w 1838 Ludwik Zejszner, on także jako pierwszy opisał ich budowę geologiczną. Bardziej nowoczesne opracowanie tej budowy wykonał później Ferdynand Rabowski. Kompleksowo zbadano i zinwentaryzowano bogatą roślinność w latach 1923-24. Badanie licznych jaskiń zainicjował w 1912 Mariusz Zaruski, schodząc do Rozpadłej Jaskini na głębokość 45 m. Tomanowe Stoły – biegnący w kierunku Tomanowej Przełęczy południowy grzbiet Ciemniaka w Tatrach Zachodnich. Grzbiet należącego do grupy Czerwonych Wierchów Ciemniaka leży w grani głównej Tatr, przez którą biegnie granica słowacko-polska. Zbudowany jest z silnie zwietrzałych skał wapiennych, tworzących postrzępioną grań, w której wyróżnia się wiele oddzielonych mniejszych turni. Największa z nich Głazista Turnia ma wysokość 1953 m n.p.m. Wschodnie zbocza Tomanowych Stołów opadają po słowackiej stronie do polodowcowego kotła Świstówki Liptowskiej, zachodnie po polskiej stronie do górnej części Doliny Tomanowej.
Dolina Tomanowa – dolina znajdująca się w polskiej części Tatr i stanowiąca górne, wschodnie odgałęzienie Doliny Kościeliskiej. Jest jednym z głównych odgałęzień tej doliny. Czerwone Wierchy były dawniej wypasane i to aż pod szczyty, od polskiej strony wchodziły one w skład Hali Mała Łąka, Hali Miętusiej oraz Hali Upłaz. TurystykaZ odsłoniętych na całej długości grzbietów i szczytów Czerwonych Wierchów roztaczają się rozległe widoki. Szczyty i grzbiety Czerwonych Wierchów są stosunkowo łatwo dostępne i w sezonie letnim nie stwarzają dla turysty problemów technicznych. Są trawiaste, łagodne i zaokrąglone, natomiast poniżej zbocza przeważnie kończą się stromo podciętymi, kilkusetmetrowymi urwiskami, co było przyczyną licznych wypadków wśród turystów. Czerwone Wierchy stanowią zdradliwy teren przede wszystkim zimą oraz przy mgle, gdyż utrata orientacji grozi zabłądzeniem i zwiększa ryzyko wypadku. Tomanowa Przełęcz (słow. Tomanovské sedlo, Tomanové sedlo) – druga na liście najniższych przełęczy w grani głównej Tatr (po Palenicy Jałowieckiej). Leży ona w tej samej linii z Iwaniacką i Bobrowiecką Przełęczą. Stykają się tutaj dwie formacje geologiczne: po północnej stronie wapienie serii wierchowej, a na południowej skały metamorficzne lub krystaliczne. Tomanowa Przełęcz znajduje się na wysokości 1686 m n.p.m. Główne szczyty, które oddziela od siebie to: Ciemniak i Tomanowy Wierch Polski (wraz ze znajdującym się przed nim Suchym Wierchem Tomanowym). Przez przełęcz i szczyty te biegnie granica polsko-słowacka. Po zachodniej, polskiej stronie przełęczy leży Dolina Tomanowa, po wschodniej, słowackiej stronie Dolina Tomanowa Liptowska.
Cyrk lodowcowy (kar, kocioł lodowcowy) – półkoliste lub owalne zagłębienie otoczone z trzech stron stromymi stokami (ścianami), a z czwartej ryglem skalnym. Przypisy
Bibliografia
Hala Miętusia – tatrzańska hala pasterska znajdująca się w Dolinie Miętusiej, a także w Dolinie Kościeliskiej w Tatrach Zachodnich. Nazwa hali pochodzi od sołtysów Miętusów z Cichego, którzy pod koniec XVI wieku od króla Zygmunta III Wazy otrzymali pastwiska na niej. Do Hali Miętusiej zalicza się takie polany, jak: Wyżnia Miętusia Rówień, Niżnia Miętusia Rówień i Miętusia Polana (na Przysłopie Miętusim), Jaworzynka Miętusia (11.3 ha), Zahradziska (10,8 ha), ale także Wyżnia Kira Miętusia i Niżnia Kira Miętusia, leżące już w Kirach, poniżej wylotu Doliny Kościeliskiej (razem 10,8 ha). Te dwie ostatnie polany później wyłączono do odzielnej hali zwanej Kirą Miętusią. Powierzchnia całej hali (wraz z Kirą Miętusią) stanowiła 344,24 ha, ale tylko część stanowiły pastwiska, większość to halizny, las, kosodrzewina i nieużytki, na których głównie odbywał się wypas, polany bowiem były koszone. Dodatkowa powierzchnia służebności (tzw. serwituty) w lasach stanowiła 178,66 ha. W 1963 r. wypasano na hali łącznie 430 owiec. Wypasano aż po Wielką Świstówkę, wkraczając w Małą Świstówkę i Kobylarzowy Żleb. Nazwa jednego ze żlebów (Wołowy Żleb) wskazuje, że wypasano w nim woły. Wypas owiec i bydła w tych miejscach o bardzo dużej wartości przyrodniczej (rosną tutaj rzadkie gatunki roślin alpejskich) był bardzo szkodliwy – powodował erozję stromych stoków i niszczenie roślinności alpejskiej.
