Czirokezi - Polski Serwis Naukowy

Flaga Czirokezów

Czirokezi (nazwa własna Tsalagi, ang. Cherokee) — plemię Indian Ameryki Północnej pierwotnie wywodzące się od Irokezów i zamieszkujące podgórskie, zachodnie obszary Karoliny Południowej i Północnej, północną Georgię i wschodnie Tennessee. Później większość jego członków zostało przymusowo przesiedlona na tereny płaskowyżu Ozark. Byli jednym z plemion wliczanych w skład grupy Pięciu Cywilizowanych Plemion. Posługują się językiem czirokeskim.

Sekwoja (Ssiquayah, Sequoyah) (ok. 1767-1843), znany także jako George Guess, Guest lub Gist, Metys z plemienia Czirokezów, jubiler i językoznawca, twórca pisma sylabicznego stosowanego przez to plemię północnoamerykańskich Indian od początków XIX w. do dziś.

Pięć Cywilizowanych Narodów (lub Pięć Cywilizowanych Plemion, ang. Five Civilized Nations) – nazwa nadana przez białych pięciu plemionom północnoamerykańskich Indian z południowego wschodu Stanów Zjednoczonych, które na przełomie XVIII w. i XIX w. w największym stopniu upodobniły swe życie społeczne i gospodarcze do życia swych białych sąsiadów, zachowując zarazem znaczną odrębność kulturową i polityczną.

Według spisu powszechnego z 2000 roku byli najliczniejszym plemieniem Indiańskim w Stanach Zjednoczonych.

Historia i dzieje współczesne

Pierwszym Europejczykiem, który się z nimi zetknął, był Hernando de Soto w roku 1540. W czasie amerykańskiej wojny o niepodległość stanęli po stronie Anglików, ale nie prowadzili otwartej wojny przeciwko kolonistom. W latach 30. zaczęli posługiwać się własnym alfabetem sylabicznym (zob. Sekwoja), wydawać własne publikacje (zob. Elias Boudinot) i tworzyć podstawy autonomicznego systemu polityczno-społecznego (zob. New Echota). Po znalezieniu złota na terenach Georgii w roku 1838 zostali zmuszeni do opuszczenia swego terytorium i udania się na Terytorium Indiańskie w dzisiejszym stanie Oklahoma, gdzie do dziś mieszka wielu z nich. Jedna czwarta nie przeżyła tego "Marszu Śmierci". W Oklahomie (wówczas tzw. "Indian Territory") stworzyli - wespół z podobnie przesiedlonymi plemionami Chickasaw, Choctaw, Creek i Seminole - organizację pod nazwą Pięciu Cywilizowanych Narodów. Jako właściciele niewolników opowiedzieli się po stronie Konfederacji w czasie Wojny Secesyjnej.

Overhill Cherokee (pol. Czirokezi za górami) – termin ten odnosi się do mieszkańców dawnych osad Czirokezów w dzisiejszym stanie Tennessee w południowo-wschodnich Stanach Zjednoczonych. Nazwę tę nadali XVIII-wieczni europejscy badacze i kupcy, którzy, by dostać się do tych osad, musieli przekraczać główne pasmo Appalachów, podróżując z angielskich kolonii na wybrzeżu Atlantyku.

Europa – część świata (określana zwykle tradycyjnym, acz nieścisłym mianem kontynentu), leżąca na półkuli północnej, na pograniczu półkuli wschodniej i zachodniej, stanowiąca wraz z Azją kontynent Eurazję.

Niewielka grupa Czirokezów odmówiła udania się do Oklahomy i zbiegła w góry na pograniczu Karoliny Północnej i Tennessee. Po wielu walkach i rozmowach pokojowych przyznano im pewien obszar ziemi (dzisiaj rezerwat Qualla w górach Smokey w Karolinie Północnej).

Liczebność w roku 2000

Emblemat na wozie strażackim w rezerwacie Cherokee

Dzięki popularności plemienia wśród Amerykanów oraz liberalnym (w przeszłości) zasadom przyjmowania do plemienia (m.in. byłych niewolników murzyńskich i Metysów) Czirokezi są dziś najliczniejszą grupą plemienną w USA i całej Ameryce Północnej. Według danych U.S. Census Bureau, podczas spisu powszechnego w 2000 roku 281 069 obywateli USA zadeklarowało, że jest pochodzenia Cherokee, zaś 729 533 oświadczyło, że ma pochodzenie wyłącznie lub między innymi Cherokee.

New Echota - historyczna stolica Narodu Czirokezów (ang. Cherokee Nation), plemienia północnoamerykańskich Indian z Południowego Wschodu USA z początków XIX w. Opuszczona po kilkunastu latach na skutek presji białych osadników ze stanu Georgia na ziemie Indian i przymusowego wysiedlenia Pięciu Cywilizowanych Narodów na Terytorium Indiańskie. Od połowy XX w. park historyczny w stanie Georgia w USA.

Karolina Północna (ang. North Carolina) - stan w południowo-wschodniej części USA, graniczący od północy z Wirginią od południa z Georgią i Karoliną Południową, a od zachodu z Tennessee. Granicę wschodnią stanowi Ocean Atlantycki.

Zobacz też

Overhill Cherokee

Bibliografia

Barry M. Pritzkert: A Native American Encyclopedia: History, Culture, and Peoples. Oxford: Oxford University Press, 2000. ISBN 978-0-19-513877-1.

Przypisy

"Pocket Pictorial." Oklahoma Indian Affairs Commission. 2010: 6 and 37. (retrieved 11 June 2010)
Sturtevant and Fogelson, 613
Minges, Patrick, "Middle and Valley Towns in Western North Carolina." Cherokee Prayer Initiative Journal. 1999

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Czirokezi

Ameryka Północna – kontynent o powierzchni 24 242 000 km² (co stanowi 16,3% całkowitej powierzchni lądów na kuli ziemskiej), położony na półkulach: północnej i zachodniej. Do Ameryki Północnej należy Ameryka Środkowa.

Oklahoma – stan południowej części Stanów Zjednoczonych, graniczący od północy ze stanami Kansas i Kolorado, od wschodu ze stanami Missouri i Arkansas, od południa z Teksasem, od zachodu z Nowym Meksykiem. Na terenie stanu dominują rozległe równinne wyżyny. Równina wznosi się w kierunku zachodnim. Na wschodzie występują niewysokie pasma górskie, znane jako Kraina Ozark, z wyodrębnionym klimatem, także kulturowym.