Czerwonogród - obwód lwowski - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy miejscowości w obwodzie lwowskim. Zapoznaj się również z: Czerwonogród.

Na mapach: 50°23′N 24°14′E / 50.383, 24.233

Czerwonogród (ukr. Червоноград; do 1953 Krystynopol) – miasto na Ukrainie, w obwodzie lwowskim, rejon sokalski, 15 km od granicy z Polską, u ujścia Sołokiji do Bugu. Do 17 września 1939 w województwie lwowskim w Polsce. Do 1951 miejscowość była siedzibą polskiej gminy Krystynopol. Dawna rezydencja magnaterii polskiej.

"Spotkania z Zabytkami" (do końca 2009 roku posiadał podtytuł: Kultura, tradycje, pamiątki), dwumiesięcznik popularnonaukowy poświęcony zabytkom i obiektom dziedzictwa narodowego, wydawany w Warszawie od 1977, dotowany przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
Czystka etniczna w Małopolsce Wschodniej – czystki etniczne ludności polskiej i jej eksterminacja o znamionach ludobójstwa, dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na terenie województw tarnopolskiego, stanisławowskiego i lwowskiego II Rzeczypospolitej podczas okupacji wojskowej tych ziem przez III Rzeszę i ZSRR w latach 1943-1945. Zbrodni na Polakach dokonywały oddziały UPA, politycznie podporządkowane OUN-B, a następnie UHWR, pod naczelnym dowództwem Romana Szuchewycza, a także oddziały SKW, Służby Bezpieczeństwa OUN-B i ukraińska ludność cywilna. W kilku przypadkach doszło do współpracy pomiędzy wymienionymi wyżej formacjami a niemieckimi jednostkami policyjnymi, w których służyli Ukraińcy (Ukraińską Policją Pomocniczą i 4 pułkiem policji SS).

Historia

Pałac Potockich

W 1692 roku Feliks Kazimierz Potocki - hetman wielki koronny i wojewoda krakowski, założył na części ziem dzisiejszego Czerwonogrodu miasteczko, które nazwał dla uczczenia swojej żony Krystyny z Lubomirskich - Krystynopolem i uczynił z niego swoją główną siedzibę (poprzednią rezydencja hetmana znajdowała się w miasteczku Tartaków). W tym samym roku Feliks Potocki ufundował drewniany kościół katolicki św. Ducha, który wkrótce spłonął, oraz pierwszy klasztor. Z końcem XVII wieku powstał także pierwszy pałac.

Rosjanie (ros. русские/russkije) - jedna z grup etnicznych należąca do wschodnich Słowian, zamieszkująca głównie Rosję i sąsiadujące kraje. Potocznie słowo Rosjanie jest używane do określenia wszystkich obywateli Rosji, podobnie jak często czyniono to wobec obywateli Związku Radzieckiego. Natomiast we współczesnym języku rosyjskim dla określenia osoby o dowolnym pochodzeniu etnicznym, która jest obywatelem Rosji, używa się poprzednio uznawane za przestarzałe i książkowe słowo россиянин/rossijanin. Etniczni Rosjanie stanowią około 80% ludności Rosji. Pochodzenie Rosjan (jako wspólnoty narodowo-etnicznej) nie jest jasne.
OUN-B (OUN-R(rewolucjoniści), "banderowcy") – frakcja (później niezależna organizacja) Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów, powstała ostatecznie w lipcu 1940 w Krakowie.

Syn Feliksa, Józef Felicjan Potocki w 1703 wzniósł nowy murowany kościół, który po II wojnie światowej i wysiedleniu z tutejszych terenów Polaków popadł w ruinę, a w 1988 roku został przekazany prawosławnym i przez nich wyremontowany, obecnie znajduje się w nim cerkiew św. Włodzimierza. Kolejny właściciel Krystynopola - syn Józefa, Franciszek Salezy Potocki wzniósł w latach 1756-1762 na miejscu starego, nowy murowany pałac zwany zamkiem. Za jego czasów w mieście znajdował się już klasztor Bernardynów swoją architekturą współgrający z miejscowym pałacem. Franciszek Salezy był także fundatorem cerkwi św. Jura i klasztoru Bazylianów.

Bazylianie (łac.: Ordo Sancti Basilii Magni, skrót: OSBM) – szereg zgromadzeń zakonnych, wywodzących swój rodowód od św. Bazylego Wielkiego, którego Pisma Ascetyczne leżą u podstaw konstytucji kongregacji. Istnieje kilka formacji bazyliańskich. W ponad tysiącletniej historii życie zakonników bazyliańskich ulegało modyfikacjom. Do najbardziej znanych reformatorów należą św. Teodor Studyta, św. Teodozjusz Pieczerski, św. Jozafat Kuncewicz, bł. Józef Welamin Rutski.
Adam Poniński (ur. 1732 lub 1733, zm. 23 lipca 1798 w Warszawie) – książę, jeden z przywódców konfederacji radomskiej w 1767, marszałek Sejmu Rozbiorowego 1773-1775, oraz podskarbi wielki koronny od 1775, kuchmistrz wielki koronny, przeor przeoratu polskiego zakonu kawalerów maltańskich.

