Czortków - Polski Serwis Naukowy

Na mapach: 49°00′N 25°46′E / 49, 25.767

Czortków (ukr. Чортків, niem. Tschortkau) – miasto rejonowe na Podolu na płd.-zach. Ukrainie w obwodzie tarnopolskim – 28 855 mieszk. w 2007 r., położony nad Seretem (dopływ Dniestru). Przemysł spożywczy, odzieżowy, naprawcze zakłady samochodowe. Dawne polskie miasto powiatowe w woj. tarnopolskim. Ludność: 5191 w 1921 r., 19 000 w 1931 r.

Aleksander (Sasza) Blonder (Szaje Blonder, pseud. André Blondel, ur. 27 maja 1909 w Czortkowie, zm. 22 czerwca 1949 w Paryżu) – malarz polski pochodzenia żydowskiego.
Ukraińcy (Українці) – naród słowiański mieszkający w Europie wschodniej, głównie na Ukrainie (także w krajach sąsiednich: w Rosji, Białorusi, Polsce, Słowacji i Mołdawii), zaliczający się do Słowian wschodnich.

Historia

W 1522 roku lokował miasto Jerzy Czortkowski herbu Korab w miejscu wcześniejszej osady, a prawa miejskie magdeburskie nadał król Zygmunt I Stary. Kolejni właścicielami byli Golscy, Potoccy, Wróblewscy, Sadowscy

1578 r. miasto kupił hetman polny koronny Jan Sieniawski herbu Leliwa.

1597 r. miasto kupił wojewoda Stanisław Golski herbu Rola

1610 r. na prośbę właściciela w mieście zamieszkują dominikanie.

1612 r. po śmierci brata miasto staje się własnością Jana Golskiego.

1616 r. wdowa po Janie Golskim sprzedała miasto Stefanowi Potockiemu.

1637 r. pożar niszczy miasto

W 1672-1683 w granicach Turcji – jako wynik uzgodnień w traktacie buczackim.

1683 r. Turcy przed ucieczką mordują całą ludność miasta.

1683-1772 – należał ponownie do Rzeczypospolitej Polskiej

Od 1772 w wyniku rozbioru Polski znalazł się w Cesarstwie Austriackim

1918-1939 w granicach Polski

6 czerwca 1919 r. wojska polskie pod dowództwem płk. Sikorskiego zajęły miasto i ponownie 15 lipca pod dowództwem gen. Żeligowskiego

20 lipca-15 września 1920 roku miasto zajmowały wojska bolszewickie

1925 r. - z inicjatywy Jana Chodziki powstała płyta nieznanego żołnierza

1930 r. - powstaje nowy gmach magistratu

do 1939 roku: miasto powiatowe (powiat czortkowski) w województwie tarnopolskim

znajdowało się tu również dowództwo Brygady KOP "Podole" i garnizon macierzysty Batalionu KOP "Czortków"

1939-1941 pod okupacją sowiecką, deportacje Polaków w głąb ZSRR

1940 21/22 stycznia – powstanie czortkowskie – pierwszy na okupowanych polskich ziemiach powstańczy zryw podczas II wojny światowej

1941 czerwiec - Po wybuchu wojny niemiecko-sowieckiej NKWD przystąpiło do ewakuacji części więźniów z Czortkowa i wymordowania pozostałych. Według relacji świadka polskiego, kolumnę więźniów pędzono droga na Żytomierz, przez Winnicę i Humań. Słabnących dobijano po drodze tak, że większość została zamordowana przed dotarciem do Humania. Inną grupę więźniów transportowano koleją przez siedemnaście dni z Czortkowa do Gorkiego. Podróż w wagonach, pełnych odchodów zwierzęcych, odbywała się w ścisku i upale, co spowodowało dużą śmiertelność - w jednym z wagonów ze stu trzydziestu pięciu osób zmarły trzydzieści cztery. Ciała zmarłych strażnicy usuwali co kilka dni. Pozostałych w czortkowskim więzieniu NKWD zamordowało przy użyciu karabinów maszynowych, a ich zwłoki zakopano na dziedzińcu więziennym.

w nocy z 1 na 2 lipca 1941 NKWD morduje 8 dominikanów, w ich siedzibach w mieście i poza miastem, nad przepływającym w pobliżu Seretem.

1941-1944 pod okupacją III Rzeszy

1941 6 lipca - pogrom Żydów i getto w Czortkowie

1944, 23 marca - wkroczenie wojsk radzieckich. Tymczasowe ulokowanie do 1947 roku w mieście władz wojewódzkich

1945-1991 w Ukraińskiej SRR

1946 – przymusowe wysiedlenie Polaków

Od 1991 w Republice Ukrainy.

Zabytki

Zamek w Czortkowie w ruinie na tzw. Wygnance z XVI wieku

kościół rzymskokatolicki pw. św. Stanisława w Czortkowie - dawniej kościół oo. dominikanów. Pierwszy kościół wybudowano wraz z klasztorem oo. dominikanów w 1619 r.; fundatorem był Stanisław Golski. Obecny kościół został wybudowany w 1910 r., w stylu gotyku nadwiślańskiego. W kościele do końca II wojny światowej znajdował się łaskami słynący obraz Matki Boskiej Czortkowskiej, obecnie znajduje się tam koronowana kopia obrazu.

cerkiew greckokatolicka na tzw. Wygnance z dzwonnicą z XVII wieku

druga cerkiew drewniana

pomnik Tarasa Szewczenki

stary polski cmentarz z licznymi nagrobkami (zachowany, lecz w znacznym stopniu zdewastowany, mauzoleum i katakumby ofiar ukraińskich egzekucji z lat 1918-1919. Spoczywają tam prochy obrońców Czortkowa z okresu walk polsko-ukraińskich, m.in. młodzi Polacy 16-, 17-letni gimnazjaliści

muzeum

Wróblewski herbu Ślepowron - ród pieczętujący się herbem Ślepowron, wywodzący się z północnego Mazowsza, Wilna, także tureckiego pochodzenia z Ordy Najmańskiej,będącej jednym z plemion imperium Dżyngis Chana /wg herbarza Dziadulewicza/.Herb Ślepowron poszczególnych wymienionych rodzin Wróblewskich różnił się szczegółami w swym wyglądzie.
III Rzesza Niemiecka (niem. Das Dritte Reich) – nieoficjalna nazwa państwa niemieckiego pod rządami NSDAP w latach 1933–1945 – oficjalnie państwo nosiło nazwę Rzesza Niemiecka (Deutsches Reich), używano także nazwy Rzesza Wielkoniemiecka (Großdeutsches Reich).

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)