Śnieżna Studnia – jaskinia znajdująca się w Dolinie Małej Łąki w Tatrach Zachodnich. Posiada dwa otwory położone na wysokości 1748 i 1756 m n.p.m. w zboczach Małołączniaka. Jej ogólna długość to 12 200 m, a deniwelacja 763 m. Śnieżna Studnia jest obecnie trzecią jaskinią w Tatrach pod względem długości i drugą pod względem głębokości. Linki zewnętrzne
Czy wiesz że...? beta Jaskinia Mała w Mułowej jest położona w Dolinie Mułowej w masywie Czerwonych Wierchów w Tatrach Zachodnich. Otwór wejściowy jaskini znajduje się na wysokości 1757 m n.p.m. Jej łączna długość to 3760 m.
Tomanowy Grzbiet – niewysoki grzbiet górski w Tatrach Zachodnich, znajdujący się na zachodnich zboczach Ciemniaka, opadających do Doliny Kościeliskiej. Stanowi on przedłużenie leżącego poniżej Smreczyńskiego Żaru, od którego oddzielony jest Wolarskim Żlebem i przełęczą Wolarski Przechód (ok. 1490 m). Południowe zbocza Tomanowego Grzbietu w dolnej części opadają do Doliny Tomanowej, północne do górnej części Wąwozu Kraków zwanej Kamiennym Tomanowym. Ponad nim zmieniają kierunek na południowy wschód, tworząc stromo podcięte skalne urwisko zwane Kazalnicą, i biegną aż do wysokości ok. 2000 m. W Tomanowym Grzbiecie wyróżnia się szczyt Tomanowy Niedźwiedź (1660 m).
Rośliny kwasolubne, acydofity, rośliny acydofilne, rośliny acidofilne, acidofity – rośliny, które optymalne warunki do swojego rozwoju znajdują na podłożu kwaśnym, którego pH < 7. Wśród nich wyróżnia się rośliny umiarkowanie kwasolubne, które preferują gleby o pH 5-7 i rośliny wybitnie kwasolubne, które potrzebują do swojego prawidłowego rozwoju podłoża o pH < 5. Rośliny kwasolubne źle tolerują zawartość wapnia w glebie. W naszej florze acydofity związane są głównie z kwaśnymi torfowiskami i ubogimi, kwaśnymi siedliskami leśnymi (np. acydofilnym lasem brzozowo-dębowym).
Krzesanica (słow. Kresanica, 2122 m) – szczyt w grani głównej Tatr Zachodnich, najwyższy szczyt zespołu Czerwonych Wierchów, równocześnie też najwyższy polski szczyt zbudowany z dolomitów z przeławiceniami wapieni wieku środkowotriasowego. Krzesanica wznosi się nad polską Doliną Miętusią i słowacką Doliną Cichą. Od wschodu sąsiaduje z Małołączniakiem (2096), oddzielona od niego Litworową Przełęczą (2037 m), od zachodu z Ciemniakiem (2096), oddzielona Mułową Przełęczą (2067 m). Po szczytach tych i przełęczach biegnie granica słowacko-polska.
Hala Mała Łąka lub po prostu Mała Łąka – dawna hala pasterska w Dolinie Małej Łąki w Tatrach Zachodnich, którą górale nazywali Małałąka, ku Małołące. Nieznane jest pochodzenie tej nazwy, być może jest żartobliwa, przekorna, ponieważ główna polana hali – Wielka Polana Małołącka – jest w istocie jedną z największych polan w Tatrach. Na polanie tej stały niegdyś zabudowania pasterskie. Bronisław Gustawicz w 1885 pisał: „Szopy na siano, obory dla krów i szałasy nadają Małej Łące pozór małej osady pośród Tatr”. Oprócz Wielkiej Polany do hali tej należała jeszcze znajdująca się poniżej Przełęczy w Grzybowcu dużo mniejsza Mała Polanka, zaznaczana dziś jeszcze na niektórych mapach, przylegające do dolnej części Wielkiej Polany i położone na wale moreny Rówienki oraz rówień Wyżnie znajdująca się w dnie doliny powyżej Wielkiej Polany.
Skały osadowe (sedymentacyjne) – jeden z trzech głównych typów skał (obok skał magmowych i metamorficznych) budujących skorupę ziemską, powstają przez nagromadzenie się materiału przynoszonego przez czynniki zewnętrzne (np. wodę, lodowiec, wiatr), na skutek jego osadzania się lub wytrącania z roztworu wodnego. Nauka zajmująca się powstawaniem skał osadowych to sedymentologia.
Roślina wapieniolubna, kalcyfit – roślina, która najlepiej rozwija się na podłożu bogatym w jony wapnia. Rośliny te szczególnie często spotyka się na glebach wapiennych, takich, jak rędziny kredowe i inne. Z reguły rośliny te są również roślinami zasadolubnymi. Wyróżnia się wśród nich rośliny umiarkowanie wapieniolubne, oraz wybitnie wapieniolubne. Gatunki roślin wapieniolubnych mogą być roślinami wskaźnikowymi gleb bogatych w wapń. Powyższa treść oraz zamieszczone w niej powiązane definicje/pojęcia - udostępniane są na licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach, z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń.
Zobacz szczegółowe informacje o warunkach korzystania
Wszystkie hasła znajdujące się w naszym mirrorze Wikipedii mają znaczenie informacyjne i edukacyjne. Nie mogą być traktowane jako porady. |
