Czosnkowate - Polski Serwis Naukowy

Czosnkowe (Allioideae Herbert) – podrodzina roślin zielnych zaliczana do amarylkowatych (Amaryllidaceae), do niedawna zwykle w randze rodziny czosnkowate (Alliaceae J. G. Agardh). Należy tu 13 rodzajów łączonych w 3 plemiona. Spośród 795 gatunków aż 690 należy do rodzaju czosnek (Allium). Występują w Holarktyce, Neotropis i Paleotropis. Mało gatunków w Australazji.

Czosnek pospolity, czosnek zwyczajny (Allium sativum L.) – gatunek byliny (w uprawie jako roślina dwuletnia lub jednoroczna) należący do rodziny czosnkowatych. Jest warzywem, przyprawą i rośliną leczniczą znaną zwykle tylko pod nazwą rodzajową, jako czosnek. Pochodzi z Azji, skąd rozprzestrzeniony został jako roślina uprawna do Europy i północnej Afryki, z czasem trafił na inne kontynenty. Rozprzestrzeniany w postaci rozmnażanych wegetatywnie kultywarów, pochodzących od dziko rosnących w Azji południowo-zachodniej roślin, opisywanych jako gatunek Allium longicuspis Rgl.

Mezofity – to rośliny występujące na średnio i zmiennowilgotnych siedliskach (np. pola uprawne, łąki, lasy). Mają dobrze rozwinięty system korzeniowy, a także tkanki przewodzące, mechaniczne, okrywające i miękiszowe. Ich liście mają aparaty szparkowe po dolnej stronie blaszki liściowej. Ciśnienie osmotyczne dochodzi do 25 atmosfer.

Morfologia

Pokrój Liście wyrastają bezpośrednio z części podziemnej, łodyga kwiatowa bezlistna. U szeregu gatunków długie, obejmujące głąbik kwiatostanowy pochwy liściowe dają wrażenie ulistnienia łodygi. Części podziemne Cebule, bulwy (szczególnie Themideae) lub kłącza (Agapant). Łodyga Bezlistny głąbik kwiatonośny. Liście Z pochwą, zazwyczaj sezonowe, skrętoległe, wyraźnie naprzeciwległe, (np por), lub ułożone spiralnie; płaskie, okrągłe, obłe, albo wieloboczne (kanciaste) w przekroju; zazwyczaj siedzące, rzadko ogonkowe (np. czosnek niedźwiedzi). Pochwy liściowe nie zrośnięte. Liście aromatyczne (zazwyczaj zapach czosnku), lub bez zapachu; pojedyncze. Blaszki pojedyncze, równowąskie lub lancetowate, rzadko owalne; żyłkowanie równoległe, rzadko dłoniaste lub pierzaste (wtedy równoległo-pierzaste), bez żyłek poprzecznych. Kwiaty Kwiaty zebrane w baldachy pozorne, stanowiące , będące złączonymi spiralnymi kwiatostanami wierzchołkowymi. Baldach podparty jest 1-2 do kilku, czasem zrośniętymi ze sobą, listkami okrywy, często obejmującej w całości nie rozwinięty kwiatostan. Kwiaty zazwyczaj o budowie regularnie promienistej (tylko u niektórych gatunków czosnku występuje niewielka grzbiecistość pręcikowia). Trójkrotne, pięciookółkowe; działki okwiatu czasem zrośnięte w rurkę. Okwiat złożony z 6, umieszczonych w dwu okółkach, wolnych lub zrośniętych działek. W obu okółkach działki podobnego kształtu. Kolor działek biały, fioletowy, niebieski, purpurowy, żółty. Działki mogą być też dwubarwne (zielono-białe, brązowo-białe, biało-czerwone). Pręcikowie: pręcików zazwyczaj 6, przyrośniętych do podstaw działek okwiatu, lub do rurki kwiatowej, jeśli występuje. Najczęściej w obu okółkach jednakowe (wyjątkiem ifejon); zazwyczaj wolne, rzadziej pozrastane (zrośnięte podstawami nitki są u części gatunków czosnku Allium); w dwu okółkach (3+3). Prątniczki występują rzadko, w liczbie 3 lub 4; wtedy płodnych pręcików 2–3 (Gilliesia, Leucocoryne). Nitki płaskie, czasem zrośnięte i z wyrostkami. Pylniki przytwierdzone do nitek grzbietami, zwrócone do środka kwiatu, otwierające się podłużnym pęknięciem. Słupkowie: złożone z 3 owocolistków. Owocolistki izomeryczne względem okwiatu. Słupek jeden, zalążnia górna, trójkomorowa. Znamiona słupka 3, typu suchego lub mokrego (czosnek), motylkowate. Zalążków 1–50 i więcej w komorze. Owoc Sucha pękająca torebka. Nasiona z bielmem zawierającym tłuszcze.

