Czyżyny - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy historycznej dzielnicy Krakowa. Zapoznaj się również z: Dzielnica XIV Czyżyny - dzielnica Krakowa.

Czyżyny - obszar Krakowa wchodzący w skład Dzielnicy XIV Czyżyny, dawna wieś.

Na terenie Czyżyn znajdują się bloki mieszkalne wielorodzinne 5-15 kondygnacyjne wraz z infrastrukturą społeczną (przedszkole, szkoła, plac zabaw, przychodnie lekarska, park) jak i Muzeum Lotnictwa Polskiego z od niedawna (2003) ponownie czynnym (okazjonalnie) lotniskiem z betonową drogą startową o wymiarach 720 x 60 m.

Kościół św. Judy Tadeusza – parafialny kościół rzymskokatolicki znajdujący się w Krakowie, w jego wschodniej części Nowej Hucie, w Dzielnicy XIV, na os. Czyżyny przy ul. Wężyka 6.
Mogiła – obszar Krakowa wchodzący w skład Dzielnicy XVIII Nowa Huta, dawna wieś. Do końca 1950 roku miejscowość była siedzibą gminy Mogiła. 1 stycznia 1951 r. wraz z niemal całą gminą (bez gromady Prusy) została włączona do obszaru miasta Krakowa.

Historia

Wieś Czyżyny była własnością książęcą, od połowy XIII wieku, później należały do mogilskiego zakonu Cystersów. Lokowana na prawie niemieckim w 1294 przez Wacława Czeskiego, co potwierdził Kazimierz Wielki w 1336. Ze wzmianek XIV-wiecznych dowiadujemy się o moście nad prądnickimi bagnami i karczmie na terenie Czyżyn. W 1787 szlachta ziemi krakowskiej witała tu przybywającego do Krakowa króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Pod koniec XVIII wieku głównymi obiektami Czyżyn był dwór z folwarkiem oraz karczma, a w Czyżynach z przyległym Łęgiem notowano około 600 mieszkańców i 100 domów. W drugiej połowie XIX wieku było w Czyżynach ponad 800 mieszkańców i jednoklasowa szkoła ludowa.

Prawo magdeburskie (prawo niemieckie; łac. Ius municipale magdeburgense, niem. Magdeburger Recht) – prawo miejskie wzorowane na prawie miasta Magdeburga.
Kazimierz III Wielki (ur. 30 kwietnia 1310 w Kowalu, zm. 5 listopada 1370 w Krakowie) – król Polski w latach 1333-1370, ostatni władca z dynastii Piastów na polskim tronie.

Dalszy rozwój terenu wiązał się z rozbudową Twierdzy Kraków – zbudowany został fort Pszorna. Stacjonował tu oddział balonowy 2 Pułku Artylerii Fortecznej twierdzy Kraków. W 1912 dowództwo austriackie utworzyło na tym terenie Flugpark 7 razem z całym zapleczem technicznym. Fort nie dotrwał do naszych czasów, zburzony został w 1951 w związku z budową Alei Planu 6-letniego (obecnie Alei Jana Pawła II), jego pozostałościami są ziemne stoki na terenie Parku Lotników.

Kraków – i pod względem powierzchni. Jedno z najstarszych miast Polski, o ponad tysiącletniej historii. Kraków posiada wartościowe zabytki architektury, działa w nim wiele instytucji i placówek kulturalnych.
II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

W latach 1936-1939 w Czyżynach wzniesiono kościół św. Judy Tadeusza Apostoła, a w 1951 erygowano parafię. W 18.01.1945 wraz z Olszą i Rakowicami, włączone zostały do Krakowa.

Kolej

Pod koniec XIX wieku, wybudowano linię kolejową Kraków-Kocmyrzów (1899) dla ułatwienia transportu osobowego i dostarczania płodów rolnych do Krakowa z okolicznych wsi. W Czyżynach znajdowała się stacja kolejowa ( w okolicy obecnego Ronda Czyżyńskiego, w miejscu gdzie obecnie stoi stacja paliw Carrefour). W 1900 wybudowano odgałęzienie linii do Mogiły. W 1930 Polskie Koleje Państwowe wykupiły linie od prywatnych właścicieli.

Polskie Koleje Państwowe Spółka Akcyjna (PKP S.A.) – powstała w wyniku komercjalizacji istniejącego od 1926 przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe. Ich jedynym akcjonariuszem jest Skarb Państwa, który reprezentuje obecnie Ministerstwo Infrastruktury. Spółka pełni dominującą rolę w Grupie PKP. Do jej podstawowych zadań należą:
Polichromia - wielobarwna ozdoba malarska ścian, sufitów, podniebienia sklepień, rzeźb stosowana do dekoracji wewnętrznych i zewnętrznych. Polichromie wykonywano nie tylko na materiałach kamiennych i tynkach, ale także na drewnie, wewnątrz i na zewnątrz pomieszczeń w budownictwie sakralnym i świeckim.

W latach powojennych linia ta i stacja Czyżyny służyły do transportu i przeładunku materiałów budowlanych dla wznoszonego, kilkaset metrów dalej, miasta Nowa Huta.

W latach sześćdziesiątych ubiegłego wieku linia do Kocmyrzowa straciła znaczenie ekonomiczne i została zlikwidowana a tory i stację rozebrano.

Lotnisko

Osobny artykuł: Lotnisko Kraków-Rakowice-Czyżyny.