W 1781 jego syn, Szczęsny Potocki, sprzedał Krystynopol i przynależne doń dobra, gdyż w 1772 roku znalazły się one w wyniku rozbioru Polski we władaniu austriackim. Stanisław Szczęsny przeniósł się z rodziną do Tulczyna na Podolu. Od tego czasu Krystynopol przechodził z "rąk do rąk". Nabywcą po Potockich został Adam Poniński, marszałek sejmu z lat 1773-1775. Później Krystynopol stanowił własność m.in. Starzeńskich i Fuschów. W XIX wieku Krystynopol i okolice należały do rodziny Wiśniewskich .Rodzina o dużych wpływach na dworze cesarskim . 29.12.1876 Tadeusz Stanisław Konstanty Zefiryn Wiśniewski z Wiśniewa herbu Prus I otrzymał tytuł hrabiowski,był też szambelanem C.K

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).
Pierwszy rozbiór Polski – nastąpił w roku 1772, pierwszy z trzech rozbiorów Polski, do których doszło pod koniec XVIII wieku. Dokonany drogą cesji terytorium I Rzeczypospolitej przez Prusy, Austrię (a właściwie Imperium Habsburgów) i Rosję.

Podczas I wojny światowej miasteczko zostało bardzo zniszczone, uszkodzono i zdewastowano także zamek Potockich, w którym żołnierze wyrwali drzwi, okna, kaflowe piece, schody.

W okresie międzywojennym Krystynopol znajdował się ponownie w granicach Polski. 19 lipca 1944 został zdobyty przez wojska radzieckie, a w pierwszych latach powojennych był miejscowością przygraniczną na terenie Polski.

15 lutego 1951 roku został przekazany ZSRR, na mocy umowy międzypaństwowej. W zamian za część województwa lubelskiego z kilkoma miastami bogatymi w substancję zabytkową, Polska otrzymała 3 czerwca 1951 ówczesną wieś Ustrzyki Dolne i ubogie ziemie w Bieszczadach. Nieoficjalnym powodem wymiany były bogate złoża węgla kamiennego, dzięki eksploatacji których miasto w latach późniejszych rozrosło się kilkakrotnie.

Polacy – zamieszkujący głównie obszar Rzeczypospolitej Polskiej i będący jej głównym składnikiem ludnościowym, poza granicami Polski tworzący zbiorowości polonijne.
Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

Osobny artykuł: Umowa o zmianie granic z 15 lutego 1951.

Pałac w Czerwonogrodzie w okresie ZSRR pełnił funkcję muzeum ateizmu i obecnie znajduje się w czasie remontu. Ponownie otwarty w 1990 roku kościół Ducha Świętego z 1692 został przekazany prawosławnym na cerkiew.

Według ukraińskiego spisu powszechnego z roku 2001 wynika, że w mieście żyło 70 300 ludzi, w tym 4 500 Rosjan (6,4%) i 100 (0,15%) Polaków.

Franciszek Salezy Potocki herbu Pilawa (ur. 1700 w Krystynopolu, zm. 22 października 1772 w Krystynopolu), magnat polski, wojewoda kijowski i wołyński, krajczy wielki koronny.
Józef Felicjan Potocki herbu Pilawa (zm. 1723) – rotmistrz, poseł, strażnik wielki koronny, starosta bełski i ropczycki. W 1720 został strażnikiem wielkim koronnym.

Z Krystynopolem jest związana powieść Antoniego Malczewskiego Maria. W Krystynopolu urodziła się w 1894 Janina Hurynowicz - polska neurofizjolog, profesor Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, a przed II wojną światową Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie, neurolog i psychiatra. W mieście mieszka Petro Fedorowicz Miszczuk, były więzień KL Buchenwald, nr obozowy 105105.

Język ukraiński (українська мова, ukrajinśka mowa) to język należący do grupy języków wschodniosłowiańskich. Posługuje się nim ponad 47 mln ludzi, głównie na Ukrainie, gdzie ma status języka urzędowego, używany jest również przez Ukraińców w Rosji, Stanach Zjednoczonych, Kanadzie, Mołdawii, Polsce i na Białorusi. Współczesny alfabet ukraiński stanowi odmianę cyrylicy, a obecna ortografia ustalona została zasadniczo na początku XX wieku.
Demografia (od gr. demos – "lud" i γράφω grapho – "piszę") jest dziedziną nauki, która zajmuje się: życiem, powstawaniem i przemijaniem społeczności ludzkiej, w równej mierze jej opisem liczbowym (przyrostem naturalnym, migracjami), strukturą (wieku, płci, zawodową, narodowościową, wyznaniową), jak również jej rozmieszczeniem przestrzennym i dalszymi czynnikami, w szczególności społecznymi i socjologicznymi, które wpływają na jej zmiany. W śledzeniu i odkrywaniu praw rządzących tymi zmianami, jak również w ich prognozowaniu, demografia stosuje metody statystyczne.

W 2010 Rada Miejska Czerwonohradu nadała honorowe obywatelstwo Czerwonogradu Stepanowi Banderze, postanowienie weszło w życie 1 stycznia 2011 roku (z okazji rocznicy urodzin Bandery). Utworzona przez Stepana Banderę frakcja OUN-B ponosi odpowiedzialność za zorganizowane ludobójstwo polskiej ludności cywilnej na Wołyniu i Małopolsce Wschodniej..

Feliks Kazimierz Potocki herbu Pilawa (ur. 1630, zm. 15 maja 1702) – hetman wielki koronny i kasztelan krakowski od 1702, hetman polny koronny od 1692, wojewoda krakowski od 1683, wojewoda kijowski od 1682, wojewoda sieradzki od 1669, podstoli wielki koronny od 1663.
Honorowe obywatelstwo - szczególny tytuł nadawany osobie o wielkich zasługach dla miasta, regionu lub kraju, za promowanie miasta czy regionu, wielkie zasługi, ogromny autorytet moralny czy trwały ślad w historii. Samo honorowe obywatelstwo może być:

W Czerwonogrodzie działa m.in. oddział Towarzystwa Kultury Polskiej Ziemi Lwowskiej.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)