Biologia i ekologia

byliny ze względu na wymagania ekologiczne klasyfikowane do mezo- i kserofitów. Zawierają flawonoidy i pochodne cysteiny posiadające w swym składzie siarkę.

Państwo paleotropikalne - drugie co do wielkości państwo roślinne. Flora jest bardzo bogata i silnie zróżnicowana - pod tym względem jest to najbogatsze państwo roślinne świata. Palaeotropis jest ojczyzną licznych roślin użytkowych. Z Afryki pochodzi kawa, sorgo, arbuz, z Azji - ryż, bawełna, ogórek, banan, trzcina cukrowa, palma kokosowa, herbata, cynamonowiec, pieprz, goździkowiec korzenny, muszkatołowiec, bakłażany, rącznik, mandarynka.

System Cronquista – system klasyfikacji roślin okrytonasiennych. Został opracowany przez amerykańskiego botanika Arthura Cronquista (1919-1992) i opublikowany w jego dziełach: An Integrated System of Classification of Flowering Plants (1981) i The Evolution and Classification of Flowering Plants (1968, 2. wyd. 1988).

Systematyka

Jeszcze w popularnym w końcu XX wieku systemie Cronquista (1981) przedstawiciele czosnkowatych zaliczani byli do rodziny liliowatych (Liliaceae). Późniejsze odkrycie para- i polifiletycznego charakteru tej grupy roślin spowodowało jej podział. W systemach Reveala (1994-1999) i Takhtajana (1997) czosnkowate zostały podniesione do rangi odrębnej rodziny zaliczonej do rzędu amarylkowców (Amaryllidales). W opublikowanym w 2003 roku systemie APG II czosnkowate uznane zostały za jedną z linii rozwojowych kladu szparagowców (rząd Asparagales) także w randze rodziny. Potwierdzono przy tym jednak bliskie pokrewieństwo czosnkowatych z rodziną amarylkowatych (Amaryllidaceae), która wspólnie z rodziną czosnkowatych stanowi klad siostrzany dla agapantowatych (Agapanthaceae). W systemie tym rozważano celowość połączenia tych trzech rodzin w czosnkowate Alliaceae s.l.. Ostatecznie faktycznie rodziny te połączono w jedną w systemie APG III (2009) jednak pod nazwą amarylkowatych (Amaryllidaceae). Taksonomia czosnkowatych w randze podrodziny wraz z podziałem na plemiona opracowana została w 2009.

Pochwa liściowa (ang. leaf sheath, łac. vagina) – rozszerzona i przekształcona w specyficzny sposób nasadowa część liścia obejmująca łodygę. Dość często występuje u roślin, np. u wiechlinowatych, selerowatych i in. U wiechlinowatych pochwa liściowa otaczająca łodygę na długim odcinku spełnia funkcję wzmacniającą i usztywniającą źdźbło. Pochwa liściowa umożliwia też trawom podniesienie się po wylegnięciu spowodowanym silnym wiatrem lub opadami – w takim wypadku pochwa zaczyna intensywnie rosnąć od dolnej strony i rośnie tak długo aż górna część źdźbła zostanie ustawiona w pozycji pionowej. U niektórych gatunków roślin silnie rozrośnięta pochwa liściowa przejmuje, albo wspomaga funkcje asymilacyjne liścia. Tak jest np. u barszczu zwyczajnego, czy goryszu. U cebuli zwyczajnej pochwy liściowe tworzą cebulę.

Owoc (łac. fructus) - w znaczeniu botanicznym występujący u okrytozalążkowych organ powstający z zalążni słupka i ewentualnie dna kwiatowego zawierający w swym wnętrzu nasiona, osłaniający je i ułatwiający rozsiewanie.