Lotnisko Kraków-Rakowice-Czyżyny powstało w 1912 w związku z rozwojem lotnictwa Austro-Węgier. W 1917 roku stało się jednym z punktów etapowych pierwszej w Europie regularnej pocztowej linii lotniczej łączącej Wiedeń z Kijowem i Odessą. Początkowo zajmowało obszar 55 ha i zawierało bazę oddziału lotniczego. Po odzyskaniu niepodległości i przejęciu obiektów lotniska przez polskie władze następowała stopniowa rozbudowa i wzrost znaczenia lotniska jako drugiego co do wielkości w skali kraju. W czasie II wojny światowej lotnisko przejęli Niemcy, po wojnie po odzyskaniu niepodległości straciło swoje znaczenie ze względu na rozwój urbanistyczny okolicznych terenów. W 1963 zostało zlikwidowane.

Kościół św. Brata Alberta – kościół rzymskokatolicki, znajdujący się w Krakowie, w Dzielnicy XIV, na osiedlu Dywizjonu 303 63 w Czyżynach, obok pasa startowego nieczynnego lotniska.
Prądnik, inne nazwy: Prątnik, Promnik, w biegu górnym Sałaszówka lub Sułoszówka oraz w dolnym Białucha – rzeka w województwie małopolskim, na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej. Lewy dopływ Wisły, uchodzący do Wisły w Krakowie w okolicach Dąbia, aczkolwiek wcześniej (do roku 1655) rzeka uchodziła do starego koryta Wisły (obecnie już nieistniejącego), a jej ujście znajdowało się w okolicy obecnej ulicy Blich.

Pozostałościami infrastruktury lotniska na terenach Czyżyn są Park Kultury i Wypoczynku utworzony w 1966 na niezabudowanych terenach polotniczych (obecnie Park Lotników Polskich) oraz obiekty należące obecnie do Muzeum Lotnictwa Polskiego, które organizuje rokrocznie w tym miejscu Małopolski Piknik Lotniczy. Cześć (zachodnia) pasa znajdującego na terenie Muzeum Lotnictwa cieszy się dużą popularnością w gronie niezrzeszonych krakowskich modelarzy RC.

Aeroklub Krakowski – regionalny oddział Aeroklubu Polskiego utworzony 1 lutego 1928 jako Akademicki Aeroklub Krakowski. Po wojnie reaktywowany 2 maja 1946 r. Pełną odrębność uzyskał w 1956 r. Osobowość prawną posiada od 1989 r.
Lotnisko, port lotniczy - obszar, na którym lądują, startują i kołują statki powietrzne (samoloty, śmigłowce, sterowce). Ich wyposażenie zróżnicowane jest w zależności od liczby odprawianych pasażerów i przeładowywanych towarów.

Osiedla

W latach 1977-1988 – Dywizjonu 303; a w latach 1978-1990 – 2 Pułku Lotniczego (wg proj. W. Cęckiewicza). Wybudowano budynki mieszkalne cztero- i jedenastokondygnacyjne w technologii wielkopłytowej (wg proj. M. i J. Chronowskich, S. Golonki). Na osiedlach powstały ponadto 2 szkoły, 4 przedszkola, żłobek, 2 przychodnie lekarskie oraz pawilony handlowo-usługowe.

Bronisław Czech (ur. 25 lipca 1908 w Zakopanem (inne źródła podają, że 16 sierpnia), zm. 4 czerwca 1944 w obozie koncentracyjnym w Auschwitz-Birkenau), najwszechstronniejszy polski narciarz okresu międzywojennego, uczestnik igrzysk olimpijskich, wielokrotny mistrz Polski, taternik, ratownik górski, pilot i instruktor szybowcowy, lekkoatleta, rzeźbiarz.
Latarnia umarłych — murowana budowla z kamienia lub cegły, wznoszona w XII, XIII i XIV wieku na terenach Francji, północnych Włoch, Austrii, w Niemczech, Polsce i Czechach. Powstawały jako samodzielne budowle najczęściej na cmentarzach lub w okolicy szpitala. W zamyśle budowniczych miała wędrowców informować swym światłem o zbliżaniu się do miejsca świętego: między ziemią a niebem, czyli do miejsc związanych ze śmiercią. Konstrukcja latarni była rozwiązana w taki sposób by światło mogło być widoczne ze wszystkich stron.

W latach 70. powstały domy studenckie Politechniki Krakowskiej (wg proj. T. i M. Mańkowskich), a w 1980 budynki Wydziału Mechanicznego Politechniki (wg proj. W. Cęckiewicza z zespołem). Od 1972 rozpoczęto budowę Kampusu Akademii Wychowania Fizycznego (wg proj. L. Filara).

W latach 80. wybudowano budynki mieszkalne pięcio- i jedenastokondygnacyjne w technologii wielkopłytowej (wg proj. K. Szopińskiej). Natomiast w latach 90. powstały kolejne zespoły mieszkaniowe, ale już z niższymi budynkami cztero- i pięciokondygnacyjnymi, krytymi skośnymi dachami (wg proj. H. Pięty, J. Barnasia, W. Gilewicza, E. Dworzak-Żak, A. Rutkowskiego). W tym czasie wybudowano także wieżowce obok kompleksu AWF i Ronda Czyżyńskiego.

Hektar – jednostka powierzchni używana między innymi w rolnictwie i leśnictwie. 1 hektar jest to pole powierzchni kwadratu o boku 100 m. Oznaczana symbolem ha. Nazwa pochodzi od przedrostka "hekto-" oznaczającego 100 i nazwy jednostki miary "ar".
Bazylika – w architekturze typ kościoła wielonawowego (niezależnie od pełnionych funkcji kanonicznych), z nawą główną wyższą od naw bocznych, posiadającą okna ponad dachami naw bocznych (w odróżnieniu od kościoła halowego). Kościół z nawą główną bez okien, to pseudobazylika.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)