Czoktawowie - Polski Serwis Naukowy

P. P. Pitchlynn, wódz Czoktawów

Czoktawowie (ang. Choctaw) - plemię Indian Ameryki Północnej, największe wśród południowych plemion z językowej rodziny maskogiańskiej. Zamieszkiwali środkowe i południowe połaci stanu Missisipi, gdzie zajmowali się uprawą ziemi. Ich nazwa pochodzi prawdopodobnie od hiszpańskiego słowa chato, co oznacza "płaski", jako że spłaszczali sobie głowy.

Alabama – stan w południowo-wschodniej części Stanów Zjednoczonych, położony nad Zatoką Meksykańską. Obszar nizinny, od północnego wschodu ograniczony wyżyną Cumberland, od północnego wschodu górami Appalachy. Na północy sąsiaduje ze stanem Tennessee, na wschodzie z Georgią, na południu z Florydą, na zachodzie z Missisipi.

Indianie – najliczniejsza i najbardziej zróżnicowana z trzech – obok Inuitów (Eskimosów) i Aleutów – grup ludności tubylczej (rdzennej, autochtonicznej) zamieszkujących oba kontynenty amerykańskie, obejmująca – zarówno dawniej, jak i dziś – setki ludów, plemion i grup o bardzo różnym charakterze i stopniu rozwoju. W tradycyjnej antropologii zaliczani są do rasy żółtej.

Pierwsza znana zapiska na ich temat pochodzi od Hernando de Soto, który penetrował te tereny w roku 1540. Byli przyjaciółmi Francuzów, którzy później zasiedlili Luizjanę i nigdy nie weszli w konflikt z władzami Stanów Zjednoczonych. W roku 1835 zaczęli przemieszczać się na Terytorium Indiańskie (dzisiejsza Oklahoma), gdy oddali większość swych ziem rządowi. W Oklahomie należeli do federacji Pięciu Cywilizowanych Plemion.

Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang.: United States, United States of America, US, USA) – państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu, Oceanem Atlantyckim od wschodu.

Języki muskogejskie - rodzina języków rdzennej ludności Ameryki Północnej, używanych w południowo-wschodnich Stanach zjednoczonych. Obecnie mówi nimi łącznie ok. 15 000 osób. Rodzina muskogejska zaliczana bywa niekiedy do nadrodziny siouańsko-muskogejskiej w ramach fyli makrosiouańskiej. Typologicznie są to języki aglutynacyjne.

Mieli charakterystyczne obyczaje pogrzebowe. Przed włożeniem kości i czaszek do skrzynek i koszy oczyszczali je dokładnie z resztek tkanki; zajmowali się tym "starcy o bardzo długich paznokciach", którzy wyłącznie w tym celu hodowali owe paznokcie. Innym niezwykłym obyczajem było niestrzyżenie włosów przez mężczyzn, z którego to powodu sąsiednie plemiona nazywały ich niekiedy "długowłosymi".

Nawahowie, Nawaho () – największe plemię indiańskie Ameryki Północnej liczące blisko 300 tys. osób (2000 r.). Większość z nich (około 173 tys.) zamieszkuje rezerwat położony na terenie stanów Arizona, Nowy Meksyk oraz Utah. Rezerwat (ang. The Navajo Indian Reservation) ma powierzchnię ponad 70 tys km², czyli równą powierzchni np. Czech. Diné Bikéyah, a więc Kraj Nawahów jest większy niż 10 z 50 stanów USA.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Używali żargonu handlowego zwanego językiem Mobile lub językiem handlowym Chickasaw. Języki plemion Czoktawów i Czikasawów były ze sobą spokrewnione. Podczas I wojny światowej język Mobile używany był na froncie we Francji przez wywiad amerykański. Czoktawowie obsługiwali linie telefonów polowych przekazując informacje we własnym języku handlowym, całkowicie niezrozumiałym dla podsłuchujących Niemców. Podobnie, w czasie II wojny światowej, używano języka plemienia Nawahów.

Język czoktaw - język z rodziny muskogejskiej używany przez Czoktawów w południowo-wschodnich Stanach Zjednoczonych. Na początku XIX w. pełnił rolę lokalnej lingua franca. Obecnie posługuje się nim niecałe 10 tysięcy osób. Język czoktaw jest bardzo podobny do spokrewnionego z nim języka czikasaw. Wyróżnia się trzy dialekty języka czoktaw: z południowo-wschodniej Oklahomy, ze środkowo-południowej Oklahomy i z Missisipi.

Ameryka Północna – kontynent o powierzchni 24 242 000 km² (co stanowi 16,3% całkowitej powierzchni lądów na kuli ziemskiej), położony na półkulach: północnej i zachodniej. Do Ameryki Północnej należy Ameryka Środkowa.

Nazwę plemienia nadano hrabstwom i osadom w stanach Alabama, Missisipi i Oklahoma.

Bibliografia

Barry M. Pritzkert: A Native American Encyclopedia: History, Culture, and Peoples. Oxford: Oxford University Press, 2000. ISBN 978-0-19-513877-1.

Wikimedia Commons ma galerię ilustracji związaną z tematem:
Czoktawowie