Podział rodziny wg Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG III z 2009) Podrodzina Allioideae Herbert

czosnek Allium – z bardzo różną liczbą gatunków w zależności od ujęcia systematycznego (od 260 do 780). Zasięg obejmuje obszary przynajmniej okresowo suche na półkuli północnej (rozproszone miejsca występowania także w Afryce).

Podrodzina Tulbaghioideae M. F. Fay & M. W. Chase

Tulbaghia z 22 gatunkami występującymi w Afryce południowej.

Podrodzina Gilliesioideae Arnott

W zależności od ujęcia systematycznego liczy od 10 rodzajów do 18 rodzajów z ok. 80 gatunkami występującymi w pasie od południowej części Stanów Zjednoczonych do Argentyny. Wykaz rodzajów:

Bulwa – bardzo zgrubiała część korzenia lub pędu, pełniąca w roślinie funkcję spichrzową, tzn. jest magazynem substancji zapasowych, głównie białek i cukrów – szczególnie skrobi. U bylin bulwa jest organem przetrwalnikowym. W czasie okresu niesprzyjającego wegetacji, np. zimy, lub suszy, pęd nadziemny rośliny obumiera, ale z bulwy, w której znajdują się substancje zapasowe oraz zawiązki pędów, może odtworzyć się nowa roślina. U niektórych roślin (np. storczyki) bulwa może magazynować wodę. U wielu roślin bulwa może też pełnić jeszcze jedną funkcję – służyć do rozmnażania wegetatywnego. Bulwa zbudowana jest głównie z tkanki miękiszowej. Biorąc pod uwagę pochodzenie bulw dzielimy je na dwie grupy:

Liść (łac. folium) – organ roślinny, element budowy części osiowej (pędowej) roślin telomowych. Wyrastające z węzłów końcowe elementy rozgałęzień pędu, wyodrębniające się ze względu na funkcję i budowę od łodygi (nie mają np. zdolności do nieprzerwanego wzrostu). Pełnią głównie funkcje odżywcze i z tego powodu mają zwykle dużą powierzchnię umożliwiającą ekspozycję na odpowiednią ilość promieniowania słonecznego. Poza tym liście biorą udział w transpiracji i gutacji oraz wymianie gazowej. Nierzadko liście pełnią także funkcje spichrzowe, czepne, ochronne, obronne i pułapkowe, w takich przypadkach ulegając daleko idącym przystosowaniom w zakresie funkcji i budowy.

Ancrumia Harv. ex Baker

Caloscordum Herb.

Erinna Phil.

Garaventia Looser

Gethyum Phil.

Gilliesia Lindl.

Ipheion Rafinesque – ifejon

Latace Phil.

Leucocoryne Lindl.

Miersia Lindl.

Milula Prain

Muilla S.Watson ex Bentham

Nectaroscordum Lindl.

Nothoscordum Kunth

Solaria Phil.

Speea Loes.

Trichlora Baker

Tristagma Poepp.

Przypisy

Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2009-06-09].
Chase, M. W. Reveal, J. W., & Fay, M. F. 2009. A subfamilial classification for the expanded asparagelean families Amaryllidaceae, Asparagaceae and Xanthorrhoeaceae. Botanical Journal of the Linnean Society 161: 132-136

Słupek (łac. pistyllum, ang. pistil) – żeński organ płciowy w kwiecie okrytonasiennych. Zbudowany jest ze zrośniętych ze sobą lub wolnych owocolistków (carpellae), które są zmodyfikowanymi liśćmi. Słupki zajmują zawsze centralne miejsce w kwiecie. Mogą występować pojedynczo lub po kilka tworząc w tym drugim przypadku słupkowie (gynaeceum).

Argentyna (Argentina, Republika Argentyńska – República Argentina) – państwo w Ameryce Południowej, nad południowym Atlantykiem. Graniczy z Chile na zachodzie, Boliwią i Paragwajem na północy, Brazylią i Urugwajem na północnym wschodzie. Argentyna rości pretensje do archipelagu Falklandów oraz części Antarktydy. Nazwa pochodzi od łacińskiego argentum (srebro), którym Indianie obdarowali hiszpańskich rozbitków Juana Díaza de Solís. Pod względem wielkości Argentyna jest ósmym krajem na świecie i drugim w Ameryce Południowej (biorąc pod uwagę liczbę ludności i powierzchnię). Argentyna jest członkiem organizacji gospodarczej Mercosur.